Bitwa o Longstop Hill

22 grudnia 1942 roku, w deszczu i ciemności, brytyjscy gwardziści ruszyli na wzgórze Djebel el Ahmera, około dziesięciu kilometrów na północny wschód od Madżaz al-Bab (Medjez el-Bab) w północnej Tunezji. Brytyjczycy nazywali je Longstop Hill, od krykietowej pozycji zawodnika stojącego daleko za bramką i łapiącego piłki, które przepuścili inni. Wzgórze panowało nad doliną Medżerdy i drogą do Tunisu, więc bez niego nie mogło się udać żadne natarcie na stolicę Tunezji. Po trzech dniach walk, w Boże Narodzenie, wzgórze znów było w rękach niemieckich, a Niemcy nazwali je odtąd Weihnachtsberg, Bożonarodzeniową Górą.

Bitwa była ostatnią próbą zdobycia Tunisu w 1942 roku. Jej niepowodzenie przesądziło, że kampania w Tunezji potrwa do wiosny.

Po Tebourbie

Trzy tygodnie wcześniej bitwa pod Tebourbą zakończyła się porażką aliantów. Niemiecka 10 Dywizja Pancerna odrzuciła brytyjską 78 Dywizję Piechoty i amerykańskie Combat Command B z 1 Dywizji Pancernej spod Tunisu, a V Korpus gen. Charlesa Allfreya wycofał się na linię wzgórz przed Madżaz al-Bab: Longstop Hill na północnym brzegu Medżerdy i Bou Aoukaz na południowym. 10 grudnia Amerykanie stracili pod Bou Aoukaz kolejne czołgi, które ugrzęzły w błocie. Kilka dni później alianci skrócili front i oddali samo wzgórze, które zajęli Niemcy.

Dwight Eisenhower i dowódca brytyjskiej 1 Armii gen. Kenneth Anderson nie zrezygnowali jednak z Tunisu. Wyścig do Tunisu, rozpoczęty po lądowaniu w Afryce Północnej, był przegrany, ale wydawało się, że jedno dobrze przygotowane natarcie wystarczy, by przełamać jeszcze słaby przyczółek Osi. Główne natarcie miało ruszyć zaraz potem, tuż przed Bożym Narodzeniem. Pierwszym krokiem miało być odzyskanie Longstop Hill, by osłonić lewe skrzydło głównego uderzenia wzdłuż Medżerdy.

Tymczasem na południowym wschodzie zmieniała się sytuacja całego teatru. 12 grudnia Rommel opuścił pozycje pod Al-Ukajlą i cofał się przez Trypolitanię, a w Tunezji gen. płk Hans Jürgen von Arnim, od 9 grudnia dowódca 5 Armii Pancernej, otrzymywał kolejne oddziały. Z każdym tygodniem zwłoki przyczółek stawał się trudniejszy do zdobycia.

Gwardziści i Amerykanie na wzgórzu

Zadanie powierzono 2 Batalionowi Gwardii Coldstream z 1 Brygady Gwardii, który po zdobyciu wzgórza miał je przekazać amerykańskiemu 1 Batalionowi 18 Pułku Piechoty z 1 Dywizji Piechoty USA. Gwardziści mieli potem wrócić do odwodu na główne natarcie. Plan zakładał więc, że przeciwnik na wzgórzu jest słaby i że jeden batalion wystarczy, by je zająć, a drugi, by je utrzymać.

W nocy z 22 na 23 grudnia, w ulewnym deszczu, Coldstreamczycy zaatakowali i po ciężkiej walce zajęli wzgórze 290 oraz stację kolejową Halte d’el Heri u podnóża masywu. Uznali, że mają w rękach całe Longstop Hill, i nad ranem 23 grudnia przekazali pozycje Amerykanom. Był to błąd rozpoznania: masyw miał drugi, wyższy szczyt, Djebel el Rhar, oddzielony od Djebel el Ahmera płytkim obniżeniem, a na nim trzymali się Niemcy. Amerykanie, którzy nie znali terenu, znaleźli się pod ogniem z dwóch stron.

Niemcy kontratakowali jeszcze 23 grudnia. Część amerykańskiego batalionu została zepchnięta ze szczytu, a deszcz zamienił stoki w błoto, po którym nie mogły podjechać ani pojazdy z amunicją, ani działa. Gwardziści, którzy zdążyli już zejść w dół, otrzymali rozkaz powrotu. 24 grudnia o 17.00 ruszyli do ponownego natarcia, odzyskali wzgórze 290. Według części opracowań w nocy wdarli się też na Djebel el Rhar, ale całego masywu nie zdołali opanować ani umocnić.

W Boże Narodzenie rano Niemcy uderzyli z czołgami od północy. Rozproszyli osłaniającą skrzydło kompanię francuskich żołnierzy kolonialnych, wyszli na tyły obrońców i około 9.00 odzyskali wzgórze 290. Gen. Allfrey uznał, że dalsza walka nie ma sensu, i nakazał odwrót. 26 grudnia obie strony stały mniej więcej tam, gdzie przed bitwą, a Longstop Hill pozostało niemieckie.

Straty były wysokie jak na tak niewielkie pole bitwy. Według amerykańskiej historii oficjalnej George’a F. Howe’a batalion 18 Pułku stracił 9 oficerów i 347 żołnierzy, zabitych, rannych i zaginionych, a batalion Coldstream 178 ludzi. Dla amerykańskiej piechoty, która w Afryce walczyła dopiero od listopada, było to jedno z pierwszych tak kosztownych starć z Niemcami.

Wigilia u Andersona: Eisenhower odwołuje natarcie

Losy natarcia na Tunis rozstrzygnęły się, zanim jeszcze skończyła się walka o wzgórze. 24 grudnia Eisenhower przyjechał na front, do kwatery Andersona i do V Korpusu, by osobiście ocenić warunki. To, co zobaczył, opisał po wojnie w swoich wspomnieniach: w polu obok drogi czterech żołnierzy daremnie próbowało wyciągnąć z błota motocykl. Od tygodnia padało, gliniaste pola nie unosiły ani czołgów, ani ciężarówek, a samoloty nie mogły startować z rozmokłych lotnisk polowych. Anderson i jego dowódcy przekonali Eisenhowera, że natarcie w takich warunkach skończy się klęską. Eisenhower zgodził się odłożyć ofensywę na czas nieokreślony, a w praktyce do poprawy pogody, czyli do wiosny.

Tego samego dnia wieczorem do kwatery Andersona dotarła wiadomość, że w Algierze zastrzelono admirała François Darlana, z którym alianci zawarli w listopadzie porozumienie o przejściu Afryki Północnej na ich stronę. Eisenhower natychmiast wyruszył do Algieru. Sprawy polityczne zajęły go na kolejne tygodnie, a front w Tunezji zamarł.

1 Dywizja Pancerna i operacja „Husky”

Pod 22 grudnia niektóre kalendaria podają, że do Afryki Północnej przybyła reszta amerykańskiej 1 Dywizji Pancernej, „przeznaczona do operacji Husky”. To nieścisłość. Operacja „Husky”, czyli lądowanie na Sycylii, została postanowiona dopiero w styczniu 1943 roku na konferencji w Casablance, a 1 Dywizja Pancerna nie wzięła w niej udziału: na Sycylii walczyła amerykańska 2 Dywizja Pancerna. Dywizja gen. Orlanda Warda przybyła do Afryki Północnej dla kampanii tunezyjskiej. Jej Combat Command B wylądowało pod Oranem już 8 listopada i walczyło pod Tebourbą, a pozostałe oddziały docierały przez Oran w kolejnych konwojach w listopadzie i grudniu, po czym przesuwano je na front tunezyjski. Wkrótce cała dywizja miała stanąć w środkowej Tunezji, gdzie w lutym 1943 roku poniosła ciężkie straty na przełęczy Kasserine. Do Włoch trafiła dopiero jesienią 1943 roku.

Pułki zamienione w bataliony

Pod 24 grudnia odnotowuje się też, że armia amerykańska „reorganizuje pułki broni bojowych w odrębne grupy i bataliony”. Chodzi o reformę, którą przeprowadzało Dowództwo Wojsk Lądowych (Army Ground Forces) gen. Lesleya McNaira. McNair uważał, że oddziały wsparcia, takie jak artyleria, czołgi, niszczyciele czołgów, artyleria przeciwlotnicza czy saperzy, nie powinny być na stałe przypisane do dużych pułków, lecz tworzyć samodzielne bataliony. Bataliony te miały podlegać niewielkim sztabom grup, które dowództwo armii lub korpusu mogło przydzielać tam, gdzie akurat były potrzebne, i łatwo przegrupowywać. Pozwalało to oszczędzać kadry i sprzęt oraz dopasowywać siły do zadania.

Trudno wskazać jedną decyzję z 24 grudnia 1942 roku, która by tę reformę rozpoczęła lub zakończyła. Był to proces rozłożony na lata 1942–1943: pozadywizyjne pułki artylerii i innych broni rozbijano na bataliony i grupy głównie w 1943 roku, a większość dywizji pancernych przeorganizowano, likwidując ich pułki pancerne na rzecz samodzielnych batalionów, od jesieni 1943 roku (1 Dywizję Pancerną latem 1944 roku we Włoszech). Doświadczenia z Tunezji, gdzie oddziały amerykańskie walczyły rozproszone na małe zgrupowania, wpłynęły na dalszy przebieg tej reformy.

Miejsce w wojnie

Bitwa o Longstop Hill zamknęła rok 1942 w Tunezji. Plan zdobycia Tunisu przed zimą, który przyświecał operacji „Torch”, upadł ostatecznie, a obie strony zaczęły przygotowywać się do długiej kampanii. Oś zyskała czas, by sprowadzić do Tunezji kolejne dywizje i przyjąć tam wycofującą się z Libii armię Rommla. Alianci musieli przerzucić na front więcej wojsk, zbudować lotniska i drogi, a przede wszystkim uporządkować dowodzenie wojskami brytyjskimi, amerykańskimi i francuskimi.

Longstop Hill przez cztery miesiące pozostawało w rękach niemieckich i zamykało drogę z Madżaz al-Bab do Tunisu. Brytyjczycy zdobyli je dopiero w operacji „Vulcan”, w dniach 23–26 kwietnia 1943 roku. Djebel el Ahmera opanował 23 kwietnia 8 Batalion Argyll and Sutherland Highlanders z 36 Brygady 78 Dywizji, a mjr John Anderson, który w trakcie natarcia przejął dowodzenie batalionem, otrzymał za tę walkę Krzyż Wiktorii. Djebel el Rhar zdobyły 26 kwietnia batalion Buffs i czołgi Churchill z pułku North Irish Horse, które wspięły się po stokach uznawanych za niedostępne dla pojazdów. Bronili się tam żołnierze niemieckiej 999 Lekkiej Dywizji Afrykańskiej. Dwa tygodnie później, 7 maja, alianci weszli do Tunisu, a 13 maja 1943 roku wojska Osi w Afryce skapitulowały.