Reorganizacja armii amerykańskiej

9 marca 1942 roku, w poniedziałek, weszła w życie najgłębsza od dziesięcioleci przebudowa armii Stanów Zjednoczonych. Przestała istnieć Kwatera Główna Armii (General Headquarters, GHQ), a wszystkie siły armii w kraju rozdzielono między trzy wielkie, równorzędne dowództwa: Wojska Lądowe Armii (Army Ground Forces) pod dowództwem gen. por. Lesleya McNaira, Siły Powietrzne Armii (Army Air Forces) pod dowództwem gen. por. Henry’ego Arnolda oraz Służby Zaopatrzenia (Services of Supply) pod dowództwem gen. Brehona Somervella, który tego samego dnia otrzymał stopień generała porucznika. Podstawą zmian był rozkaz wykonawczy prezydenta Franklina Delano Roosevelta nr 9082 z 28 lutego 1942 roku, wydany na mocy pierwszej ustawy o pełnomocnictwach wojennych z grudnia 1941 roku, a szczegóły określił okólnik Departamentu Wojny nr 59 z 2 marca. Tego samego dnia sekretarz wojny Henry Stimson ogłosił reformę w komunikacie prasowym.

Popularne kalendaria piszą, że to sekretarz wojny „zreorganizował” GHQ w trzy dowództwa. W rzeczywistości reformę zaprojektował sztab gen. George’a Marshalla, szefa sztabu armii, a zarządził ją prezydent. GHQ nie została zaś przekształcona, lecz zniesiona: jej kwatera w budynkach Akademii Wojennej w Waszyngtonie stała się kwaterą Wojsk Lądowych.

Punkt dowodzenia, który nie dowodził

Departament Wojny wszedł w wojnę ze strukturą z czasów pokoju, obliczoną na armię, która jeszcze latem 1939 roku liczyła niespełna dwieście tysięcy żołnierzy. Pod koniec 1941 roku armia, rozbudowana dzięki pokojowemu poborowi, miała ich ponad półtora miliona, a jej sztab generalny i urzędy w Waszyngtonie tonęły w papierach. Według powojennych historyków armii prawo bezpośredniego zwracania się do szefa sztabu miało co najmniej 61 oficerów i instytucji, a Marshall otrzymywał dziennie około pięćdziesięciu opracowań sztabowych, choć polecił przedstawiać sobie tylko sprawy, których nikt inny nie mógł załatwić. Podlegali mu szefowie poszczególnych rodzajów wojsk, piechoty, kawalerii, artylerii polowej i artylerii nadbrzeżnej, szefowie służb technicznych i urzędów administracyjnych, dowódcy czterech armii polowych, dziewięciu okręgów korpuśnych i czterech dowództw obrony, a także dowódcy departamentów zamorskich na Hawajach, Filipinach i w strefie Kanału Panamskiego.

Kwatera Główna Armii, uruchomiona w lipcu 1940 roku, miała w razie wojny dowodzić wojskami w polu, tak jak w pierwszej wojnie światowej robiło to dowództwo Johna Pershinga we Francji. Formalnie jej dowódcą był sam Marshall, w praktyce kierował nią jej szef sztabu McNair, który zajmował się przede wszystkim szkoleniem jednostek. Nowa wojna miała jednak wiele frontów rozrzuconych po całym świecie i nie dało się nią kierować z jednej kwatery polowej obok sztabu generalnego. Kompetencje GHQ i sztabu nakładały się, a spory o to, kto odpowiada za obronę kraju, lotnictwo czy zaopatrzenie, ciągnęły się miesiącami. Lotnictwo, któremu utworzenie Sił Powietrznych Armii w czerwcu 1941 roku dało tylko częściową samodzielność, już w październiku zaproponowało podział armii na autonomiczne siły powietrzne, lądowe i służbę zaopatrzenia. Po ataku na Pearl Harbor Marshall uznał, że Departament Wojny jest złym punktem dowodzenia i trzeba go przebudować.

Komisja McNarneya

Pracę powierzono gen. dyw. Josephowi McNarneyowi, lotnikowi, który dopiero co wrócił z Londynu, gdzie był obserwatorem przy brytyjskim dowództwie, i zasiadał w komisji badającej przyczyny klęski w Pearl Harbor. Ostateczny plan przedstawił Marshallowi pod koniec stycznia 1942 roku. 3 lutego Marshall wyłożył go swoim najbliższym współpracownikom i dał im 48 godzin na uwagi. Prace prowadzono w tajemnicy, by przeciwnicy zmian, przede wszystkim szefowie rodzajów wojsk i urzędów, nie zdążyli się zorganizować. Od 11 lutego komisja wykonawcza pod przewodnictwem McNarneya przygotowywała rozkazy; jak zastrzegał jej przewodniczący, nie była to komisja do głosowania ani do dyskusji, lecz do napisania potrzebnych dyrektyw. 26 lutego Roosevelt zaakceptował plan, a dwa dni później podpisał rozkaz wykonawczy.

Trzy dowództwa i jeden sztab

Wojska Lądowe przejęły dawną GHQ, urzędy szefów czterech tradycyjnych rodzajów broni, które zlikwidowano, oraz nadzór nad nowymi, takimi jak wojska pancerne, powietrznodesantowe, przeciwlotnicze i niszczyciele czołgów. McNair miał w nich jedno zadanie: zorganizować, wyposażyć i wyszkolić wojska lądowe, które w marcu 1942 roku liczyły około 780 tysięcy żołnierzy, a w połowie 1943 roku ponad 2,2 miliona. Siły Powietrzne Armii objęły całe lotnictwo, a dotychczasowe Dowództwo Bojowe Sił Powietrznych i urząd szefa Korpusu Lotniczego przestały istnieć. Arnold, który jako członek nowego Kolegium Połączonych Szefów Sztabów zasiadał już przy jednym stole z Marshallem i admirałami, został dowódcą generalnym AAF.

Najbardziej rozległe były Służby Zaopatrzenia. Somervell, od listopada 1941 roku szef wydziału zaopatrzenia (G-4) w sztabie generalnym, wcześniej budowniczy obozów dla poborowych i Pentagonu, zebrał pod jednym dowództwem sześć służb technicznych, od inżynierów i łączności po służbę kwatermistrzowską i medyczną, osiem urzędów administracyjnych, dziewięć okręgów korpuśnych, wkrótce przemianowanych na dowództwa służb, oraz zakupy prowadzone dotąd przez biuro podsekretarza wojny. Ponieważ Marshall chciał mieć pod sobą trzy dowództwa, a nie cztery, do Służb Zaopatrzenia trafiło wszystko, co nie pasowało do dwóch pozostałych. Jego zastępcą do spraw potrzeb i zasobów został gen. bryg. Lucius Clay, który odpowiadał też za dostawy w ramach Lend-Lease.

Sztab generalny przestał zajmować się codziennym administrowaniem. Wydziały personalny, operacyjno-szkoleniowy i zaopatrzenia (G-1, G-3 i G-4) zmniejszono do kilku–kilkunastu oficerów, którzy mieli zajmować się tylko ogólną polityką. Jedynym wydziałem, który zyskał, był Wydział Planów Wojennych, w drugiej połowie marca przemianowany na Wydział Operacyjny (Operations Division, OPD). Od 16 lutego kierował nim gen. bryg. Dwight Eisenhower, który zanotował w dzienniku, że cały sztab generalny zostanie okrojony z wyjątkiem jego wydziału, który dostaje „całą pracę połączoną i sojuszniczą, wszystkie plany i wszystkie operacje”. Wydział Operacyjny stał się kwaterą, z której Marshall kierował wojną na wszystkich frontach. Jemu podlegały w praktyce teatry działań wojennych i departamenty zamorskie, a cztery dowództwa obrony, które dotąd podlegały GHQ, przeszły pod bezpośrednie zwierzchnictwo Departamentu Wojny. McNarney został zastępcą szefa sztabu i w imieniu Marshalla załatwiał sprawy bieżące.

Na reformie stracili przede wszystkim szefowie rodzajów wojsk, którzy przez dziesięciolecia strzegli swoich tradycji, regulaminów i awansów. Kilku generałów, dotąd bezpośrednio podległych Marshallowi i starszych stażem od Somervella, znalazło się teraz pod jego rozkazami. Marshall dostał za to to, czego chciał: zamiast kilkudziesięciu podwładnych miał trzech dowódców i wydział operacyjny, a wolny czas mógł poświęcić strategii, rozmowom z Brytyjczykami i Kolegium Połączonych Szefów Sztabów.

Miejsce w wojnie

Struktura z marca 1942 roku przetrwała, z drobnymi zmianami, do końca wojny. W 1943 roku Służby Zaopatrzenia przemianowano na Służby Armii (Army Service Forces), bo nazwa nie oddawała szerokości ich zadań. Wojska Lądowe McNaira wyszkoliły dywizje, które walczyły w Afryce Północnej, we Włoszech, we Francji i na Pacyfiku, a sam McNair zginął w lipcu 1944 roku w Normandii od bomb własnego lotnictwa. Siły Powietrzne Armii, w praktyce trzeci rodzaj sił zbrojnych, zyskały wolną rękę w budowie floty bombowców, która miała uderzyć na Niemcy i Japonię. Wydział Operacyjny przygotował plany inwazji na Europę, a Eisenhower już w czerwcu 1942 roku wyjechał do Londynu jako dowódca amerykańskich sił w Europie. Po wojnie Służby Armii rozwiązano w 1946 roku, a ustawa o bezpieczeństwie narodowym z 1947 roku przekształciła Siły Powietrzne Armii w samodzielne siły powietrzne. Reforma z 9 marca 1942 roku dała armii amerykańskiej organizację, dzięki której mogła prowadzić wojnę na kilku kontynentach jednocześnie.