Pierwsze posiedzenie Kolegium Połączonych Szefów Sztabów

9 lutego 1942 roku w Waszyngtonie zebrało się po raz pierwszy, jako formalnie zorganizowane ciało, czterech najwyższych dowódców amerykańskich sił zbrojnych: szef sztabu armii gen. George Marshall, szef operacji morskich adm. Harold Stark, naczelny dowódca floty Stanów Zjednoczonych adm. Ernest King oraz szef Sił Powietrznych Armii gen. por. Henry Arnold. Ich narada dała początek Kolegium Połączonych Szefów Sztabów (Joint Chiefs of Staff, JCS), organowi, który przez całą wojnę przygotowywał decyzje strategiczne Stanów Zjednoczonych i doradzał prezydentowi Franklinowi Delano Rooseveltowi jako naczelnemu wodzowi.

Często pisze się, że tego dnia najwyżsi amerykańscy dowódcy po raz pierwszy formalnie omawiali strategię wojny. Trzeba to uściślić. Ci sami ludzie naradzali się ze sobą wcześniej wielokrotnie, a od grudnia 1941 roku siedzieli razem przy stole z Brytyjczykami. Nowe było to, że po raz pierwszy zebrali się jako stałe, odrębne kolegium, z własnym sekretariatem i porządkiem obrad, a nie jako uczestnicy doraźnych narad.

Brytyjski wzór i amerykańska luka

Bezpośrednią przyczyną powstania kolegium była konferencja Arcadia, obradująca w Waszyngtonie od 22 grudnia 1941 do 14 stycznia 1942 roku. Winston Churchill i Roosevelt postanowili tam, że wspólną strategią zachodnich aliantów będzie kierować Połączone Kolegium Szefów Sztabów (Combined Chiefs of Staff, CCS), złożone z brytyjskich i amerykańskich szefów sztabów. Ustalono też nazewnictwo: słowo joint oznaczało odtąd współpracę rodzajów sił zbrojnych jednego państwa, a combined współpracę sojuszników. Połączone kolegium zaczęło obradować pod koniec stycznia. Brytyjczyków reprezentowała w nim stała misja wojskowa w Waszyngtonie pod przewodnictwem marszałka polnego Johna Dilla.

Przy tym stole od razu ujawniła się różnica między sojusznikami. Brytyjczycy mieli od lat dwudziestych sprawnie działający Komitet Szefów Sztabów, w którym szefowie armii, floty i lotnictwa wspólnie przygotowywali stanowisko dla rządu, a jego członkowie przyjeżdżali na konferencje z uzgodnionymi memorandami. Amerykanie mieli tylko Połączoną Radę Armii i Marynarki (Joint Army and Navy Board), utworzoną w 1903 roku po doświadczeniach wojny z Hiszpanią. W lipcu 1939 roku Roosevelt podporządkował ją bezpośrednio sobie, a jej planiści opracowali plany wojenne, w tym plan Rainbow 5, ale rada nie miała władzy wykonawczej, nie dysponowała własnym sztabem z prawdziwego zdarzenia i nie mogła narzucić armii ani marynarce wspólnego zdania. Armia i flota podlegały dwóm osobnym ministerstwom, Departamentowi Wojny i Departamentowi Marynarki, i często spierały się o pieniądze, sprzęt i priorytety. Wobec zgranego brytyjskiego zespołu Amerykanie potrzebowali organu, który mówiłby jednym głosem.

Czterech ludzi przy stole

Skład kolegium nie wynikał z żadnej ustawy, lecz z potrzeby dopasowania się do brytyjskiego partnera. Marshall, od września 1939 roku szef sztabu armii, był w nim postacią najważniejszą. Marynarka miała dwóch przedstawicieli: Stark był szefem operacji morskich, a King od 20 grudnia 1941 roku naczelnym dowódcą floty, i ich kompetencje częściowo się pokrywały. Najciekawszy był udział Arnolda. Formalnie był podwładnym Marshalla, szefem Sił Powietrznych Armii i zastępcą szefa sztabu do spraw lotnictwa. W brytyjskim komitecie zasiadał jednak szef sztabu samodzielnego RAF, główny marsz. lotnictwa Charles Portal, a Amerykanie chcieli mieć przy stole jego odpowiednika. Marshall wprowadził więc Arnolda do kolegium jako równego członka. Dało to armii dwa głosy wobec dwóch głosów floty, a lotnictwu, które marzyło o samodzielności, pozycję prawie równą armii i marynarce. Marynarka nigdy się z tym do końca nie pogodziła.

Sekretarzem kolegium, a zarazem Połączonego Kolegium Szefów Sztabów, został gen. bryg. Walter Bedell Smith, późniejszy szef sztabu gen. Dwighta Eisenhowera. Marshall awansował go 2 lutego 1942 roku właśnie po to, by Amerykanin kierował wspólnym sekretariatem, w którym jego zastępcą był brytyjski bryg. Vivian Dykes. Na pierwszym posiedzeniu kolegium zaczęło przejmować dotychczasowe zadania Połączonej Rady i jej komitetów. W kolejnych tygodniach wokół czterech szefów wyrosła sieć komisji: połączonych planistów sztabowych, wywiadu, transportu i zaopatrzenia, w znacznej części wzorowana na brytyjskich komitetach, z którymi miały współpracować. Stara rada formalnie istniała dalej, ale straciła znaczenie.

Bez statutu

Kolegium powstało bez ustawy, bez dekretu i bez pisemnego statutu. Roosevelt nie wydał żadnego aktu, który określałby jego zadania, i według amerykańskich historyków wojskowych tak było mu wygodniej: szefowie sztabów podlegali bezpośrednio jemu jako naczelnemu wodzowi, z pominięciem ministrów wojny i marynarki, Henry’ego Stimsona i Franklina Knoxa, a on sam zachowywał swobodę decyzji. Gdy w 1943 roku szefowie sztabów przedstawili mu projekt statutu, odmówił jego podpisania, uznając, że niczego nie wniesie, a może krępować działanie. Mimo to już pod koniec lutego 1942 roku kolegium przejęło wobec amerykańskiego wysiłku wojennego odpowiedzialność porównywalną z tą, jaką Połączone Kolegium miało wobec wspólnej strategii aliantów.

Pierwsze tygodnie pracy upłynęły pod znakiem klęsk na Dalekim Wschodzie. Japończycy rozbijali obronę Malajów, Filipin i Holenderskich Indii Wschodnich, a sojusznicze dowództwo ABDA gen. Archibalda Wavella, utworzone na konferencji Arcadia, miało przetrwać zaledwie kilka tygodni. Kolegium musiało decydować, ile wojsk, samolotów i statków wysłać do Australii i na Pacyfik, nie łamiąc zasady „najpierw Niemcy”, przyjętej z Brytyjczykami. W marcu 1942 roku Roosevelt i Churchill podzielili odpowiedzialność za teatry wojny: Pacyfik przypadł Amerykanom, Bliski Wschód i Ocean Indyjski Brytyjczykom, a Europa i Atlantyk pozostały wspólne. 30 marca kolegium podzieliło Pacyfik na dwa obszary dowodzenia: Obszar Południowo-Zachodniego Pacyfiku pod gen. Douglasem MacArthurem i Obszary Oceanu Spokojnego pod adm. Chesterem Nimitzem.

Od Kinga do Leahy’ego

Skład z 9 lutego przetrwał krótko. Podział władzy w marynarce między Starka a Kinga okazał się niewygodny, a Stark w oczach części polityków i opinii publicznej był współodpowiedzialny za klęskę w Pearl Harbor. Na mocy rozporządzenia Roosevelta z 12 marca 1942 roku King 26 marca objął także urząd szefa operacji morskich i jako jedyny w historii połączył oba stanowiska. Stark wyjechał do Londynu, gdzie dowodził amerykańskimi siłami morskimi w Europie. Kolegium liczyło odtąd trzech członków.

Marshall uznał, że potrzebny jest czwarty: ktoś, kto przewodniczyłby obradom i łączył szefów sztabów z prezydentem. Zaproponował adm. Williama Leahy’ego, byłego szefa operacji morskich i do wiosny 1942 roku ambasadora przy rządzie Vichy. 20 lipca 1942 roku Leahy został szefem sztabu przy naczelnym wodzu i zaczął przewodniczyć posiedzeniom. Nie miał tytułu przewodniczącego ani władzy nad pozostałymi, był raczej łącznikiem z Białym Domem. Niektóre opracowania od tej daty liczą początek kolegium, ale jego pierwsze formalne posiedzenie odbyło się 9 lutego. W tym czteroosobowym składzie, Leahy, Marshall, King i Arnold, kolegium przetrwało do końca wojny.

Znaczenie

Kolegium, zrodzone z potrzeby dorównania Brytyjczykom, stało się najważniejszym ośrodkiem amerykańskiego planowania wojennego. W kwietniu 1942 roku Marshall przedstawił w Londynie amerykański plan zgromadzenia wojsk w Wielkiej Brytanii i inwazji na Francję. Kolegium spierało się z Brytyjczykami o termin otwarcia drugiego frontu, przygotowało ofensywy na Pacyfiku, od Guadalcanalu po Mariany, a jego członkowie towarzyszyli Rooseveltowi na wszystkich wielkich konferencjach, od Casablanki po Jałtę. Udział Arnolda zapowiadał powstanie samodzielnych sił powietrznych.

Po wojnie prowizoryczne rozwiązanie z 1942 roku uznano za trwałe. Ustawa o bezpieczeństwie narodowym z 26 lipca 1947 roku nadała kolegium podstawę prawną, a jej nowela z 1949 roku utworzyła urząd przewodniczącego Kolegium Połączonych Szefów Sztabów. Kolegium działa do dziś jako najwyższe gremium wojskowe Stanów Zjednoczonych.