Stępki lotniskowców „Tarawa” i „Kearsarge”

1 marca 1944 roku w dwóch państwowych stoczniach marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych rozpoczęto budowę dwóch dużych lotniskowców. W Norfolk Navy Yard w Portsmouth w Wirginii położono stępkę okrętu, który otrzymał nazwę „Tarawa” i numer CV-40, a w New York Navy Yard na Brooklynie – stępkę „Kearsarge” (CV-33). Oba należały do typu Essex, podstawowego typu ciężkich lotniskowców amerykańskiej floty, i to do jego późniejszej odmiany z przedłużonym kadłubem. Ta data jest zgodna ze źródłami urzędowymi. Dla „Kearsarge” 1 marca jest datą bezsporną. Dla „Tarawy” podaje ją oficjalny słownik okrętów US Navy (Dictionary of American Naval Fighting Ships), choć w części opracowań, m.in. w anglojęzycznej Wikipedii, pojawia się 11 marca. Żaden z tych okrętów nie zdążył wziąć udziału w wojnie, którą miał wygrać. Ich historia dobrze pokazuje skalę amerykańskiego przemysłu zbrojeniowego wiosną 1944 roku i przepaść, która dzieliła go od japońskiego.

Lotniskowce typu Essex

Typ Essex wyrósł z amerykańskich lotniskowców typu Yorktown, ale był od nich większy, szybszy i lepiej uzbrojony. Pierwsze trzy okręty zamówiono w maju 1940 roku, a kolejne, w znacznie większej liczbie, w ramach programu, który Kongres przyjął latem 1940 roku po upadku Francji. Była to ustawa o flocie dwóch oceanów, która miała pozwolić Stanom Zjednoczonym jednocześnie prowadzić wojnę na Atlantyku i na Pacyfiku. Okręt prototypowy, „Essex”, wszedł do służby pod koniec 1942 roku. Lotniskowiec tego typu miał wyporność standardową około 27 tysięcy ton, rozwijał ponad 32 węzły i przenosił 90–100 samolotów: myśliwce Grumman F6F Hellcat, bombowce nurkujące i samoloty torpedowe. Pod koniec wojny jego załoga liczyła nierzadko ponad 3000 ludzi, w dużej mierze z powodu rosnącej liczby działek przeciwlotniczych, które trzeba było obsadzić.

W marcu 1943 roku marynarka zatwierdziła zmianę projektu dla okrętów, których budowa była jeszcze na wczesnym etapie. Dziób wydłużono i nadano mu wyraźniejszy wznios w kształcie kliprowego dziobu, co dało miejsce na dodatkowe stanowiska przeciwlotnicze i poprawiło zachowanie okrętu na fali. Okręty z tą zmianą nazywano odmianą z długim kadłubem albo podtypem Ticonderoga, od pierwszej jednostki, która weszła z nim do służby. Sama marynarka nie traktowała ich jednak jako osobnego typu. „Tarawa” i „Kearsarge” należały do tej grupy.

Skąd nazwy

Amerykańska marynarka nie miała jeszcze wtedy stałej reguły nazywania lotniskowców. Nadawała im nazwy dawnych okrętów albo nazwy bitew, także tych świeżych. „Tarawa” była pierwszym okrętem US Navy o tej nazwie i upamiętniała bitwę o Tarawę, krwawe zdobycie atolu w Wyspach Gilberta przez 2 Dywizję Piechoty Morskiej w dniach 20–23 listopada 1943 roku. Od tej bitwy dzieliło położenie stępki zaledwie nieco ponad trzy miesiące. Matką chrzestną okrętu była później żona gen. Juliana C. Smitha, dowódcy dywizji, która atakowała atol.

„Kearsarge” nawiązywała do tradycji znacznie starszej. Nazwę tę, wziętą od góry Kearsarge w New Hampshire, nosił slup parowy marynarki Unii, który 19 czerwca 1864 roku zatopił pod Cherbourgiem konfederackiego rajdera CSS „Alabama”. Nowy lotniskowiec był trzecim okrętem o tej nazwie. Pierwotnie miał ją nosić wcześniejszy okręt typu Essex, zamówiony w 1940 roku w stoczni Newport News. Gdy jednak w październiku 1942 roku w bitwie koło wysp Santa Cruz zatonął lotniskowiec „Hornet”, ten, z którego pokładu w kwietniu tego roku wystartowały nad Japonię bombowce Jimmy’ego Doolittle’a, budowany okręt przejął jego nazwę jako „Hornet” (CV-12). Nazwę „Kearsarge” przeniesiono na jedną z kolejnych jednostek.

Program bez precedensu

Położenie dwóch stępek jednego dnia nie było w Stanach Zjednoczonych w 1944 roku niczym wyjątkowym. Zamówiono łącznie 32 lotniskowce typu Essex. Sześć anulowano przed rozpoczęciem budowy, a dwa kolejne już na pochylniach, gdy wojna dobiegała końca. Do służby weszły 24 okręty, co uczyniło Essex najliczniejszym typem dużych okrętów wojennych w XX wieku. Obok nich flota otrzymała dziewięć lekkich lotniskowców typu Independence, przebudowanych jeszcze na pochylniach z kadłubów krążowników lekkich, i ponad sto lotniskowców eskortowych. Według zestawień amerykańskiej marynarki było ich dla samej US Navy około 120, nie licząc jednostek przekazanych Royal Navy. Stocznia Kaisera w Vancouver w stanie Waszyngton zbudowała 50 okrętów typu Casablanca, które przekazywała flocie od lipca 1943 do lipca 1944 roku, średnio jeden na tydzień. W 1943 roku rozpoczęto też budowę trzech jeszcze większych lotniskowców typu Midway.

Wiosną 1944 roku efekty tego programu były już widoczne na Pacyfiku. 1 marca w służbie było osiem okrętów typu Essex, ostatni z nich, „Franklin”, od 31 stycznia. To one stanowiły trzon szybkiego zespołu lotniskowców, który w lutym rozbił japońską bazę na Truk w czasie operacji „Hailstone”, a wcześniej osłaniał lądowania na Wyspach Marshalla. Wielkie okręty budowano tymczasem równolegle z ogromną flotą handlową – w styczniu w Portland zwodowano pierwszy statek typu Victory – i z pancernikami, takimi jak „New Jersey”. Budowa lotniskowca typu Essex trwała w czasie wojny zwykle od półtora roku do dwóch lat. Okręty, których stępki położono w marcu 1944 roku, nie mogły więc wejść do akcji wcześniej niż w drugiej połowie 1945 roku.

Japonia nie nadążała

Porównanie z Japonią wypada dla niej miażdżąco. Japońska marynarka weszła w wojnę z sześcioma dużymi lotniskowcami, z których cztery straciła w czerwcu 1942 roku pod Midway. Przez całą wojnę japońskie stocznie ukończyły od podstaw zaledwie kilka dużych lotniskowców. Najnowocześniejszy z nich, opancerzony „Taihō”, wszedł do służby 7 marca 1944 roku, niecały tydzień po położeniu stępek „Tarawy” i „Kearsarge”. Jego budowa trwała ponad dwa i pół roku. W drugiej połowie 1944 roku dołączyły trzy okręty typu Unryū i przebudowany z kadłuba pancernika „Shinano”. Japonia ratowała się przebudowami statków pasażerskich, okrętów pomocniczych i wodnosamolotowców, ale te jednostki były mniejsze, wolniejsze i przenosiły mniej samolotów. Jeszcze dotkliwszy był brak wyszkolonych lotników, których straty pod Midway, nad Guadalcanalem i nad Rabaulem były nie do odrobienia.

W czasie gdy w Norfolk i na Brooklynie kładziono stępki dwóch kolejnych lotniskowców, Stany Zjednoczone miały więc w budowie więcej dużych lotniskowców, niż Japonia zdołała ukończyć przez całą wojnę. Dysproporcja ta, przewidywana przez adm. Isoroku Yamamoto jeszcze przed atakiem na Pearl Harbor, rozstrzygała o wyniku wojny na Pacyfiku niezależnie od przebiegu pojedynczych bitew.

Powojenne losy

„Kearsarge” zwodowano 5 maja 1945 roku, a „Tarawę” 12 maja 1945 roku, kilka dni po kapitulacji Niemiec. Wojna z Japonią skończyła się, zanim którykolwiek z nich wszedł do służby. „Tarawa” została przyjęta do floty 8 grudnia 1945 roku, „Kearsarge” 2 marca 1946 roku. W latach 1946–1947 „Tarawa” odbyła rejs na zachodni Pacyfik, na Mariany, do Japonii i do wybrzeży północnych Chin. W 1949 roku wycofano ją do rezerwy, a reaktywowano w 1951 roku w związku z wojną koreańską. Służyła jednak głównie na Atlantyku i Morzu Śródziemnym w zastępstwie okrętów wysłanych do Korei, a na Daleki Wschód dotarła dopiero w 1954 roku, już po rozejmie. Od 1955 roku pełniła rolę lotniskowca do zwalczania okrętów podwodnych. W 1960 roku ostatecznie wycofano ją ze służby, a w 1968 roku sprzedano na złom. W przeciwieństwie do większości bliźniaczych jednostek nie przeszła zasadniczej modernizacji i do końca zachowała wygląd okrętu z czasów II wojny światowej.

„Kearsarge” miał dłuższą i bardziej urozmaiconą karierę. Po przebudowie w latach 1950–1952, która przystosowała go do samolotów odrzutowych, w latach 1952–1953 walczył u wybrzeży Korei. Od 1958 roku był lotniskowcem do zwalczania okrętów podwodnych. Zapisał się w historii programu Mercury, podejmując z oceanu astronautów: Waltera Schirrę 3 października 1962 roku i Gordona Coopera 16 maja 1963 roku. W 1964 roku operował w Zatoce Tonkińskiej, a później w czasie wojny wietnamskiej. Wycofano go ze służby w 1970 roku i sprzedano na złom w 1974 roku.

Miejsce w wojnie

Stępki „Tarawy” i „Kearsarge” to wydarzenie przemysłowe, a nie wojskowe, ale dobrze pokazuje, jak wyglądała wojna na Pacyfiku w marcu 1944 roku. Stany Zjednoczone mogły sobie pozwolić na budowę okrętów, które – jak się okazało – nie były już potrzebne do zwycięstwa. Japońska flota lotniskowcowa, po klęskach 1942 roku odbudowywana z trudem, w czerwcu 1944 roku w bitwie na Morzu Filipińskim straciła trzy lotniskowce, w tym „Taihō”, zatopiony przez amerykański okręt podwodny, a resztki jej lotnictwa pokładowego zostały rozbite. Jesienią tego roku pozostałe japońskie lotniskowce posłużyły pod Leyte już tylko jako przynęta. Zwycięstwo zapewniły okręty, których budowę rozpoczęto w latach 1941–1943. Lotniskowce zamówione później, jak „Tarawa” i „Kearsarge”, stały się trzonem powojennej floty, którą Stany Zjednoczone utrzymywały przez cały okres zimnej wojny.