B-29 na Marianach

W drugiej połowie października 1944 roku na lotnisko na południu wyspy Saipan w archipelagu Marianów co kilka dni lądowały kolejne czterosilnikowe bombowce Boeing B-29 Superfortress. Przylatywały ze Stanów Zjednoczonych przez Hawaje i Kwajalein. Był to początek największego amerykańskiego przedsięwzięcia lotniczego wojny na Pacyfiku: z wysp zdobytych latem w bitwie o Saipan i w walkach o Tinian i Guam Amerykanie zamierzali systematycznie bombardować Japonię.

Niektóre kalendaria podają pod 23 października, że B-29 używają już wyspy Tinian jako bazy do systematycznego bombardowania Japonii. Wymaga to sprostowania. Pierwszą bazą B-29 na Marianach był Saipan, a nie Tinian: pierwszy bombowiec wylądował tam 12 października. Pod koniec października załogi dopiero zaczynały loty ćwiczebne, pierwsze bojowe zadanie wykonały 28 października, atakując atol Truk, a pierwszy nalot na Japonię – na Tokio – przeprowadziły 24 listopada 1944 roku. Lotniska na Tinianie weszły do użytku dopiero na przełomie 1944 i 1945 roku. 23 października budowa bazy na Saipanie była już jednak w pełnym toku.

Dlaczego Mariany

Według powszechnie przytaczanych szacunków B-29 był najdroższym programem zbrojeniowym Stanów Zjednoczonych w czasie wojny – kosztował więcej niż projekt atomowy. Bombowiec miał hermetyzowaną kabinę, zdalnie sterowane stanowiska strzeleckie i zasięg pozwalający atakować z ładunkiem bomb cele odległe o ponad 2000 kilometrów. W 1943 roku postanowiono skierować go przeciwko Japonii.

Pierwsza próba wykorzystania nowych bombowców, plan „Matterhorn”, rozczarowała. B-29 20 Dowództwa Bombowego operowały z baz w Indiach i z wysuniętych lotnisk pod Chengdu w Chinach, skąd latem 1944 roku przeprowadziły pierwsze naloty na Kiusiu. Każdy litr paliwa i każdą bombę trzeba było jednak przewieźć do Chin samolotami przez Himalaje, a z Chengdu bombowce sięgały tylko południowo-zachodnich krańców Japonii. Wielkie ośrodki przemysłowe – Tokio, Nagoja, Osaka – leżały poza ich zasięgiem.

Mariany nie miały tych wad. Saipan, Tinian i Guam leżą około 2400 kilometrów od Tokio, co pozwalało B-29 dolecieć nad stolicę i wrócić, a zaopatrzenie można było dostarczać bezpośrednio statkami ze Stanów Zjednoczonych. Szef sił powietrznych armii gen. Henry H. Arnold i jego planiści naciskali, by zdobycie Marianów przyspieszyć właśnie ze względu na bombowce. Po lądowaniu na Tinianie i zakończeniu walk na tej wyspie w sierpniu 1944 roku archipelag stał się zapleczem budowanych od podstaw baz lotniczych.

Dla B-29 utworzono osobną 20 Armię Lotniczą. Nie podlegała ona ani adm. Chesterowi Nimitzowi, ani gen. Douglasowi MacArthurowi, lecz bezpośrednio Arnoldowi w Waszyngtonie, działającemu w imieniu kolegium szefów sztabów. Jej częścią na Marianach było 21 Dowództwo Bombowe (XXI Bomber Command), którego dowództwo w sierpniu 1944 roku objął gen. bryg. Haywood Hansell. Był to jeden z głównych teoretyków amerykańskiego lotnictwa strategicznego, współautor planów wojny powietrznej z lat 1941–1942 i zwolennik precyzyjnych dziennych nalotów z dużej wysokości na kluczowe zakłady przemysłowe.

Lotnisko na Saipanie

Pierwszą bazą B-29 stało się dawne japońskie lotnisko Aslito na południu Saipanu, zdobyte przez żołnierzy 27 Dywizji Piechoty 18 czerwca 1944 roku, jeszcze w trakcie walk o wyspę. Amerykanie nazwali je Isely Field na cześć kmdr. ppor. Roberta Isely’ego, lotnika marynarki zestrzelonego nad lotniskiem 13 czerwca; z powodu błędu w pisowni przyjęła się forma Isley Field (dziś na jego miejscu jest port lotniczy Saipan). Japoński pas startowy był za krótki i za słaby dla ważących ponad 60 ton bombowców. Rozbudowę powierzono batalionom budowlanym marynarki – Seabees – oraz saperom armii. Prace trwały dzień i noc, a utrudniały je deszcze, brak sprzętu i ukrywający się wciąż na wyspie japońscy żołnierze. Budowniczowie nie zdążyli w terminie, ale w nieco ponad trzy miesiące powstało lotnisko z zapleczem dla około 240 bombowców 73 Skrzydła Bombowego gen. bryg. Emmetta O’Donnella, złożonego z czterech grup bombowych.

12 października 1944 roku na Isley Field wylądował pierwszy B-29, nazwany „Joltin’ Josie – The Pacific Pioneer”, z Hansellem na pokładzie. W następnych tygodniach przylatywały kolejne maszyny; według amerykańskich zestawień 22 listopada na Saipanie było już ponad sto bombowców. Pod koniec października 73 Skrzydło było więc dopiero w trakcie przerzutu. Jego załogi miały za sobą krótkie szkolenie w Kansas i niewielkie doświadczenie w lotach w szyku na duże odległości. Hansell, świadom braków, postanowił przed atakiem na Japonię przeprowadzić serię lotów ćwiczebnych nad bliższymi celami.

Pierwszym takim zadaniem był atak na bazę okrętów podwodnych na atolu Truk w Karolinach, zniszczonym wcześniej przez lotniskowce w operacji „Hailstone”. Odbył się 28 października 1944 roku (w niektórych opracowaniach – 27 października, według czasu amerykańskiego). Wystartowało 18 bombowców, cztery zawróciły z powodu awarii silników, a wyniki były mizerne – na cel trafiło niewiele bomb. Kolejne naloty na Truk, 30 października i 2 listopada, wypadły niewiele lepiej. Silniki Wright R-3350, przegrzewające się i zapalające w locie, długo pozostawały najsłabszym punktem B-29.

Japończycy zrozumieli, co budowano na Saipanie. 1 listopada nad Tokio przeleciał samolot rozpoznawczy F-13, odmiana B-29 z aparatami fotograficznymi, nazwany potem „Tokyo Rose” – pierwszy amerykański samolot nad stolicą od rajdu Doolittle’a w kwietniu 1942 roku. Jego zdjęcia pozwoliły zlokalizować fabryki silników i płatowców. Od 2 listopada japońskie samoloty z Iwo Jimy zaczęły nocą atakować lotniska na Saipanie, niszcząc i uszkadzając bombowce na ziemi.

Tinian i Guam

Tinian, wymieniany w kalendariach pod tą datą, miał w planach amerykańskich odegrać jeszcze większą rolę niż Saipan, ale później. 6 Brygada Budowlana marynarki budowała tam na miejscu japońskich lotnisk North Field i West Field – kompleks, który po ukończeniu w 1945 roku miał sześć pasów startowych o długości około 2,6 kilometra. Pierwsze B-29 313 Skrzydła Bombowego zaczęły przylatywać na North Field pod koniec 1944 roku, a ćwiczebne misje skrzydło wykonywało od połowy stycznia 1945 roku; West Field przyjęło bombowce wiosną 1945 roku. Na Guamie powstały kolejne dwa lotniska i od początku 1945 roku kwatera główna 21 Dowództwa Bombowego. W październiku 1944 roku żadne z tych lotnisk nie przyjmowało jeszcze bombowców.

Miejsce w wojnie

Systematyczne bombardowanie Japonii z Marianów zaczęło się 24 listopada 1944 roku. Do nalotu na zakłady silników lotniczych Nakajimy w Musashino pod Tokio wystartowało 111 bombowców z Saipanu, ale tylko 24 zaatakowały główny cel. Wiejący na wysokości ponad 9000 metrów z prędkością nawet ponad 300 kilometrów na godzinę prąd strumieniowy rozbijał szyki i uniemożliwiał celne bombardowanie, a nad Japonią często zalegały chmury. Kolejne naloty Hansella na Tokio i Nagoję przynosiły podobnie słabe wyniki przy rosnących stratach.

Arnold, pod presją oczekiwań i kosztów programu, stracił cierpliwość. 6 stycznia 1945 roku gen. Lauris Norstad odwołał Hansella, a dowództwo 21 Dowództwa Bombowego objął gen. Curtis LeMay, dotąd dowódca B-29 w Chinach i Indiach. LeMay porzucił koncepcję precyzyjnych dziennych ataków z dużej wysokości na rzecz nocnych nalotów zapalających z niskiego pułapu na miasta. Pierwszy z nich, w nocy z 9 na 10 marca 1945 roku, wywołał w Tokio burzę ogniową, w której zginęło – według różnych szacunków – od około 80 do ponad 100 tysięcy ludzi; był to najbardziej niszczycielski pojedynczy nalot w historii. W kolejnych miesiącach B-29 z Saipanu, Tinianu i Guamu spaliły większą część wielkich miast Japonii i dziesiątki mniejszych, a także zaminowały z powietrza jej porty i cieśniny. Wiosną 1945 roku Amerykanie zdobyli Iwo Jimę, między innymi po to, by uszkodzone bombowce mogły lądować w połowie drogi.

Rola, którą kalendaria przypisują Tinianowi w październiku 1944 roku, przypadła mu w pełni w sierpniu 1945 roku. Z North Field wystartowały 6 i 9 sierpnia bombowce B-29 509 Grupy Mieszanej, w tym Enola Gay, które zrzuciły bomby atomowe na Hiroszimę i Nagasaki. Przybycie pierwszych B-29 na Saipan jesienią 1944 roku było więc początkiem kampanii, która w ciągu dziesięciu miesięcy doprowadziła do zniszczenia japońskich miast i, wraz z blokadą morską i przystąpieniem ZSRR do wojny, do kapitulacji Japonii.