Eisenhower w Londynie

24 czerwca 1942 roku do Wielkiej Brytanii przyleciał gen. dyw. Dwight Eisenhower, dotąd szef Wydziału Operacyjnego Departamentu Wojny w Waszyngtonie. Miał objąć dowództwo Europejskiego Teatru Działań Armii Stanów Zjednoczonych (European Theater of Operations, United States Army, ETOUSA), czyli wszystkich amerykańskich wojsk lądowych i lotnictwa armii, które gromadziły się na Wyspach Brytyjskich. Komendę przejął od razu po przylocie, a Departament Wojny ogłosił jego nominację 25 czerwca. W tym samym samolocie leciał gen. dyw. Mark Clark, dowódca II Korpusu, którego sztab w następnych tygodniach przeniesiono do Anglii. 51-letni Eisenhower był wtedy w Wielkiej Brytanii prawie nieznany. Dwa lata później dowodził największą inwazją morską w historii.

Bolero i spór o drugi front

Wojska amerykańskie były na Wyspach od pół roku. W styczniu 1942 roku w Irlandii Północnej wylądowały pierwsze oddziały 34 Dywizji Piechoty, w lutym w Anglii zaczął organizować się sztab amerykańskiego lotnictwa bombowego, a w maju do Ulsteru dotarła 1 Dywizja Pancerna. Na czele tych sił stał gen. dyw. James E. Chaney, który od maja 1941 roku kierował w Londynie grupą obserwatorów, a po Pearl Harbor dowództwem Sił Armii USA na Wyspach Brytyjskich (USAFBI).

Wiosną 1942 roku sens ich obecności się zmienił. Szef sztabu armii gen. George Marshall przekonał w kwietniu w Londynie Brytyjczyków do planu, według którego Stany Zjednoczone miały zgromadzić w Wielkiej Brytanii wielką armię do inwazji na Francję. Gromadzenie wojsk i zaopatrzenia otrzymało kryptonim „Bolero”, sama inwazja, planowana na wiosnę 1943 roku, „Roundup”. Na wypadek, gdyby ZSRR był bliski upadku albo Niemcy wyraźnie osłabły, przewidziano też ograniczony desant jeszcze w 1942 roku, operację „Sledgehammer”. Plan opierał się na memorandum, które w marcu przygotował Wydział Operacyjny, czyli właśnie Eisenhower i jego oficerowie. Eisenhower kierował tym wydziałem od lutego, a po reorganizacji armii w marcu stał się on właściwym sztabem planowania Marshalla.

Inspekcja w maju

Pod koniec maja Marshall wysłał Eisenhowera i Clarka do Londynu, by zbadali, jak przebiegają przygotowania. Obaj spędzili tam około tygodnia. Rozmawiali z szefem Imperialnego Sztabu Generalnego gen. Alanem Brooke’em, z dowódcą operacji połączonych lordem Louisem Mountbattenem i z gen. Bernardem Montgomerym, który prowadził wtedy ćwiczenia w hrabstwie Kent. Eisenhower wrócił z przekonaniem, że sztab Chaneya, pomyślany jako misja obserwacyjna w neutralnym kraju, nie nadaje się do kierowania wielką armią w czasie wojny, i że teatr działań musi dostać dowódcę z pełnymi uprawnieniami.

3 czerwca był z powrotem w Waszyngtonie. 8 czerwca Departament Wojny formalnie powołał ETOUSA w miejsce USAFBI, a Eisenhower przedstawił Marshallowi projekt dyrektywy dla dowódcy nowego teatru. Według jego wspomnień Marshall zapytał, czy jest z niej zadowolony, bo to on może ją wykonywać. Kilka dni później, według dziennika Eisenhowera 11 czerwca, decyzja zapadła: miał zastąpić Chaneya. Jego wybór zaskoczył wielu starszych oficerów. Eisenhower nigdy nie dowodził w boju, a gwiazdki generalskie otrzymał niespełna rok wcześniej. Marshall cenił go jednak za umiejętność planowania, organizacji i współpracy z ludźmi, a od pół roku widział go przy pracy codziennie.

Ostatnie dni przed wyjazdem przyniosły Eisenhowerowi osobistą stratę: 17 czerwca nagle zmarł jego młodszy brat Roy. Wyjazdu nie przełożył.

Nowy dowódca

Eisenhower i Clark wylecieli z Waszyngtonu 23 czerwca i następnego dnia byli w Wielkiej Brytanii. Dowództwo ETOUSA zajmowało budynek przy Grosvenor Square w londyńskiej dzielnicy Mayfair, przy którym stała też ambasada amerykańska. Chaney wrócił do Stanów Zjednoczonych. Od pierwszych dni Eisenhower zabiegał o to, by sztab amerykański pracował wspólnie z brytyjskim, a nie obok niego. Zapowiedział też, że będzie rozmawiał z dziennikarzami otwarcie i traktował ich jak część wysiłku wojennego. Jego swobodny sposób bycia i uśmiech szybko zjednały mu brytyjską prasę, a przydomek „Ike” stał się znany po obu stronach Atlantyku.

Premier Winston Churchill w dniu przylotu Eisenhowera był za oceanem: od 18 czerwca rozmawiał w Waszyngtonie z Rooseveltem, a do Londynu wrócił pod koniec miesiąca. Od lipca Eisenhower regularnie spotykał się z premierem przy stole w Downing Street i w Chequers. Między nimi zawiązała się trwała, choć nie wolna od sporów, przyjaźń.

7 lipca Eisenhower otrzymał trzecią gwiazdkę generała broni. Podlegali mu dowódca wojsk lądowych, dowódca 8 Armii Lotniczej gen. Carl Spaatz i dowódca Służb Zaopatrzenia gen. John C. H. Lee, który od maja przygotowywał w Anglii bazy, magazyny i obozy dla setek tysięcy żołnierzy.

II Korpus

Często podaje się, że 30 czerwca Stany Zjednoczone skierowały na europejski teatr działań II Korpus. Trzeba to uściślić. Przeniesiony do Wielkiej Brytanii został sztab korpusu, a nie wielki związek taktyczny z dywizjami. Clark, od kwietnia generał dywizji, przyleciał razem z Eisenhowerem, a dowództwo korpusu na europejskim teatrze objął według zestawień 1 lipca. Sztab przypłynął w lipcu i według części źródeł 13 lipca rozlokował się w koszarach w Tidworth, w pobliżu Salisbury. Miał przygotowywać amerykański udział w desancie na kontynent. Jeszcze w lipcu Clark awansował na dowódcę wszystkich amerykańskich wojsk lądowych w Europie. W Irlandii Północnej działał już wcześniej sztab V Korpusu, któremu podlegały przybyłe tam dywizje. Pierwsze nowe dywizje dla Bolero, w tym 1 Dywizja Piechoty, dotarły na Wyspy w sierpniu.

Miejsce w wojnie

Eisenhower przyjechał do Londynu jako dowódca przyszłej inwazji przez kanał La Manche. Zanim zdążył ją przygotować, plany się zmieniły. Brytyjczycy uważali Sledgehammer za samobójstwo: w 1942 roku alianci mieli w Anglii zbyt mało wojsk i barek desantowych, by utrzymać przyczółek we Francji, a upadek Tobruku 21 czerwca pokazał, jak trudno jest wygrać z Niemcami nawet na pustyni. Roosevelt chciał, by amerykańscy żołnierze walczyli z Niemcami jeszcze w 1942 roku. W lipcu, po rozmowach Marshalla, admirała Ernesta Kinga i Harry’ego Hopkinsa w Londynie, Sledgehammer zarzucono, a prezydent zdecydował o desancie w Afryce Północnej, operacji „Torch”. Eisenhower uważał wtedy tę decyzję za błąd. W sierpniu został jednak naczelnym dowódcą sojuszniczych sił tej operacji, a Clark jego zastępcą.

II Korpus pod dowództwem gen. Lloyda Fredendalla wylądował 8 listopada 1942 roku pod Oranem, a w lutym 1943 roku poniósł w Tunezji ciężką porażkę na przełęczy Kasserine. Eisenhower po zwycięstwie w Afryce Północnej dowodził inwazjami na Sycylię i Włochy, a w styczniu 1944 roku wrócił do Londynu jako naczelny dowódca alianckich sił ekspedycyjnych. Budowa armii w Wielkiej Brytanii, rozpoczęta przez niego w czerwcu 1942 roku, zakończyła się lądowaniem w Normandii 6 czerwca 1944 roku.