Albert Kesselring

Albert Kesselring był artylerzystą, który w wieku czterdziestu ośmiu lat nauczył się latać i został jednym z twórców Luftwaffe. W pierwszych latach II wojny światowej dowodził flotami powietrznymi, które bombardowały Warszawę, Rotterdam i Londyn, a od 1941 roku przez prawie cztery lata kierował wojną Niemiec na Morzu Śródziemnym i we Włoszech. Jako dowódca obrony Półwyspu Apenińskiego uchodził za jednego z najzręczniejszych generałów Wehrmachtu, który najmniejszymi siłami długo powstrzymywał przeważających sprzymierzonych, także pod Monte Cassino. Ten sam człowiek ponosił odpowiedzialność za rozkazy, na podstawie których rozstrzeliwano włoskich zakładników i palono całe wsie. Brytyjski sąd wojskowy skazał go za to na śmierć, ale po pięciu latach wyszedł na wolność i do końca życia nie wyrzekł się swojej lojalności wobec Hitlera.

Bawarski artylerzysta

Urodził się 30 listopada 1885 roku w Marktsteft w Dolnej Frankonii, w rodzinie nauczyciela, późniejszego radcy szkolnego w Bayreuth. Tam ukończył gimnazjum, a w 1904 roku wstąpił jako kandydat na oficera do 2 Bawarskiego Pułku Artylerii Pieszej, stacjonującego w twierdzy Metz. Podporucznikiem został w 1906 roku. W 1910 roku ożenił się z Pauline Keyssler, córką aptekarza z Bayreuth. Małżeństwo było bezdzietne, później para adoptowała syna. W 1912 roku Kesselring przeszedł kurs obserwatora balonowego, co było jego pierwszym zetknięciem z lotnictwem.

Podczas I wojny światowej służył jako adiutant w oddziałach artylerii na froncie zachodnim, a w 1916 roku, już jako kapitan, trafił do sztabów dywizji i korpusu, choć nie ukończył akademii wojennej. Po wojnie kierował demobilizacją bawarskiej artylerii w Norymberdze i został przyjęty do stutysięcznej Reichswehry. Przez większość lat dwudziestych pracował w ministerstwie obrony w Berlinie, przy sprawach wyszkolenia i organizacji wojska, a w latach 1931–1933 dowodził dywizjonem artylerii w Dreźnie. Uchodził za sprawnego organizatora i administratora.

Twórca Luftwaffe

Gdy po dojściu Hitlera do władzy Hermann Göring zaczął w tajemnicy budować lotnictwo wojskowe, potrzebował oficerów, którzy potrafiliby stworzyć je od podstaw. 1 października 1933 roku Kesselring, awansowany na pułkownika, przeszedł z wojsk lądowych do komisariatu lotnictwa, przekształconego wkrótce w Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy. Objął urząd administracyjny, odpowiedzialny za budowę lotnisk, koszar i całego zaplecza nowej broni, a przy okazji zdobył licencję pilota. W 1934 roku formalnie opuścił armię i otrzymał stopień generała majora w lotnictwie, które w 1935 roku ujawniono światu jako Luftwaffe.

Po śmierci gen. Walthera Wevera w katastrofie lotniczej w czerwcu 1936 roku Kesselring został szefem sztabu generalnego Luftwaffe. Nie wytrzymał na tym stanowisku nawet roku. Pozostawał w ciągłym konflikcie z sekretarzem stanu Erhardem Milchem, faktycznym zarządcą lotnictwa, i w 1937 roku poprosił o inny przydział. Historycy oceniają, że nie miał strategicznej wyobraźni swego poprzednika. Za jego urzędowania Luftwaffe zaczęła się skupiać na bombowcach średnich i nurkujących oraz na wsparciu wojsk lądowych, a w 1937 roku zarzucono program ciężkiego bombowca dalekiego zasięgu. W czerwcu 1937 roku Kesselring, już jako generał lotnictwa, objął okręg lotniczy w Dreźnie, a w 1938 roku dowództwo grupy lotniczej w Berlinie, przekształcone w 1 Flotę Powietrzną.

Polska, Holandia i bitwa o Anglię

We wrześniu 1939 roku 1 Flota Powietrzna Kesselringa wspierała w napaści na Polskę Grupę Armii „Północ” Fedora von Bocka: atakowała lotniska i węzły kolejowe, mosty na Wiśle i Narwi, a w ostatnim tygodniu kampanii – bombardując Warszawę – próbowała złamać opór stolicy. Zaplanowany na 1 września zmasowany nalot na miasto, operacja „Wasserkante”, nie doszedł wtedy do skutku z powodu złej pogody. 30 września Kesselring otrzymał Krzyż Rycerski.

W połowie stycznia 1940 roku, po incydencie w Mechelen, Göring odwołał dowódcę 2 Floty Powietrznej gen. Hellmutha Felmy’ego i powierzył ją Kesselringowi. Flota miała w ofensywie na zachodzie wspierać Grupę Armii B, znów pod dowództwem Bocka, w tym operację wojsk powietrznodesantowych Kurta Studenta w Holandii. 10 maja jej bombowce uderzyły na holenderskie lotniska, a transportowce wysadziły spadochroniarzy i piechotę pod Rotterdamem i Hagą. Desant na mosty na południu się powiódł, bitwa o Hagę zakończyła się klęską i utratą setek samolotów transportowych.

14 maja, na żądanie dowódcy 18 Armii gen. Georga von Küchlera i na wezwanie Studenta, Kesselring wysłał bombowce nad Rotterdam. Nalot nastąpił w chwili, gdy trwały rokowania o poddaniu miasta, a sygnałów odwołujących go nie dostrzegła większość załóg. Bombardowanie Rotterdamu zniszczyło śródmieście i zabiło według najczęściej przytaczanych szacunków 800–900 mieszkańców, a tego samego dnia Holandia postanowiła skapitulować. Prasa sprzymierzonych pisała wtedy, że Kesselring przejdzie do historii jako człowiek, który zniszczył bezbronne miasto. On sam do końca życia twierdził, że był to uzasadniony atak na broniący się garnizon. Pod koniec maja, gdy rozkaz zatrzymania wstrzymał niemieckie czołgi pod Dunkierką, to głównie jego zmęczona flota miała uniemożliwić ewakuację. Według jego wspomnień ostrzegał Göringa, że z wyczerpanymi załogami nie zdoła tego zrobić, i rzeczywiście operacja Dynamo uratowała ponad 300 tysięcy żołnierzy. 19 lipca 1940 roku Hitler mianował go feldmarszałkiem.

W bitwie o Anglię 2 Flota Powietrzna, ze sztabem w Brukseli, działała obok floty Hugona Sperrlego i atakowała południowo-wschodnią Anglię. Od sierpnia jej bombowce niszczyły lotniska myśliwskie RAF, a 7 września, gdy Göring zmienił cel na Londyn, Kesselring wysłał nad stolicę pierwszą wielką wyprawę dzienną. Zmiana przyniosła wytchnienie brytyjskim myśliwcom i była jednym z powodów niemieckiej porażki. Jego flota bombardowała potem brytyjskie miasta aż do maja 1941 roku.

Od Moskwy do Tunisu

W czerwcu 1941 roku, podczas operacji Barbarossa, 2 Flota Powietrzna wspierała Grupę Armii Środek w bitwach okrążających pod Białymstokiem, Mińskiem i Smoleńskiem, a od lipca bombardowała Moskwę. Pod koniec 1941 roku sztab Kesselringa przeniesiono do Włoch. Jako głównodowodzący na południu, z kwaterą we Frascati pod Rzymem, miał zabezpieczać szlaki zaopatrzenia do Afryki Północnej i zneutralizować Maltę, z której Brytyjczycy atakowali konwoje państw Osi. Wiosną 1942 roku jego lotnictwo niemal sparaliżowało wyspę i Kesselring przygotowywał jej zajęcie z morza i powietrza. Hitler, zachęcony zdobyciem Tobruku przez Erwina Rommla w czerwcu 1942 roku, wybrał jednak marsz na Egipt, a Malta przetrwała i nadal niszczyła zaopatrzenie Afrika Korps. Kesselring do końca życia uważał to za jeden z decydujących błędów wojny.

Stosunki z Rommlem, formalnie mu podległym, były napięte: Kesselring zarzucał mu lekceważenie zaopatrzenia, Rommel jemu nieuzasadniony optymizm. Po lądowaniu sprzymierzonych w Afryce Północnej w listopadzie 1942 roku Kesselring błyskawicznie przerzucił wojska do Tunezji i utrzymał tam przyczółek przez pół roku, ale za cenę katastrofy. W maju 1943 roku do niewoli trafiło tam około ćwierć miliona żołnierzy niemieckich i włoskich, a jego zbyt optymistyczne oceny sytuacji, przedstawiane Hitlerowi i Mussoliniemu, przyczyniły się do tego, że nie ewakuowano ich na czas.

Obrona Włoch

Latem 1943 roku sprzymierzeni wylądowali na Sycylii, a Mussolini został obalony. Kesselring, który wierzył w lojalność Włochów i dlatego uchodził w kwaterze Hitlera za zbyt wobec nich ufnego, zdołał w sierpniu ewakuować przez Cieśninę Mesyńską większość wojsk niemieckich z wyspy. Gdy 8 września ogłoszono zawieszenie broni między Włochami a sprzymierzonymi, jego oddziały w ciągu kilku dni rozbroiły armię włoską w środkowych i południowych Włoszech i zajęły Rzym. Hitler, który przez kilka miesięcy wahał się między nim a Rommlem, w listopadzie 1943 roku powierzył mu naczelne dowództwo we Włoszech.

Kesselring postanowił bronić się jak najdalej na południu. Wykorzystując górzysty teren, budował kolejne linie umocnień, z których najsilniejsza, linia Gustawa, przez pół roku zatrzymywała sprzymierzonych. Desant pod Anzio w styczniu 1944 roku zamknął w ciasnym przyczółku, a pod Monte Cassino jego spadochroniarze odpierali kolejne natarcia, aż do maja 1944 roku, gdy klasztor zdobyli żołnierze II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. 4 czerwca sprzymierzeni weszli do Rzymu, który Kesselring opuścił bez walki. Potem wycofał się na linię Gotów w Apeninach, gdzie front zatrzymał się na zimę 1944/1945. Wojskowi historycy wysoko oceniają jego dowodzenie, a jego przeciwnicy, z marszałkiem Haroldem Alexandrem na czele, szanowali go jako żołnierza.

Zbrodnie we Włoszech

Druga strona tej obrony to wojna przeciw ludności cywilnej. 23 marca 1944 roku w Rzymie partyzanci zabili bombą przy via Rasella 33 niemieckich policjantów. Hitler zażądał odwetu, a Kesselring przekazał w dół rozkaz rozstrzelania dziesięciu Włochów za każdego zabitego Niemca. Nazajutrz SS pod dowództwem Herberta Kapplera zamordowała w Grotach Ardeatyńskich 335 mężczyzn, w tym kilkudziesięciu Żydów. W czerwcu 1944 roku, gdy w górach rosła siła partyzantki, Kesselring wydał rozkazy o walce z „bandami”, które nakazywały działać z „najwyższą surowością”, przewidywały odwet na ludności cywilnej i zapewniały dowódców, że nie poniosą odpowiedzialności, jeśli w wyborze środków przekroczą zwykłą miarę. W ich cieniu oddziały Wehrmachtu i SS dokonały latem i jesienią 1944 roku najcięższych masakr we Włoszech, m.in. w Sant’Anna di Stazzema i Marzabotto, gdzie zginęło łącznie ponad tysiąc osób, w tym kobiety i dzieci. Kesselring, który kierował też całą walką z partyzantką i miał podporządkowanego sobie dowódcę SS i policji we Włoszech gen. Karla Wolffa, nigdy nie przyznał się do winy.

23 października 1944 roku jego samochód zderzył się w nocy z holowanym działem, a ciężko ranny feldmarszałek na kilka miesięcy wypadł z gry. W marcu 1945 roku, po utracie mostu na Renie w Remagen, Hitler mianował go następcą Gerda von Rundstedta na stanowisku głównodowodzącego na zachodzie. Kesselring nie mógł już niczego zmienić, a jego rozkazy z ostatnich tygodni wojny, nakazujące bezwzględne trwanie i karanie ludności, która wywieszała białe flagi, przedłużyły jedynie cierpienia. Długo sprzeciwiał się kapitulacji wojsk niemieckich we Włoszech, wynegocjowanej za jego plecami przez Wolffa, i zgodził się na nią dopiero 2 maja. W maju 1945 roku oddał się do niewoli amerykańskiej.

Proces i ostatnie lata

W 1946 roku Kesselring zeznawał jako świadek obrony przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. W lutym 1947 roku stanął przed brytyjskim sądem wojskowym w Mestre koło Wenecji, oskarżony o udział w zbrodni w Grotach Ardeatyńskich i o podżeganie podwładnych do zabijania włoskich cywilów. 6 maja 1947 roku sąd uznał go winnym obu zarzutów i skazał na rozstrzelanie. Wyrok wywołał protesty w Wielkiej Brytanii, gdzie dawni przeciwnicy, w tym Winston Churchill i Alexander, uważali go za rycerskiego żołnierza. W lipcu 1947 roku karę zamieniono na dożywocie, później ją skrócono, a w październiku 1952 roku, po wykryciu u niego raka gardła, Kesselring wyszedł na wolność.

W Niemczech Zachodnich, gdzie prowadzono kampanię prasową na rzecz jego uwolnienia, witano go jak bohatera. Stanął na czele odrodzonego związku kombatantów Stahlhelm i organizacji weteranów Luftwaffe i Afrika Korps, a w 1953 roku wydał wspomnienia „Soldat bis zum letzten Tag” („Żołnierz do ostatniego dnia”), w których nie zdystansował się ani od wojny, ani od Hitlera. Gdy stwierdził, że ocalił życie milionom Włochów i że powinni mu postawić pomnik, włoski prawnik i dawny działacz ruchu oporu Piero Calamandrei odpowiedział mu w grudniu 1952 roku wierszem „Lapide ad ignominia” („Pomnik hańby”). Wiersz zapowiadał mu pomnik, ale nie z kamienia, tylko z ludzi, którzy z własnej woli chwycili za broń przeciw jego wojsku. Słowa wiersza wyryto na tablicach w Cuneo, Montepulciano i Sant’Anna di Stazzema.

Albert Kesselring zmarł na zawał serca 16 lipca 1960 roku (według części źródeł 15 lipca) w sanatorium w Bad Nauheim i został pochowany w Bad Wiessee w Bawarii.

Znaczenie

Kesselring należał do pokolenia oficerów, bez których Hitler nie mógłby prowadzić wojny: fachowych, pracowitych, wiernych i niezadających pytań. Zbudował Luftwaffe, która od pierwszych dni wojny bombardowała miasta, a potem z wielkim talentem przedłużał wojnę we Włoszech, kosztującą życie dziesiątek tysięcy żołnierzy obu stron i wielu cywilów. Jego dzieje pokazują też, jak po wojnie w Niemczech Zachodnich i części opinii zachodniej budowano obraz „czystego Wehrmachtu”. Kesselringa przedstawiano jako szlachetnego przeciwnika i ofiarę „sprawiedliwości zwycięzców”, a pomijano rozkazy, za które skazał go sąd. Dopiero badania historyków, m.in. Kerstin von Lingen i Carla Gentilego, przywróciły pamięć o tym, co działo się na jego obszarze dowodzenia we Włoszech w latach 1943–1945.