Hans Geisler

Hans Ferdinand Geisler był oficerem cesarskiej marynarki wojennej, który w okresie międzywojennym współtworzył zakazane traktatem wersalskim niemieckie lotnictwo morskie, a w 1933 roku przeszedł do powstającej Luftwaffe. W czasie drugiej wojny światowej przez trzy lata dowodził X Korpusem Lotniczym (X. Fliegerkorps), związkiem przeznaczonym do walki z flotą i żeglugą przeciwnika. Jego samoloty atakowały brytyjskie okręty na Morzu Północnym, wspierały inwazję na Norwegię, a w styczniu 1941 roku, przerzucone na Sycylię, ciężko uszkodziły lotniskowiec „Illustrious” i rozpoczęły niemieckie bombardowania Malty. Geisler nie należał do najbardziej znanych generałów Luftwaffe, ale był jednym z twórców niemieckiej doktryny zwalczania okrętów z powietrza, a jego korpus pokazał Royal Navy, że flota bez osłony myśliwskiej jest bezbronna wobec lotnictwa działającego z lądu.

Oficer cesarskiej marynarki

Urodził się 19 kwietnia 1891 roku w Hanowerze. 1 kwietnia 1909 roku wstąpił jako kadet do Kaiserliche Marine, cesarskiej marynarki wojennej. Uczył się w szkole marynarki w Mürwik pod Flensburgiem, odbył rejs szkolny na krążowniku „Hertha”, a w 1910 roku został chorążym marynarki (Fähnrich zur See). Jesienią 1911 roku trafił na pancernik „Nassau” Floty Pełnomorskiej, a w 1912 roku otrzymał stopień podporucznika marynarki. Na „Nassau” zastał go wybuch pierwszej wojny światowej.

W maju 1915 roku, już jako porucznik marynarki, Geisler zszedł z pokładu i przeszedł do lotnictwa morskiego. Służył jako obserwator w oddziałach wodnosamolotów, które prowadziły rozpoznanie nad Morzem Północnym i Bałtykiem, polowały na okręty podwodne i osłaniały ruchy floty. Od października 1917 roku był oficerem do zleceń szefa lotnictwa morskiego, komandora Heinricha Otto Kranzbühlera, w Berlinie. Za służbę otrzymał oba stopnie Krzyża Żelaznego. Doświadczenie z tych lat — łączenie wiedzy marynarza z możliwościami samolotu — wyznaczyło całą jego dalszą karierę.

W Reichsmarine

Traktat wersalski zakazał Niemcom posiadania lotnictwa wojskowego, także morskiego. Geisler pozostał w okrojonej Reichsmarine, ale przez następne lata wiele jego stanowisk wiązało się z lotnictwem, które marynarka zachowywała w ukryciu. W latach 1919–1920 był obserwatorem, a następnie pełniącym obowiązki dowódcy oddziału wodnosamolotów w Holtenau pod Kilonią. Potem był adiutantem w Stacji Marynarki Bałtyku, w latach 1921–1922 dowodził trałowcem M 82, a w 1925 roku był referentem lotniczym w sztabie Stacji Marynarki Bałtyku. Ukończył tajne szkolenie oficerów sztabowych (Führergehilfenausbildung), które zastępowało zakazaną przez traktat akademię wojenną, i w latach 1926–1928 pracował w wydziale floty kierownictwa marynarki.

Od października 1928 do października 1932 roku kierował w Warnemünde placówką, która pod nazwą Funk-Versuchs-Kommando, czyli oddziału doświadczalnego łączności radiowej, zajmowała się w rzeczywistości także szkoleniem i próbami z dziedziny lotnictwa morskiego. Służył tam pod nim młody oficer Martin Harlinghausen, późniejszy szef sztabu jego korpusu i jeden z najlepszych niemieckich specjalistów od zwalczania okrętów z powietrza. Od października 1932 do marca 1933 roku Geisler był pierwszym oficerem starego pancernika „Schleswig-Holstein”, tego samego, który we wrześniu 1939 roku ostrzelał Westerplatte. 1 stycznia 1933 roku awansował na komandora porucznika (Fregattenkapitän).

Od marynarki do Luftwaffe

1 września 1933 roku, kilka miesięcy po dojściu Hitlera do władzy, Geisler przeszedł do tworzonego w tajemnicy lotnictwa wojskowego, które w 1935 roku ujawniono jako Luftwaffe. W Ministerstwie Lotnictwa Rzeszy Hermanna Göringa kierował wydziałem szkolenia, w 1934 roku otrzymał stopień pułkownika, a od 1 października 1935 do marca 1939 roku był dowódcą lotnictwa morskiego (Führer der Marineluftstreitkräfte). Było to stanowisko trudne, bo o lotnictwo nad morzem toczył się zacięty spór między Göringiem, który chciał mieć pod sobą wszystko, co lata, a dowódcą marynarki adm. Erichem Raederem, który domagał się własnego lotnictwa morskiego. Spór zakończył się w 1939 roku kompromisem korzystnym dla Luftwaffe: marynarce zostały głównie samoloty rozpoznawcze, a bombowce do zwalczania okrętów podlegały lotnictwu. W 1937 roku Geisler został generałem majorem, a 1 kwietnia 1939 roku generałem porucznikiem.

Dowódca X Korpusu Lotniczego

Latem 1939 roku Geisler stanął na czele specjalnego sztabu przy 2 Flocie Powietrznej, który miał przygotować walkę lotnictwa z brytyjską flotą. Po wybuchu wojny sztab przekształcono 5 września 1939 roku w 10 Dywizję Lotniczą, a 2 października w X Korpus Lotniczy z dowództwem w Blankenese pod Hamburgiem. Szefem sztabu został Harlinghausen. Korpus był sztabem, któremu przydzielano pułki bombowe i myśliwskie zależnie od zadania; jego trzonem były pułki bombowe KG 26 na Heinklach He 111 i KG 30 na nowych Junkersach Ju 88.

Pierwsze miesiące wojny pokazały zarówno możliwości, jak i słabości nowej formacji. 16 października 1939 roku Ju 88 z KG 30 zaatakowały okręty w zatoce Firth of Forth, a następnego dnia Scapa Flow — były to pierwsze naloty Luftwaffe na Wielką Brytanię. Zimą samoloty korpusu atakowały statki i kutry rybackie na Morzu Północnym. 22 lutego 1940 roku z powodu fatalnego braku łączności między Luftwaffe a marynarką He 111 z KG 26 zaatakował niemieckie niszczyciele wykonujące operację „Wikinger”: „Leberecht Maass” i „Max Schultz” zatonęły, trafione bombami i na minach, a zginęło ponad pięciuset marynarzy. 16 marca 1940 roku bombowce korpusu zaatakowały Scapa Flow, zabijając na Orkadach pierwszego brytyjskiego cywila na lądzie.

Na początku marca 1940 roku Geisler i Harlinghausen dowiedzieli się w Berlinie o planowanej inwazji na Danię i Norwegię. Korpus otrzymał wszystkie przeznaczone do niej jednostki lotnicze, w sumie około tysiąca samolotów, w tym kilkaset transportowych Ju 52, które przewoziły spadochroniarzy i piechotę na zdobyte lotniska Oslo-Fornebu i Stavanger-Sola. 9 kwietnia 1940 roku bombowce Geislera zaatakowały brytyjską Flotę Macierzystą u wybrzeży Norwegii, zatopiły niszczyciel „Gurkha” i trafiły pancernik „Rodney”. Nazajutrz nazwisko Geislera padło w komunikacie Wehrmachtu, a 4 maja otrzymał Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego. W czasie kampanii norweskiej to lotnictwo okazało się bronią, która pozwoliła słabszej Kriegsmarine utrzymać zdobycze: brytyjska flota panowała na morzu, ale nie mogła długo przebywać w zasięgu niemieckich bombowców. Kosztem były ciężkie straty wśród lotników korpusu.

Po kampanii korpus pozostał w Norwegii jako główna siła bojowa 5 Floty Powietrznej gen. Hansa-Jürgena Stumpffa. Od czerwca do września 1940 roku Geisler pełnił równocześnie obowiązki szefa szkolenia w Ministerstwie Lotnictwa, a korpusem dowodził w zastępstwie gen. Bernhard Kühl. 19 lipca 1940 roku, w wielkiej promocji po zwycięstwie nad Francją, Geisler otrzymał stopień generała wojsk lotniczych (General der Flieger). 15 sierpnia 1940 roku samoloty z Norwegii i Danii zaatakowały północno-wschodnią Anglię, licząc, że zastaną ją bez obrony. Wyprawa zakończyła się klęską i ciężkimi stratami, a dzień przeszedł do historii jako „czarny czwartek” Luftwaffe; 5 Flota Powietrzna nie podjęła już więcej dziennych nalotów na Wielką Brytanię.

Sycylia i Malta

Jesienią 1940 roku sytuacja na Morzu Śródziemnym zmusiła Hitlera do pomocy Włochom. Po ataku na Tarent, klęskach w Grecji i brytyjskiej ofensywie w Egipcie Włosi poprosili Niemców o pomoc, a w grudniu zapadła decyzja o przerzuceniu X Korpusu Lotniczego z Norwegii na Sycylię i do południowych Włoch. Korpus, którego pierwsze jednostki przybyły na przełomie roku, liczył w połowie stycznia 1941 roku kilkaset samolotów: bombowce Ju 88 w Katanii, bombowce nurkujące Ju 87 w Trapani, He 111 przystosowane do zrzucania torped i ciężkie myśliwce Bf 110. Miał trzy zadania: osłaniać włoskie konwoje do Libii, sparaliżować Maltę i zamknąć dla brytyjskiej floty przejście przez Cieśninę Sycylijską.

Pierwsze uderzenie było największym sukcesem w karierze Geislera. 10 stycznia 1941 roku, w czasie brytyjskiej operacji konwojowej „Excess”, stukasy jego korpusu trafiły sześcioma bombami lotniskowiec „Illustrious”, zabijając 126 członków załogi, a następnego dnia zatopiły krążownik „Southampton”. Nieco ironicznie ten sam okręt był celem pierwszego ataku podległych Geislerowi Ju 88 nad Firth of Forth w październiku 1939 roku, gdy odniósł niewielkie uszkodzenia. Przez następne dwa tygodnie samoloty X Korpusu bombardowały Wielki Port na Malcie, gdzie stał uszkodzony lotniskowiec, i lotniska wyspy, niszcząc domy w Trzech Miastach i zabijając dziesiątki cywilów. „Illustrious” zdołał jednak 23 stycznia uciec do Aleksandrii, a straty wśród stukasów, nurkujących w ogień zaporowy, były dotkliwe.

Od końca stycznia 1941 roku He 111 korpusu zrzucały miny do Kanału Sueskiego i na wiele dni wstrzymywały ruch statków. Jeden z takich lotów, nad konwoje w Wielkim Jeziorze Gorzkim, zakończył się przymusowym lądowaniem na pustyni samego Harlinghausena, którego po kilku dniach odnaleziono. Od lutego do kwietnia korpus prowadził systematyczne naloty na Maltę, a jego myśliwce Bf 109 uzyskały przewagę nad brytyjskimi Hurricane’ami. W marcu brytyjskie okręty nawodne i bombowce przestały na pewien czas korzystać z wyspy jako bazy, a włoskie konwoje bezpiecznie przewiozły do Trypolisu Afrika Korps gen. Erwina Rommla. Sukces nie był jednak pełny: Malty nie zneutralizowano na trwałe, a pod koniec marca Brytyjczycy rozbili włoską flotę w bitwie u przylądka Matapan, poza zasięgiem korpusu.

Grecja i odejście ze służby

Wiosną 1941 roku znaczną część sił X Korpusu przesunięto do kampanii bałkańskiej, a po zajęciu Grecji, w czerwcu 1941 roku, korpus przeniósł się tam na stałe. Dowództwo Geislera mieściło się odtąd w Atenach, a jego samoloty startowały z lotnisk w Grecji, na Krecie i na Rodos. W bitwie o Kretę w maju 1941 roku główną rolę odegrał jednak sąsiedni VIII Korpus Lotniczy gen. Wolframa von Richthofena. Przez następny rok korpus Geislera atakował brytyjskie konwoje do oblężonego Tobruku i na Maltę, żeglugę u wybrzeży Egiptu i Palestyny oraz Kanał Sueski, a w czerwcu 1942 roku jego bombowce przyczyniły się do zawrócenia brytyjskiego konwoju operacji „Vigorous”. Wschodnie Morze Śródziemne było jednak dla Luftwaffe teatrem drugorzędnym, a siły korpusu stopniowo malały na rzecz frontu wschodniego.

31 sierpnia 1942 roku Geisler przekazał dowództwo korpusu gen. Ottonowi Hoffmannowi von Waldau i został przeniesiony do dyspozycji Ministerstwa Lotnictwa. 20 października 1942 roku otrzymał Krzyż Niemiecki w złocie, a 31 października przeszedł w stan spoczynku. Do końca wojny nie powołano go już do służby i nie trafił do niewoli. Zmarł 25 czerwca 1966 roku we Fryburgu Bryzgowijskim.

Znaczenie

Geisler należał do pokolenia oficerów marynarki, którzy przeszli do Luftwaffe i wnieśli do niej wiedzę o wojnie na morzu, której brakowało większości lotników Göringa. Jego korpus był pierwszym w Luftwaffe związkiem przeznaczonym wyłącznie do walki z okrętami i żeglugą. W Norwegii wiosną 1940 roku i na Morzu Śródziemnym w styczniu 1941 roku pokazał to, czego Royal Navy uczyła się z trudem: że okręty działające w zasięgu silnego lotnictwa z lądu, bez własnej osłony myśliwskiej, ponoszą ciężkie straty i mogą zostać wyparte z wąskich mórz. Atak na „Illustrious” był zarazem dowodem ograniczeń tej broni — opancerzony lotniskowiec przetrwał, a Malta, choć bombardowana przez kolejne dwa lata, nie padła. Spór o lotnictwo morskie między Göringiem a Raederem i ciągłe przesuwanie samolotów na inne fronty sprawiły, że Niemcy nigdy nie zbudowali tak silnego lotnictwa morskiego, jakiego potrzebowałaby wojna z Wielką Brytanią. W pamięci Maltańczyków i marynarzy Royal Navy pozostał po korpusie Geislera styczniowy „blitz Illustriousa”, pierwsza z wielkich prób, jakie miała przejść wyspa.