Bitwa o Kretę

Bitwa o Kretę była pierwszą w historii kampanią, w której wyspę zdobyto przede wszystkim z powietrza. 20 maja 1941 roku, trzy tygodnie po zajęciu Aten, niemiecki XI Korpus Lotniczy gen. lotnictwa Kurta Studenta zrzucił spadochroniarzy i wylądował szybowcami pod lotniskami i miastami północnego wybrzeża Krety. Bronił jej garnizon brytyjski, nowozelandzki, australijski i grecki, w dużej części złożony z żołnierzy ewakuowanych z kontynentu bez ciężkiej broni, pod dowództwem nowozelandzkiego gen. mjr. Bernarda Freyberga. Obrońcy, dzięki odczytanym niemieckim depeszom, wiedzieli, gdzie i kiedy nastąpi atak, i pierwszego dnia zadali spadochroniarzom ogromne straty.

Bitwę rozstrzygnęła jedna noc. Z 20 na 21 maja nowozelandzki batalion, przekonany, że jego kompanie zostały rozbite, wycofał się ze wzgórza 107 panującego nad lotniskiem w Maleme. Rano Niemcy zajęli opuszczone stanowiska, a na pas startowy zaczęły lądować samoloty transportowe ze strzelcami górskimi. Spóźniony kontratak nie odzyskał lotniska. Flota admirała Andrew Cunninghama rozproszyła konwoje z posiłkami, ale sama poniosła w nalotach najcięższe straty tej wojny. Obrońcy cofnęli się przez góry na południowe wybrzeże, skąd okręty zabierały ich nocami do Egiptu, a 1 czerwca ostatnich kilka tysięcy żołnierzy złożyło broń. Niemcy zwyciężyli, ale tak wysoką ceną, że Adolf Hitler zrezygnował z dalszych wielkich desantów spadochronowych.

Nazwa i daty

Niemcy nazwali operację „Unternehmen Merkur” (operacja „Merkury”), od rzymskiego boga, posłańca bogów. Niemiecka historiografia mówi o bitwie powietrznodesantowej o Kretę (Luftlandeschlacht um Kreta), brytyjskie przygotowania do obrony wyspy nosiły kryptonim „Scorcher”. Desant był operacją odrębną od „Marity”, czyli niemieckiej inwazji na Grecję, zaplanowaną przez Luftwaffe dopiero w drugiej połowie kwietnia.

Bitwa zaczęła się 20 maja 1941 roku, gdy rano spadły pierwsze bomby i wylądowały pierwsze szybowce. Za koniec – 1 czerwca, gdy nad ranem odpłynęły ostatnie okręty ewakuacyjne, a pozostawieni pod Chora Sfakion żołnierze skapitulowali. Często podaje się, że bitwa trwała siedem dni; w rzeczywistości walki trwały dwanaście dni, choć o ich wyniku przesądziły już pierwsze trzy. Niektóre opracowania kończą ją na 31 maja, gdy zakończyła się główna ewakuacja.

Tło

Brytyjczycy weszli na Kretę na prośbę rządu greckiego po włoskiej napaści na Grecję z 28 października 1940 roku. Już 1 listopada wylądowały tam pierwsze oddziały z Aleksandrii, a w zatoce Suda urządzono wysuniętą bazę floty. Dzięki temu Grecy mogli wysłać na front albański kreteńską 5 Dywizję. Wyspa zamykała od południa Morze Egejskie, a z jej lotnisk brytyjskie bombowce mogłyby sięgać rumuńskich pól naftowych pod Ploeszti. Mimo to przez pół roku zrobiono tam niewiele: garnizon zmienił siedmiu dowódców, a do kwietnia 1941 roku przygotowano tylko lotniska w Maleme i Heraklionie oraz lądowisko pod Retimnem. W marcu w zatoce Suda włoskie motorówki wybuchowe unieruchomiły krążownik „York”.

Gdy w kwietniu Niemcy rozbili Grecję, Kreta stała się nagle frontem. Winston Churchill postanowił jej bronić, a część żołnierzy ewakuowanych z kontynentu wysłano właśnie tam. 23 kwietnia przeniósł się na wyspę król Jerzy II z rządem Emanuila Tsuderosa. 30 kwietnia naczelny dowódca na Bliskim Wschodzie gen. Archibald Wavell powierzył obronę wyspy Freybergowi. Ten już następnego dnia meldował, że jego siły są zdecydowanie niewystarczające. Wavell nie miał jednak czym go wesprzeć: w Libii Erwin Rommel stał pod Tobrukiem i na granicy egipskiej, a od 2 maja trwała wojna z Irakiem.

Po stronie niemieckiej pomysł wyszedł od Luftwaffe. Dowódca 4 Floty Powietrznej gen. Alexander Löhr przedstawił plan zdobycia wyspy z powietrza 15 kwietnia, a Student, od stycznia dowódca XI Korpusu Lotniczego, skupiającego wszystkie wojska spadochronowe, przekonał do niego Hermanna Göringa. 21 kwietnia Student, w towarzystwie szefa sztabu Luftwaffe gen. Hansa Jeschonnka, przedstawił plan Hitlerowi. Hitler, obawiający się o rumuńską ropę, 25 kwietnia podpisał dyrektywę nr 28, która nakazywała zdobyć Kretę jako bazę wojny powietrznej przeciw Wielkiej Brytanii we wschodniej części Morza Śródziemnego. Zastrzegł zarazem, że operacja musi się odbyć w maju i nie może opóźnić planu „Barbarossa”. Termin wyznaczono na 16 maja, ale opóźnienia w dostawach paliwa lotniczego dla lotnisk w Grecji przesunęły go na 20 maja.

Siły przeciwników

Göring powierzył operację 4 Flocie Powietrznej Löhra, który 3 maja został generałem pułkownikiem. Siły uderzeniowe tworzył XI Korpus Lotniczy Studenta: 7 Dywizja Lotnicza gen. Wilhelma Süssmanna, jedyna niemiecka dywizja spadochronowa, i Szturmowy Pułk Powietrznodesantowy gen. mjr. Eugena Meindla z oddziałami szybowcowymi. Na zdobytych lotniskach miała lądować 5 Dywizja Górska gen. Juliusa Ringela, bez żadnego przygotowania do desantu. Łącznie przeznaczono do ataku około 22 tysięcy ludzi, z czego około 7 tysięcy miało przypłynąć morzem na greckich kutrach (kaikach) pod eskortą włoskich torpedowców. Zgromadzono ponad 500 samolotów transportowych Junkers Ju 52 i kilkadziesiąt szybowców. Osłonę dawał VIII Korpus Lotniczy gen. Wolframa von Richthofena z kilkuset bombowcami, bombowcami nurkującymi i myśliwcami.

Plan był kompromisem między Löhrem, który chciał skupić siły pod Maleme i Chanią, a Studentem, który wolał uderzyć w wiele punktów naraz. Rano grupa „Komet” Meindla miała zdobyć lotnisko Maleme, a grupa „Mars” Süssmanna – Chanię, wówczas stolicę wyspy, i zatokę Suda. Po południu te same samoloty miały zrzucić 2 Pułk Spadochronowy płk. Alfreda Sturma pod Retimnem i 1 Pułk Spadochronowy płk. Bruno Bräuera pod Heraklionem. Niemiecki wywiad poważnie nie docenił przeciwnika: liczył się z kilkoma tysiącami Brytyjczyków i prawie żadnymi Grekami, a mieszkańcy, w większości republikanie, mieli przyjąć Niemców przychylnie.

W rzeczywistości obrońców było około 42 tysięcy. Około 32 tysięcy stanowili żołnierze Wspólnoty Brytyjskiej: dawny garnizon wyspy, w tym brytyjska 14 Brygada Piechoty, i około 18 tysięcy ludzi z Grecji, przede wszystkim nowozelandzka 2 Dywizja bez jednej brygady, australijska 19 Brygada i zbieranina żołnierzy z rozbitych jednostek. Greków było około 10 tysięcy: rekruci, podchorążowie, resztki dywizji z kontynentu i żandarmeria kreteńska, uzbrojeni w stare karabiny, często z kilkunastoma nabojami na żołnierza. Brakowało artylerii, broni przeciwlotniczej, łączności i transportu, a kilkanaście czołgów było wyeksploatowanych. Ostatnie myśliwce, wybijane w nalotach od połowy maja, odesłano do Egiptu 19 maja.

Freyberg podzielił wyspę na cztery samodzielne sektory. Maleme i okolic Galatas bronili Nowozelandczycy bryg. Edwarda Putticka, Chanii i zatoki Suda – zgrupowanie gen. mjr. Edwarda Westona, Retimna – Australijczycy ppłk. Iana Campbella z dwoma pułkami greckimi, a Heraklionu – 14 Brygada bryg. Briana Chappela. Freyberg proponował zniszczenie lotnisk, ale Kair się nie zgodził, licząc, że przydadzą się jeszcze RAF-owi.

Obrońcy wiedzieli przy tym bardzo dużo. Kryptolodzy z Bletchley Park czytali depesze Luftwaffe szyfrowane Enigmą i w maju przekazali do Kairu i Freybergowi niemal cały rozkaz operacyjny: cele desantu, siły i w końcu datę ataku. By nie zdradzić źródła, Freyberg dostawał je jako wiadomości od agenta w Atenach i nie mógł przegrupowywać wojsk w sposób, który by je ujawnił. Depesze mówiły jednak także o desancie morskim, którego siłę Brytyjczycy przeceniali, i Freyberg zostawił znaczne siły na wybrzeżu, z dala od lotnisk. Historycy spierają się, czy błędnie odczytał wiadomości, czy rozsądnie zabezpieczał się przed zagrożeniem, którego nie mógł wykluczyć.

Przebieg: 20 maja, cztery desanty

Rano 20 maja, po ciężkim bombardowaniu, około godziny 8 nad Maleme pojawiły się szybowce i samoloty transportowe. Szybowce pułku Meindla wylądowały w suchym korycie rzeczki Tawronitis na zachód od lotniska i na zboczach wzgórza 107; ich załogi opanowały most i część stanowisk przeciwlotniczych, ale wielu żołnierzy zginęło przy przyziemieniu. Spadochroniarze skakali z niewielkiej wysokości z pistoletami i granatami, a reszta broni spadała osobno w zasobnikach. Dopóki do nich nie dotarli, byli niemal bezbronni. III batalion pułku szturmowego wylądował wprost na stanowiskach nowozelandzkich na wschód od lotniska i według zestawień niemieckich stracił około 400 z 600 ludzi, w tym dowódcę, mjr. Ottona Scherbera. Ciężko ranny w pierś został sam Meindl. Pod wieczór Niemcy trzymali jedynie skrawek terenu na zachód od Tawronitisu.

Grupa „Mars” od początku straciła dowódcę: szybowiec gen. Süssmanna oderwał się od holującego samolotu i rozbił na wyspie Egina, a generał zginął. Jego 3 Pułk Spadochronowy płk. Richarda Heidricha wylądował w dolinie na południowy zachód od Chanii, nazwanej przez obrońców od stojącego tam budynku Doliną Więzienną, i wokół wsi Galatas. Wiele samolotów zrzuciło ludzi daleko od celu albo między stanowiska nowozelandzkiej 4 i 10 Brygady. Spadochroniarze nie zdobyli wzgórz nad Galatas ani nie zbliżyli się do Chanii. Pod Alikianos niemieckich saperów zatrzymał grecki 8 Pułk wraz z miejscowymi ochotnikami, a pod Kastelli na zachodnim krańcu wyspy grecki 1 Pułk z uzbrojonymi cywilami rozbił oddział spadochroniarzy.

Druga fala wystartowała z opóźnieniem, bo samoloty trzeba było tankować ręcznie z beczek, a tumany kurzu na polowych lotniskach w Grecji nie pozwalały startować dużym grupom. Pod Retimnem 2 Pułk Spadochronowy wylądował około 16.15. Batalion zrzucony przy lądowisku zdobył jedno ze wzgórz, ale stracił około 400 zabitych i rannych, drugi odepchnęli od miasta żandarmi greccy i uzbrojeni mieszkańcy, a sztab pułku spadł w środku stanowisk australijskich; następnego dnia płk Sturm trafił do niewoli. Pod Heraklionem około 17.30 zaczął lądować pułk Bräuera. Obrońcy, którzy podczas poprzedzającego nalotu wstrzymywali ogień, zestrzelili wiele maszyn i rozbili bataliony zrzucone blisko lotniska. Niemcy wdarli się do zachodniej części miasta i do portu, ale Grecy odbili je kontratakiem.

Wieczorem żaden z niemieckich celów nie był zdobyty. Według niemieckiej literatury z około 10 tysięcy żołnierzy zrzuconych tego dnia zdolnych do walki zostało około 6 tysięcy, choć z 493 samolotów transportowych zestrzelono tylko siedem. Zniszczone radiostacje sprawiły, że Student w Atenach długo nie wiedział, co się dzieje na wyspie.

Na Krecie Niemcy napotkali masowy opór ludności cywilnej, jakiego po doświadczeniach z kontynentalnej Grecji się nie spodziewali. Kreteńczycy, w tym kobiety, starcy i duchowni, chwytali za myśliwskie strzelby, stare karabiny, siekiery i noże i atakowali spadochroniarzy, którzy lądowali w gajach oliwnych z dala od swoich oddziałów. Dowództwo niemieckie uznało ich za nielegalnych franktirerów, a pogłoski o okaleczaniu zwłok niemieckich żołnierzy, w części przesadzone, a w części wynikające z rozkładu ciał w upale, posłużyły później za uzasadnienie represji.

Przebieg: wzgórze 107 i utrata Maleme (20–22 maja)

Wzgórze 107 i lotnisko trzymał nowozelandzki 22 Batalion ppłk. Lesliego Andrew. W ciągu dnia Niemcy przecięli jego łączność z dwiema kompaniami po zachodniej stronie lotniska. Andrew uznał, że zostały rozbite, i poprosił dowódcę 5 Brygady bryg. Jamesa Hargesta o wsparcie sąsiedniego 23 Batalionu. Hargest odmówił w błędnym przekonaniu, że ten batalion odpiera spadochroniarzy, i przysłał tylko dwie kompanie, które dotarły późno. Wieczorny kontratak z dwoma czołgami załamał się, gdy oba wozy się zepsuły. Po zmroku Andrew, za zgodą Hargesta, wycofał batalion ze wzgórza. Kompanie z zachodniej strony, wcale nie rozbite, dowiedziały się o tym nad ranem i także odeszły.

Po stronie niemieckiej wieczór wyglądał równie źle: spadochroniarze pod Maleme spodziewali się, że rano zostaną zepchnięci do morza. Student postanowił jednak postawić wszystko na Maleme, gdzie poczyniono największe postępy. Rano 21 maja pilot Ju 52, który na próbę wylądował na skraju lotniska, potwierdził, że da się tam lądować. Niemcy zajęli opuszczone wzgórze, a po południu, pod ostrzałem nowozelandzkiej artylerii, zaczęły lądować Ju 52 z batalionami 100 Pułku Strzelców Górskich. Wiele maszyn rozbijało się na pasie, na plaży i w polach, ale żołnierze wysiadali i szli do walki. Zrzucono też ostatnie rezerwy spadochroniarzy pod dowództwem płk. Hermanna-Bernharda Ramckego, który zastąpił Meindla. Wieczorem Maleme było w rękach niemieckich.

Freyberg rozkazał kontratak na noc z 21 na 22 maja siłami nowozelandzkiego 20 Batalionu i batalionu maoryskiego, ale 20 Batalion mógł ruszyć dopiero po zluzowaniu przez australijski 2/7 Batalion, który z braku transportu przybył z wielogodzinnym opóźnieniem. Natarcie zaczęło się około 3.30. Nowozelandczycy doszli do skraju lotniska, ale o świcie nadleciały bombowce nurkujące, a okopani spadochroniarze i strzelcy górscy odparli atak. Część oddziałów Freyberg zatrzymał na wybrzeżu w obawie przed desantem morskim. Odtąd Niemcy mieli stały most powietrzny: według niemieckiej literatury na Maleme lądowało średnio około 20 samolotów na godzinę, które w drodze powrotnej zabierały rannych. 22 maja dowództwo na zachodzie wyspy objął Ringel, a strzelcy górscy ruszyli na wschód, ku Chanii, obchodząc obrońców przez wzgórza od południa.

Historycy nowozelandzcy i brytyjscy uznają nocne opuszczenie wzgórza 107, brak natychmiastowego kontrataku i przetrzymywanie odwodów na wybrzeżu za błędy, które oddały Niemcom zwycięstwo, choć spierają się, ile winy ponoszą Andrew, Hargest, Puttick i sam Freyberg.

Przebieg: bitwa na morzu (21–23 maja)

Krążowniki i niszczyciele Cunninghama trzymały się za dnia na południe od Krety, a nocą wchodziły na Morze Egejskie przez cieśniny Kithira i Kasos, by przechwytywać konwoje. Pancerniki osłaniały je od zachodu, ale włoska flota po porażce u przylądka Matapan nie wyszła z portów. Prawdziwym przeciwnikiem było lotnictwo. Już 21 maja włoskie bombowce zatopiły niszczyciel „Juno”.

W nocy z 21 na 22 maja zespół kontradm. Irvine’a Glenniego przechwycił na północ od Chanii flotyllę około dwudziestu kaików z batalionem strzelców górskich, płynącą pod osłoną włoskiego torpedowca „Lupo”. Jego dowódca Francesco Mimbelli zaatakował krążowniki i postawił zasłonę dymną, a Brytyjczycy przez kilka godzin wyszukiwali i rozstrzeliwali łodzie. Zginęło około 300 niemieckich żołnierzy, znacznie mniej, niż sądzono wtedy w Londynie. Rano 22 maja zespół kontradm. Edwarda Kinga natrafił na południe od Milos na drugi konwój, eskortowany przez torpedowiec „Sagittario”. King, pod ciągłymi nalotami i z kończącą się amunicją przeciwlotniczą, przerwał pościg, ale konwój zawrócił. Do odejścia floty Niemcy nie próbowali już przewozić wojsk morzem.

Royal Navy zapłaciła za to 22 i 23 maja. Bombowce atakowały okręty w cieśninie Kithira przez cały dzień, uszkadzając pancerniki „Warspite” i „Valiant”. Zatonął niszczyciel „Greyhound”, a wysłane mu na pomoc krążowniki „Gloucester” i „Fiji”, z niemal wyczerpaną amunicją przeciwlotniczą, poszły na dno po południu i wieczorem; na samym „Gloucesterze” zginęło ponad 700 ludzi. Rankiem 23 maja bombowce nurkujące zatopiły niszczyciele „Kashmir” i „Kelly” kpt. Louisa Mountbattena. Cunningham zameldował do Londynu, że flota nie może działać za dnia na północ od Krety bez osłony myśliwców. Niemiecka przewaga w powietrzu okazała się silniejsza od brytyjskiego panowania na morzu.

W nocy z 22 na 23 maja niszczyciel „Decoy” zabrał z Ajia Rumeli na południowym wybrzeżu króla Jerzego II i premiera Tsuderosa, którzy po desancie pod Chanią przeszli pieszo przez góry. Pozostali ministrowie odpłynęli w nocy z 24 na 25 maja na stawiaczu min „Abdiel”. Rząd grecki przeniósł się do Egiptu, a potem do Londynu.

Przebieg: Galatas i upadek Chanii (23–27 maja)

Po utracie Maleme Nowozelandczycy cofnęli się na linię pod Galatas, kilka kilometrów na zachód od Chanii. Strzelcy górscy Ringela, wspierani przez lotnictwo działające już z lotniska na wyspie, połączyli się ze spadochroniarzami Heidricha. 25 maja po południu, po ciężkim bombardowaniu, Niemcy przypuścili szturm i wdarli się do wsi, a przetrzebione bataliony zaczęły się cofać. Wieczorem dowódca 10 Brygady płk Howard Kippenberger poprowadził kontratak dwóch kompanii 23 Batalionu z dwoma lekkimi czołgami. W walce na bagnety w uliczkach Nowozelandczycy odbili Galatas, ale nie mieli sił, by je utrzymać, i w nocy wycofali się na wschód. W zachodniej Krecie strzelców górskich, idących ku portowi Paleochora, zatrzymali 24 i 25 maja pod wsią Kandanos mieszkańcy okolicy i kilku żandarmów.

26 maja Freyberg zameldował Wavellowi, że jego żołnierze osiągnęli granicę wytrzymałości, a położenie jest beznadziejne. W nocy z 26 na 27 maja przypłynęło jeszcze do zatoki Suda około 800 komandosów zgrupowania Layforce płk. Roberta Laycocka, ale mogli oni już tylko osłaniać odwrót. Rankiem 27 maja Wavell zawiadomił Churchilla, że bitwa jest przegrana, i za zgodą Londynu nakazał ewakuację. Tego dnia Australijczycy i Nowozelandczycy, w tym batalion maoryski, odrzucili szarżą na bagnety natarcie strzelców górskich na drodze nazwanej przez żołnierzy 42 Ulicą, co dało wycofującym się oddziałom kilkanaście godzin. Niemcy weszli do zrujnowanej Chanii, a 28 maja zajęli port w zatoce Suda.

Na wschodzie wyspy obrońcy wciąż trzymali swoje pozycje. Pod Retimnem Australijczycy Campbella i Grecy wzięli do niewoli kilkuset spadochroniarzy i otoczyli resztę w olejarni i we wsi Periwolia, a pod Heraklionem 14 Brygada utrzymywała lotnisko i miasto. Nie mogły jednak zmienić losów bitwy rozstrzygniętej pod Maleme. 28 maja pod Sitią na wschodnim krańcu wyspy wylądowało około 3 tysięcy żołnierzy włoskiej dywizji „Regina” z Rodos.

Przebieg: odwrót przez góry i ewakuacja (27 maja – 1 czerwca)

Wojska z zachodniej części wyspy można było zabrać tylko z małej przystani Chora Sfakion na południowym wybrzeżu. Prowadziła do niej jedna droga przez Góry Białe, urywająca się kilka kilometrów przed morzem. Od nocy z 27 na 28 maja szły nią kolumny żołnierzy wymieszanych z rozbitkami bez broni, głodne i spragnione, w dzień kryjąc się przed samolotami. Odwrót osłaniały Layforce, nowozelandzka 5 Brygada, batalion maoryski i Australijczycy, którzy w kolejnych potyczkach powstrzymywali strzelców górskich próbujących obejść kolumny przez góry. Komandosi zapłacili za to najwyżej: z około 800 wróciło niespełna 200.

W nocy z 28 na 29 maja zespół kontradm. Bernarda Rawlingsa zabrał z Heraklionu cały garnizon, ponad 4 tysiące ludzi. W drodze powrotnej trzeba było zatopić uszkodzony niszczyciel „Imperial”, a „Hereward” zatonął po trafieniu bombami. Przez wiele godzin bombowce nurkujące atakowały przeładowane krążowniki: na „Orionie” zginęło, według różnych zestawień, od około 260 do ponad 350 ludzi, w tym ponad stu ewakuowanych żołnierzy i dowódca okrętu, ciężko uszkodzony został też „Dido”. Gdy w Kairze pojawiły się obawy, że flota straci zbyt wiele okrętów, Cunningham miał odpowiedzieć, że zbudowanie okrętu zajmuje trzy lata, a zbudowanie tradycji trzysta, i że ewakuacja będzie kontynuowana. Z Chora Sfakion okręty zabierały żołnierzy przez cztery noce, najwięcej, około 6 tysięcy, w nocy z 29 na 30 maja. W nocy z 30 na 31 maja Freyberg na rozkaz Wavella odleciał do Egiptu łodzią latającą. Ostatnie okręty odpłynęły nad ranem 1 czerwca, a krążownik przeciwlotniczy „Calcutta”, który płynął im na spotkanie, został tego dnia zatopiony przez bombowce na północny zachód od Aleksandrii.

Na brzegu pod Chora Sfakion zostało, według różnych obliczeń, od 5 do 6,5 tysiąca żołnierzy, którzy 1 czerwca skapitulowali. Pod Retimnem Campbell, do którego nie dotarł rozkaz ewakuacji, otoczony przez czołgi i artylerię, poddał się 30 maja. Kilkuset żołnierzy ukrywało się potem na wyspie z pomocą mieszkańców, a wielu z nich przemycono w następnych miesiącach do Egiptu. Według nowozelandzkiej historii oficjalnej ewakuowano około 17 tysięcy żołnierzy (inne obliczenia podają od 16,5 do 18,6 tysiąca), nieco ponad połowę garnizonu Wspólnoty Brytyjskiej.

Straty

Churchill twierdził, że Niemcy stracili ponad 15 tysięcy ludzi, ale dokumenty niemieckie podają znacznie mniej. Według sprawozdania 4 Floty Powietrznej zginęło i zaginęło 3986 żołnierzy, a brytyjska historia oficjalna, oparta na tych samych źródłach, podaje 1990 zabitych, 1995 zaginionych i 2131 rannych. Nowozelandzki historyk oficjalny Daniel Davin oszacował łączne straty na około 6700 ludzi. Najciężej ucierpiała 7 Dywizja Lotnicza i pułk szturmowy. Luftwaffe straciła według historii oficjalnej 147 samolotów zniszczonych w walce i 73 w wypadkach, a według różnych obliczeń zniszczonych lub ciężko uszkodzonych zostało od około 170 do ponad 270 samolotów Ju 52.

Straty brytyjskich wojsk lądowych i wojsk dominiów wyniosły według historii oficjalnej 1742 zabitych, 1737 rannych i 11 835 jeńców. Royal Navy straciła 1828 zabitych, trzy krążowniki („Gloucester”, „Fiji”, „Calcutta”) i sześć niszczycieli („Juno”, „Greyhound”, „Kelly”, „Kashmir”, „Imperial”, „Hereward”). Uszkodzone zostały pancerniki „Warspite” i „Valiant”, lotniskowiec „Formidable”, trafiony 26 maja podczas wypadu przeciw lotniskom na Karpatos, i kilka krążowników. 1 czerwca flota śródziemnomorska miała we wschodniej części morza tylko dwa sprawne pancerniki i trzy krążowniki; dla Royal Navy była to najkosztowniejsza operacja tej wojny. Do niewoli trafiło też ponad 5 tysięcy Greków. Liczby zabitych cywilów nie ustalono; ginęli w bombardowaniach, w walkach i w doraźnych egzekucjach, jak rozstrzelanie kilkudziesięciu mężczyzn we wsi Misiria pod Retimnem 23–24 maja.

Znaczenie

Kreta była ostatnią wielką porażką Wielkiej Brytanii w Europie przed atakiem Niemiec na Związek Radziecki. Po Norwegii, Dunkierce i Grecji Brytyjczycy po raz czwarty od wiosny 1940 roku ewakuowali pokonane wojsko pod bombami. Obawiali się, że wyspa posłuży Niemcom za trampolinę do ataku na Cypr, Syrię, Irak czy Egipt, ale 22 czerwca okazało się, że Hitler zabezpieczał tylko południową flankę przed wojną na wschodzie; VIII Korpus Lotniczy odleciał tam jeszcze przed końcem bitwy. Kreta pozostała pod okupacją do maja 1945 roku.

Zwycięstwo zmieniło niemieckie myślenie o desantach. Hitler miał powiedzieć Studentowi w lipcu 1941 roku, że czas spadochroniarzy minął, bo ich broń, zaskoczenie, została utracona. Spadochroniarze walczyli odtąd głównie jako elitarna piechota, a planowany w 1942 roku desant na Maltę odwołano. Alianci wyciągnęli wniosek odwrotny i przyspieszyli rozbudowę własnych wojsk powietrznodesantowych, które w latach 1943–1944 lądowały na Sycylii, w Normandii i pod Arnhem; w lutym 1942 roku Brytyjczycy utworzyli też RAF Regiment do obrony lotnisk. Bitwa pokazała również granice wywiadu: Ultra dała Freybergowi wiedzę o planie wroga, ale nie zastąpiła samolotów, czołgów i łączności ani nie uchroniła przed błędami dowodzenia.

Ostatnim akordem był terror. 31 maja Student, jako pierwszy niemiecki komendant wyspy, nakazał w odwecie za udział mieszkańców w walkach „ekspedycje karne”: kontrybucje, rozstrzeliwania i palenie wsi, wykonywane szybko i bez formalności. 2 czerwca spadochroniarze rozstrzelali w Kondomari koło Maleme mężczyzn ze wsi, według dokumentów niemieckich 23, według innych źródeł około 60, a 3 czerwca zrównali z ziemią Kandanos, zabijając około 180 mieszkańców (masakry w Kandanos i Kondomari). Były to pierwsze z represji, które do 1945 roku kosztowały życie kilku tysięcy Kreteńczyków. Opór z maja 1941 roku stał się zaczątkiem kreteńskiego ruchu oporu, który przez całą okupację współdziałał z Brytyjczykami. Student stanął w 1946 roku przed brytyjskim sądem wojskowym za zbrodnie wobec jeńców na Krecie, ale za zbrodnie na cywilach nigdy nie odpowiedział.