Hermann Göring

Hermann Göring był przez większość istnienia III Rzeszy drugim człowiekiem w państwie i wyznaczonym następcą Adolfa Hitlera. Bohater lotnictwa z pierwszej wojny światowej, ostatni dowódca słynnego „latającego cyrku” Richthofena, w 1923 roku dowodził SA i został ranny w puczu monachijskim. Po dojściu nazistów do władzy stworzył w Prusach gestapo i pierwsze obozy koncentracyjne, zbudował Luftwaffe, a jako pełnomocnik do spraw planu czteroletniego przestawił gospodarkę Niemiec na przygotowania do wojny. W czasie wojny jego lotnictwo bombardowało Wieluń, Warszawę, Rotterdam i Londyn, a on sam kierował grabieżą okupowanej Europy i podpisał upoważnienie, na mocy którego Reinhard Heydrich przygotował „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”. Rozrzutny, próżny i uzależniony od morfiny, w ostatnich latach wojny tracił wpływy. W Norymberdze był najważniejszym oskarżonym, a w przeddzień egzekucji odebrał sobie życie.

Syn gubernatora

Urodził się 12 stycznia 1893 roku w sanatorium w Rosenheimie w Górnej Bawarii. Jego ojciec, Heinrich Ernst Göring, był prawnikiem i dyplomatą, w latach 1885–1890 pierwszym komisarzem Rzeszy w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej (dzisiejsza Namibia), a potem przedstawicielem Niemiec na Haiti. Rodzina zamieszkała potem w zamkach Veldenstein we Frankonii i Mauterndorf w Austrii, które należały do ojca chrzestnego Hermanna, lekarza Hermanna von Epensteina, kochanka jego matki. Słabo uczył się w szkole, ale w szkołach kadetów w Karlsruhe i w Lichterfelde pod Berlinem był wyróżniającym się uczniem. W 1912 roku trafił jako podchorąży do pułku piechoty stacjonującego w Miluzie (Mülhausen) w Alzacji, a wkrótce został porucznikiem.

As myśliwski

Na początku wojny zachorował na reumatyzm stawów, a w szpitalu we Fryburgu poznał lotnika Bruna Loerzera, który zaraził go pasją latania. Jesienią 1914 roku Göring przeniósł się do lotnictwa jako obserwator, a w 1915 roku wyszkolił się na pilota. W listopadzie 1916 roku został ranny i kilka miesięcy spędził w szpitalach. W maju 1917 roku objął dowództwo eskadry myśliwskiej, a 2 czerwca 1918 roku, po kilkunastu zwycięstwach powietrznych, dostał najwyższe pruskie odznaczenie wojskowe, order Pour le Mérite. Na początku lipca 1918 roku powierzono mu dowództwo 1 Pułku Myśliwskiego (Jagdgeschwader 1), który wcześniej prowadził Manfred von Richthofen, „Czerwony Baron”. Wojnę skończył z 22 zestrzeleniami.

Szwecja i Carin

Po rozejmie Göring odmówił oddania samolotów aliantom i doprowadził pułk do Niemiec. Traktat wersalski zakazał Niemcom posiadania lotnictwa wojskowego, więc Göring wyjechał do Danii i Szwecji, gdzie pokazywał samoloty Fokkera i pracował jako pilot szwedzkiej linii lotniczej. Na początku 1920 roku, po locie z bogatym podróżnikiem hrabią Ericiem von Rosenem do jego posiadłości, poznał jego szwagierkę, baronową Carin von Kantzow. Zakochali się w sobie. Carin zostawiła męża i syna, a w 1921 roku wyjechała z Göringiem do Bawarii. Pobrali się na początku 1923 roku.

Dowódca SA i pucz

Jesienią 1922 roku Göring usłyszał w Monachium przemówienie Hitlera przeciw Wersalowi i wkrótce wstąpił do NSDAP. Hitler szukał dowódcy ze znanym nazwiskiem i bohaterską przeszłością, który nadałby prestiż partyjnej bojówce, Oddziałom Szturmowym (SA). Na początku 1923 roku Göring objął nad nimi dowództwo. Wyrwał je spod wpływu kapitana Hermanna Ehrhardta i zorganizował na wzór wojskowy w kompanie, bataliony i pułki.

8 listopada 1923 roku Göring w stalowym hełmie wpadł z uzbrojonymi ludźmi do piwiarni Bürgerbräukeller, gdzie Hitler ogłosił „rewolucję narodową”, i uspokajał salę, gdy Hitler w bocznym pokoju naciskał na Gustava von Kahra i jego towarzyszy. Rano 9 listopada groził, że jeśli policja zabije któregoś z puczystów, zginą przetrzymywani zakładnicy. W południe szedł w pierwszym szeregu pochodu obok Hitlera i Ericha Ludendorffa. Gdy pod Feldherrnhalle policja otworzyła ogień, dostał postrzał w udo i pachwinę. Towarzysze wnieśli go na podwórze pobliskiego domu, którego żydowski właściciel Robert Ballin udzielił mu pomocy. Po latach Göring odwdzięczył się, wyciągając Ballina i jego żonę z obozu w Dachau po nocy kryształowej.

Emigracja i morfina

Ścigany listem gończym, z pomocą Carin przedostał się do Austrii. W szpitalu w Innsbrucku przeszedł operację, a na ból dostawał morfinę. Tak zaczęło się uzależnienie, które z przerwami trwało do końca jego życia. Nie stanął przed sądem razem z Hitlerem, który 1 kwietnia 1924 roku został skazany na pięć lat twierdzy. Wiosną 1924 roku władze austriackie kazały mu opuścić kraj. Pojechał do Włoch, gdzie jako wysłannik Hitlera bezskutecznie zabiegał o spotkanie z Benitem Mussolinim i o pieniądze dla rozbitego ruchu. W 1925 roku Göringowie, bez środków do życia, przenieśli się do Szwecji. Jego uzależnienie stało się tak ciężkie, że po ataku na pielęgniarkę, która odmówiła mu morfiny, umieszczono go w zakładzie psychiatrycznym Långbro pod Sztokholmem. Na stałe wrócił do Niemiec w 1927 roku, po amnestii politycznej.

Droga do władzy

W Berlinie Göring zarabiał jako lobbysta firm lotniczych, korzystając z dawnych znajomości z wojny, i odnowił członkostwo w partii. W wyborach 20 maja 1928 roku był jednym z dwunastu posłów NSDAP wybranych do Reichstagu. Hitler cenił go jako łącznika z arystokracją, wielkim przemysłem i wojskiem. Göring przedstawiał mu takich ludzi jak przemysłowiec Fritz Thyssen czy były prezes Reichsbanku Hjalmar Schacht. Po wyborach we wrześniu 1930 roku, gdy NSDAP stała się drugą siłą w parlamencie, został politycznym pełnomocnikiem Hitlera w stolicy. 17 października 1931 roku zmarła na gruźlicę Carin. Jej imieniem nazwał później swoją wielką posiadłość leśną w Schorfheide pod Berlinem, Carinhall.

Po wyborach z lipca 1932 roku, w których NSDAP została największą partią, Reichstag 30 sierpnia wybrał Göringa na przewodniczącego. 12 września, łamiąc regulamin, nie dopuścił do głosu kanclerza Franza von Papena, który chciał odczytać dekret o rozwiązaniu parlamentu, i przeprowadził głosowanie nad wotum nieufności, w którym rząd przegrał miażdżącą większością. W następnych miesiącach był jednym z głównych pośredników w rozmowach, które 30 stycznia 1933 roku doprowadziły do mianowania Hitlera kanclerzem przez Paula von Hindenburga.

Budowniczy terroru

W pierwszym rządzie Hitlera Göring został ministrem bez teki i komisarzem pruskiego ministerstwa spraw wewnętrznych, a tym samym zwierzchnikiem policji w największym kraju Rzeszy. 17 lutego 1933 roku polecił policjantom bezwzględnie używać broni przeciw „wrogom państwa” i zapewnił, że będzie ich krył bez względu na skutki. Kilka dni później włączył ludzi z SA i SS do policji pomocniczej. Po pożarze Reichstagu w nocy z 27 na 28 lutego tysiące komunistów i socjaldemokratów trafiło do aresztów i pierwszych obozów koncentracyjnych, takich jak Oranienburg. 11 kwietnia Göring został premierem Prus, a 26 kwietnia wydzielił z policji Tajny Urząd Policji Państwowej, z którego wyrosło gestapo. Dopiero 20 kwietnia 1934 roku oddał kierownictwo nad nim Heinrichowi Himmlerowi. Razem z Himmlerem i Heydrichem przygotował rozprawę z SA. W czasie nocy długich noży, od 30 czerwca 1934 roku, kierował z Berlina aresztowaniami i egzekucjami według przygotowanych list. Zginęli wtedy między innymi Ernst Röhm, były kanclerz Kurt von Schleicher i Gustav von Kahr.

Luftwaffe i plan czteroletni

5 maja 1933 roku Göring został ministrem lotnictwa Rzeszy i zaczął w tajemnicy budować siły powietrzne, zakazane przez traktat wersalski. W marcu 1935 roku Niemcy ujawniły istnienie Luftwaffe, a Göring został jej naczelnym dowódcą. W wojnie domowej w Hiszpanii jej Legion Condor wspierał generała Franco i 26 kwietnia 1937 roku zbombardował Guernikę. 10 kwietnia 1935 roku Göring poślubił aktorkę Emmy Sonnemann, a świadkiem na ślubie był Hitler. W 1938 roku urodziła się ich córka Edda.

18 października 1936 roku Hitler mianował Göringa pełnomocnikiem do spraw planu czteroletniego, który w ciągu czterech lat miał przygotować armię i gospodarkę do wojny. Göring stał się faktycznym dyktatorem gospodarki Niemiec, odsunął Schachta i w 1937 roku założył państwowy koncern Reichswerke Hermann Göring, który w czasie wojny, opierając się na pracy przymusowej, stał się największym koncernem stalowym Europy. W lutym 1938 roku, po intrydze, która zmusiła do dymisji ministra wojny Wernera von Blomberga i dowódcę wojsk lądowych Wernera von Fritscha (afera Blomberga-Fritscha), dostał stopień feldmarszałka. 11 marca 1938 roku w rozmowach telefonicznych z Wiedniem wymusił ustąpienie kanclerza Austrii i otworzył drogę do Anschlussu.

Göring był też jednym z głównych wykonawców rabunku majątku Żydów. Po nocy kryształowej zwołał 12 listopada 1938 roku naradę, na której nałożono na niemieckich Żydów „kontrybucję” w wysokości miliarda marek, kazano im samym zapłacić za zniszczenia i wydano rozporządzenie wykluczające ich z życia gospodarczego. Powiedział wtedy, że wolałby, żeby zabito dwustu Żydów, niż niszczono takie wartości. W styczniu 1939 roku utworzył w Berlinie centralę, która miała zmuszać Żydów do emigracji.

Polskę znał z kilku wizyt. Od 1935 roku przyjeżdżał na polowania do Puszczy Białowieskiej i rozmawiał z polskimi przywódcami, w 1935 roku także z Józefem Piłsudskim, zapewniając o niemieckiej przyjaźni i namawiając do wspólnej polityki przeciw Związkowi Radzieckiemu. W marcu 1939 roku groził prezydentowi Czechosłowacji Emilowi Hásze zbombardowaniem Pragi, jeśli ten nie zgodzi się na niemiecką okupację Czech i Moraw. Latem 1939 roku, choć nie wątpił w wojnę z Polską, przez szwedzkiego pośrednika prowadził rozmowy z Brytyjczykami, licząc, że Londyn pozostanie neutralny. 1 września 1939 roku Hitler ogłosił w Reichstagu, że jeśli coś mu się stanie, jego następcą będzie Göring, a po nim Rudolf Heß.

Wojna

Jednym z pierwszych celów niemieckich bombowców rano 1 września 1939 roku był Wieluń, miasto bez znaczenia wojskowego. Luftwaffe Göringa zniszczyła polskie lotnictwo, sparaliżowała komunikację i we wrześniu bombardowała Warszawę, zabijając tysiące cywilów. W maju 1940 roku, w czasie kampanii na zachodzie, zbombardowała Rotterdam. Göring obiecał wtedy Hitlerowi, że samo lotnictwo zniszczy armię brytyjską okrążoną pod Dunkierką. Nie dotrzymał słowa: ponad trzysta tysięcy żołnierzy ewakuowano do Anglii. Mimo to po zwycięstwie nad Francją Hitler mianował go 19 lipca 1940 roku marszałkiem Rzeszy, stopniem stworzonym specjalnie dla niego, i odznaczył Wielkim Krzyżem Krzyża Żelaznego.

Latem i jesienią 1940 roku Luftwaffe przegrała bitwę o Anglię, w której ważną rolę odegrali polscy lotnicy. Naloty na Londyn i inne miasta brytyjskie, które Göring osobiście nadzorował, nie złamały Brytyjczyków. Po napaści na Związek Radziecki w czerwcu 1941 roku Luftwaffe musiała walczyć na kilku frontach jednocześnie, a przemysł lotniczy, którym kierowali między innymi jego dawni towarzysze broni, jak as myśliwski Ernst Udet, nie nadążał z produkcją. Gdy w listopadzie 1942 roku Armia Czerwona okrążyła pod Stalingradem 6 Armię, Göring zapewnił Hitlera, że Luftwaffe zaopatrzy ją z powietrza. Dostarczano ułamek potrzebnych zapasów, a armia skapitulowała na początku 1943 roku. Coraz cięższe alianckie naloty na niemieckie miasta pogrążyły jego autorytet.

Zbrodnie

Göring nie był ideologiem Zagłady jak Himmler czy Heydrich, ale był jednym z jej organizatorów. 31 lipca 1941 roku podpisał pismo, w którym upoważnił szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy Reinharda Heydricha do przygotowania „całościowego rozwiązania kwestii żydowskiej” w niemieckiej strefie wpływów w Europie. Heydrich powołał się na nie 20 stycznia 1942 roku na konferencji w Wannsee. Jako szef planu czteroletniego Göring kierował też gospodarczym wyzyskiem podbitych krajów. Podlegli mu planiści przygotowali przed napaścią na Związek Radziecki plan głodowy, który zakładał, że żywność zostanie wywieziona do Niemiec, a miliony mieszkańców okupowanych ziem umrą z głodu. W listopadzie 1941 roku Göring powiedział włoskiemu ministrowi spraw zagranicznych hrabiemu Ciano, że w tym roku w Rosji umrze z głodu od dwudziestu do trzydziestu milionów ludzi i że może tak jest dobrze. W ramach jego planu czteroletniego działał też pełnomocnik do spraw siły roboczej, który deportował do Niemiec miliony robotników przymusowych.

Jednocześnie bogacił się na wojnie jak żaden inny dygnitarz. Zgromadził ponad cztery tysiące dzieł sztuki, w dużej części zrabowanych Żydom we Francji, Holandii i innych krajach albo kupionych pod przymusem. Wybierał je osobiście w paryskim muzeum Jeu de Paume, gdzie sztab Rosenberga składał zagrabione kolekcje. Organizował wystawne polowania, wydawał fortuny na Carinhall i pokazywał się w wymyślnych mundurach, za co Niemcy nazywali go z przekąsem „Lametta-Heini”.

Upadek

W ostatnich latach wojny Göring stracił wpływ na decyzje. Hitler obwiniał go za klęski lotnictwa, a o dostęp do wodza skutecznie walczyli z nim Himmler, Joseph Goebbels, minister uzbrojenia Albert Speer i sekretarz Hitlera Martin Bormann. 20 kwietnia 1945 roku, po urodzinach Hitlera, opuścił oblężony Berlin i pojechał do Bawarii. 23 kwietnia, dowiedziawszy się, że Hitler postanowił zostać w stolicy, wysłał mu depeszę, w której zapytał, czy ma przejąć kierownictwo Rzeszy, zgodnie z dekretem z 1941 roku, i zapowiedział, że jeśli do wieczora nie dostanie odpowiedzi, uzna, że Hitler stracił swobodę działania. Bormann przedstawił to jako zdradę. Hitler kazał aresztować Göringa, odebrał mu wszystkie urzędy, a w testamencie politycznym z 29 kwietnia wyrzucił go z partii, a na swojego następcę wyznaczył admirała Karla Dönitza. Esesmani pilnujący Göringa na Obersalzbergu dostali rozkaz zastrzelenia go po upadku Berlina, ale go nie wykonali. Uwolniony przez żołnierzy Luftwaffe, 9 maja 1945 roku oddał się w ręce Amerykanów w Austrii, przekonany, że będzie z nimi rozmawiał jako przedstawiciel Niemiec.

Norymberga

W więzieniu Amerykanie odstawili mu leki, od których był uzależniony. Na procesie przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, który zaczął się 20 listopada 1945 roku, był najważniejszym z oskarżonych. Bronił Hitlera i III Rzeszy, przedstawiał się jako dyplomata, który chciał pokoju, i zaprzeczał, że wiedział o zagładzie Żydów. Dokumenty, w tym pismo do Heydricha i stenogram narady z 12 listopada 1938 roku, mówiły jednak co innego. 1 października 1946 roku trybunał uznał go winnym we wszystkich czterech punktach oskarżenia: udziału we wspólnym planie lub spisku, zbrodni przeciw pokojowi, zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości, i skazał na śmierć przez powieszenie. Prośbę, by zamiast tego go rozstrzelano, odrzucono. Wieczorem 15 października 1946 roku, na kilka godzin przed wyznaczoną egzekucją, Göring zażył w celi cyjanek potasu. Do dziś nie wiadomo z pewnością, kto pomógł mu ukryć truciznę.

Znaczenie

Göring był człowiekiem, który dał nazizmowi twarz akceptowalną dla starych elit. Bohater wojenny, swobodny w towarzystwie arystokratów, przemysłowców i dyplomatów, przekonał wielu z nich, że z Hitlerem da się współpracować. Za tą fasadą stał bezwzględny polityk, który jako pierwszy w III Rzeszy zbudował aparat terroru i obozów, a potem machinę wojenną, którą Niemcy w 1939 roku rzuciły na Polskę. Choć chętnie przedstawiał się jako umiarkowany i czasem rzeczywiście obawiał się wojny z mocarstwami zachodnimi, nigdy nie przeciwstawił się Hitlerowi, a w zbrodniach reżimu, od rabunku majątku Żydów po głodzenie podbitych narodów, miał bezpośredni udział. Jego młodszy brat Albert przez całą wojnę ratował prześladowanych, posługując się nazwiskiem brata, co tylko podkreśla, że wybór był możliwy. W historii drogi do drugiej wojny światowej Göring pokazuje, jak sława i ambicja jednego z najbardziej znanych żołnierzy Wielkiej Wojny zostały oddane na usługi ludobójczej dyktatury.