Kurt Student

Kurt Student był ojcem niemieckich wojsk spadochronowych. Lotnik myśliwski z I wojny światowej i specjalista od techniki lotniczej, od 1938 roku budował dla Hermanna Göringa nowy rodzaj wojsk, Fallschirmjäger, i z krótkimi przerwami dowodził nimi do końca wojny. W maju 1940 roku jego żołnierze zdobyli z powietrza belgijski fort Eben-Emael i mosty w Holandii, rok później na jego wniosek zaatakowali Kretę, co skończyło się zwycięstwem okupionym tak wielkimi stratami, że Adolf Hitler zakazał dalszych dużych desantów. Na Krecie Student wydał rozkazy o odwetach na ludności cywilnej, a brytyjski sąd wojskowy skazał go po wojnie za zbrodnie wojenne. W powojennych Niemczech przez lata był otaczany czcią w środowiskach weteranów, dopóki historycy nie przedstawili jego roli w pełniejszym świetle.

Kadet i lotnik

Urodził się 12 maja 1890 roku w Birkholz w Nowej Marchii, w rodzinie właściciela majątku ziemskiego i urzędnika prokuratury w pobliskim Reppen (dziś Rzepin). Jako jedenastolatek trafił w 1901 roku do korpusu kadetów, z którego w 1910 roku wyszedł jako chorąży do 1 Batalionu Strzelców w Prusach Wschodnich. Już w 1911 roku był podporucznikiem, ale piechota go nie pociągała. Zgłosił się do lotnictwa, w 1913 roku uzyskał dyplom pilota wojskowego i od tej pory związał całą karierę z samolotami.

W I wojnie światowej latał najpierw w lotnictwie rozpoznawczym i bombowym, a od 1916 roku jako pilot myśliwski na froncie zachodnim. W październiku 1916 roku objął dowództwo eskadry myśliwskiej Jagdstaffel 9. Odniósł sześć potwierdzonych zwycięstw powietrznych, co dawało mu tytuł asa, był ciężko ranny, a w czerwcu 1918 roku awansował na kapitana. Odznaczono go obiema klasami Krzyża Żelaznego i Orderem Hohenzollernów.

Tajne lotnictwo Reichswehry

Traktat wersalski zakazał Niemcom lotnictwa wojskowego, ale Reichswehra zatrzymała grupę doświadczonych lotników, którzy w urzędach uzbrojenia po cichu przygotowywali jego odrodzenie. Student był jednym z nich. W latach 1920–1928 zajmował się w Urzędzie Uzbrojenia Wojsk Lądowych techniką lotniczą i nowymi typami samolotów, interesował się szybownictwem, którego traktat nie zabraniał, i uczestniczył we współpracy z Armią Czerwoną. Bywał w tajnej niemieckiej szkole lotniczej w Lipiecku i, według niemieckiego biografa Wolfganga Schmidta, brał udział w radziecko-niemieckich próbach użycia z samolotów broni chemicznej. W ZSRR miał też po raz pierwszy zobaczyć ćwiczenia radzieckich spadochroniarzy.

Po przejęciu władzy przez nazistów przeszedł w 1933 roku do nowego Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy, a potem do tworzonej jawnie od 1935 roku Luftwaffe. Szybko awansował, w czym pomagało mu poparcie Göringa: w 1934 roku był podpułkownikiem, w 1935 pułkownikiem. Kierował szkołami technicznymi, ośrodkiem doświadczalnym lotnictwa w Rechlinie i szkolnictwem lotniczym. W kwietniu 1938 roku został generałem majorem.

Twórca wojsk spadochronowych

Latem 1938 roku Göring powierzył mu zadanie, które określiło resztę jego życia: miał połączyć rozproszone pododdziały spadochronowe Luftwaffe i wojsk lądowych w jedną dywizję. Tak powstała 7 Dywizja Lotnicza, pierwsza niemiecka dywizja spadochronowa, którą Student dowodził, a od 1939 roku był też inspektorem wojsk spadochronowych i powietrznodesantowych. Już w październiku 1938 roku, przy zajmowaniu Sudetów, jego żołnierze przećwiczyli lądowanie na lotnisku na terytorium, które Czechosłowacja musiała oddać Rzeszy na mocy układu monachijskiego.

Student od początku przekonywał, że spadochroniarze nie powinni być tylko dywersantami zrzucanymi na tyły nieprzyjaciela, ale siłą zdolną zdobywać lotniska, mosty i umocnienia przed nadejściem własnych wojsk lądowych. W kampanii wrześniowej w Polsce przygotowane desanty odwoływano jeden po drugim, bo wojska pancerne docierały do celów szybciej. Pierwsze bojowe skoki odbyły się 9 kwietnia 1940 roku w Danii i Norwegii, gdzie małe oddziały opanowały lotniska w Aalborgu i Stavanger.

Jesienią 1939 roku Hitler wezwał Studenta i zapytał, czy da się z powietrza zdobyć belgijski fort Eben-Emael i mosty na Kanale Alberta. Zimą jego dywizja omal nie straciła wszystkiego, gdy 10 stycznia 1940 roku oficer jej sztabu wylądował awaryjnie w Belgii z rozkazami operacyjnymi (incydent w Mechelen). Plany zmieniono, a tajemnicę wokół przygotowań jeszcze zaostrzono.

Maj 1940: Eben-Emael i Rotterdam

10 maja 1940 roku podległy Studentowi korpus powietrznodesantowy, złożony z 7 Dywizji Lotniczej i przewożonej samolotami 22 Dywizji Piechoty gen. Hansa von Sponecka, przeprowadził największą dotąd operację powietrzną w historii. W Belgii szybowcowy oddział kpt. Waltera Kocha zdobył fort Eben-Emael i dwa z trzech mostów na Kanale Alberta. W Holandii spadochroniarze opanowali mosty pod Moerdijk, Dordrechtem i w Rotterdamie oraz lotnisko Waalhaven, otwierając drogę niemieckim czołgom do serca tzw. Twierdzy Holandii. Znacznie gorzej poszło pod Hagą, gdzie Holendrzy odbili lotniska, zniszczyli wiele samolotów transportowych i wzięli do niewoli ponad tysiąc niemieckich żołnierzy, a plan pochwycenia królowej i rządu zawiódł.

Student sam wylądował pod Rotterdamem i dowodził walkami o miasto. 14 maja, w dniu niemieckiego bombardowania Rotterdamu i kapitulacji tamtejszych holenderskich obrońców, gdy przyjmował ich poddanie i stał przy oknie budynku, trafiła go w głowę kula. Według przeważającej opinii był to niemiecki pocisk, wystrzelony przez żołnierzy pułku SS „Leibstandarte Adolf Hitler”, którzy wjechali do miasta i strzelali do rozbrajanych Holendrów. Ciężko ranny, przez kilka miesięcy dochodził do zdrowia. Za maj 1940 roku otrzymał 12 maja Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego, a pod koniec miesiąca awans na generała lotnictwa. Kampanię w Holandii i Belgii propaganda przedstawiała jako triumf nowej broni.

Kreta

W styczniu 1941 roku Student objął dowództwo XI Korpusu Lotniczego, w którym połączono wszystkie wojska spadochronowe i szybowcowe. Gdy wiosną 1941 roku Wehrmacht zajął Grecję, Student zaproponował Göringowi i Hitlerowi, by zdobyć z powietrza Kretę, na której stały wojska brytyjskie, nowozelandzkie, australijskie i greckie. 20 maja 1941 roku rozpoczęła się bitwa o Kretę, pierwsza operacja, w której wyspę zdobyto głównie z powietrza. Pierwszego dnia spadochroniarze ponieśli ogromne straty, a o zwycięstwie przesądziło dopiero zdobycie lotniska Maleme, na które Student, ryzykując wszystko, skierował wszystkie odwody. Wyspa padła 1 czerwca, ale Niemcy stracili według ich własnych danych blisko 4 tysiące zabitych i zaginionych oraz kilkaset samolotów transportowych. Biograf Studenta wskazuje na poważne błędy w planowaniu i dowodzeniu, które przyczyniły się do tych strat. Hitler uznał, że czas desantów zaskoczenia minął, i zakazał dalszych wielkich operacji powietrznodesantowych.

Na Krecie żołnierze niemieccy spotkali się z oporem ludności cywilnej, która chwyciła za broń obok wojska. Student, jako pierwszy niemiecki komendant wyspy, 31 maja 1941 roku wydał rozkaz o „ekspedycjach karnych”: przewidywał w nim kontrybucje, rozstrzeliwania, palenie wsi, a za zgodą generała nawet „wytępienie męskiej ludności całych obszarów”. Na tej podstawie 2 czerwca w Kondomari rozstrzelano kilkudziesięciu mężczyzn, a 3 czerwca zrównano z ziemią Kandanos i zabito wielu jego mieszkańców. Niemiecki historyk okupacji Grecji Hagen Fleischer zwracał uwagę, że takiej surowości „odwetów” nie stosowano wcześniej poza okupowaną Polską i innymi ziemiami słowiańskimi.

Włochy, Holandia i koniec wojny

W 1942 roku Student przygotowywał niemiecko-włoski desant na Maltę, ale Hitler odwołał go, a przeznaczone do niego wojska wysłano do Afryki Północnej. Latem 1943 roku spadochroniarze Studenta walczyli na Sycylii i we Włoszech, a po przejściu Włoch na stronę aliantów we wrześniu 1943 roku pomagali opanować Rzym. Student kierował planowaniem operacji Eiche, w której 12 września 1943 roku spadochroniarze i oddział SS-Hauptsturmführera Ottona Skorzenego uwolnili z hotelu na Gran Sasso obalonego Benita Mussoliniego. Rozgłos zebrał głównie Skorzeny, ale Student otrzymał za tę akcję Liście Dębu do Krzyża Rycerskiego.

W lipcu 1944 roku awansował na generała pułkownika. We wrześniu, gdy armie alianckie zbliżały się do granic Rzeszy, jego 1 Armia Spadochronowa, zbudowana naprędce z resztek dywizji spadochronowych, oddziałów Luftwaffe i rezerw, zamknęła lukę we froncie w Holandii i wzięła udział w odparciu operacji Market Garden. Od listopada 1944 roku do końca stycznia 1945 roku dowodził Grupą Armii H w Holandii i nad dolnym Renem. Według jego biografa Student do ostatnich dni był gotów poświęcać podległych mu żołnierzy dla „ostatecznego zwycięstwa”. Pod koniec kwietnia 1945 roku Hitler wyznaczył go na dowódcę Grupy Armii Wisła w miejsce gen. Gottharda Heinriciego, ale rozbitych i cofających się na zachód wojsk Student już faktycznie nie objął. Koniec wojny zastał go w Szlezwiku-Holsztynie, a 28 maja 1945 roku trafił do niewoli brytyjskiej.

Proces i ostatnie lata

W maju 1946 roku Student stanął przed brytyjskim sądem wojskowym w Lüneburgu oskarżony o znęcanie się nad jeńcami i ich zabijanie przez podległych mu żołnierzy na Krecie. Sąd uznał go winnym części zarzutów dotyczących jeńców, uniewinnił od innych i skazał na pięć lat więzienia. Za zbrodnie na kreteńskich cywilach nie odpowiedział, a wniosek Grecji o jego wydanie nie został spełniony. Sprzyjające mu zeznania brytyjskich i nowozelandzkich oficerów, którzy ocenili go jako rycerskiego przeciwnika, przyczyniły się do tego, że w 1948 roku wyszedł na wolność. Część opracowań, także polskich, mylnie datuje proces na 1947 rok.

W Republice Federalnej Student należał do najważniejszych postaci środowisk weteranów. W latach 1952–1954 przewodniczył Związkowi Niemieckich Spadochroniarzy, co roku był gościem honorowym obchodów rocznicy desantu na Kretę, a w 1968 roku wygłosił mowę na pogrzebie skazanego za zbrodnie wojenne gen. Hermanna-Bernharda Ramckego. Jego jedyny syn, Hans-Dietrich, poległ w 1944 roku. Kurt Student zmarł 1 lipca 1978 roku w Lemgo, jako ostatni żyjący generał pułkownik Luftwaffe.

Znaczenie

Student wprowadził do wojny nowy rodzaj walki. Desanty z maja 1940 roku, zwłaszcza zdobycie Eben-Emael, pokazały, że niewielkie, dobrze wyszkolone oddziały przerzucone powietrzem mogą otworzyć drogę całej armii, i skłoniły Brytyjczyków i Amerykanów do zbudowania własnych wojsk powietrznodesantowych, które w 1944 roku lądowały w Normandii i pod Arnhem. Kreta pokazała zarazem granice tej broni: desant na przygotowanego przeciwnika bez szybkiego połączenia z wojskami lądowymi kosztował straty, których Niemcy nie mogli sobie pozwolić. Od tego czasu spadochroniarze Studenta walczyli głównie jako elitarna piechota.

Długo po wojnie Student uchodził w Niemczech za wzór żołnierza, bez skazy politycznej. Badania historyków zmieniły ten obraz. W 1998 roku niemieckie ministerstwo obrony uznało, że nie może on być patronem tradycji Bundeswehry, i usunięto jego nazwisko z ulicy i sali w koszarach spadochroniarzy w Altenstadt. Biografowie wskazują na jego bliskość z Göringiem i Hitlerem, na kosztowne błędy dowódcze i przede wszystkim na rozkazy, które na Krecie otworzyły drogę do mordowania cywilów.