Bitwa o Miktilę i Mandalaj

Nazwa i daty

Bitwą o Miktilę i Mandalaj nazywa się dwie równoległe, ściśle ze sobą powiązane operacje brytyjskiej 14 Armii generała Williama Slima w środkowej Birmie w pierwszym kwartale 1945 roku: walki o Mandalaj, dawną stolicę królów birmańskich i drugie miasto kraju, oraz o Miktilę (ang. Meiktila), niewielkie miasto nad jeziorami, które było jednak najważniejszym węzłem komunikacyjnym i zaopatrzeniowym japońskich wojsk w Birmie. W literaturze anglojęzycznej obie bitwy opisuje się często łącznie jako „bitwę o środkową Birmę” (Battle of Central Burma). Całość wchodziła w skład operacji, którą alianci nazwali najpierw „Capital”, a od chwili, gdy jej celem stał się także pościg do Rangunu – „Extended Capital”.

Za datę początkową uznaje się 14 stycznia 1945 roku. Tej nocy pierwsze oddziały 19 Indyjskiej Dywizji generała Thomasa Reesa przeprawiły się przez Irawadi pod Thabeikkyin, około 100 kilometrów na północ od Mandalaju, a następnego dnia także pod Kyaukmyaung. Od tej chwili walki toczyły się już nie o podejścia do wielkiej rzeki, lecz o jej wschodni brzeg, a więc o samo serce środkowej Birmy. Datę końcową wyznacza 28 marca 1945 roku: tego dnia szef sztabu japońskiej Armii Obszaru Birmy, generał Shin’ichi Tanaka, po naradzie z dowódcą 33 Armii Masakim Hondą wydał rozkaz przerwania kontrnatarcia na Miktilę. Mandalaj był już wówczas od ośmiu dni w rękach brytyjskich, a japońskie oddziały wokół obu miast zaczęły się wycofywać na południe.

Obie daty są w pewnym stopniu umowne. Walki o przyczółki na Irawadi zaczęły się w drugiej połowie stycznia i trwały do końca lutego, a pojedyncze japońskie oddziały broniły się jeszcze na początku kwietnia na wschód i na południe od Miktili. Rozstrzygnięcie zapadło jednak w tych dziesięciu tygodniach – i było to rozstrzygnięcie całej wojny w Birmie.

Tło

Japończycy zajęli Birmę wiosną 1942 roku. Po zdobyciu Mandalaju, które poprzedził niszczycielski nalot na miasto, i po zakończeniu kampanii birmańskiej brytyjskie, indyjskie i chińskie wojska pokonane w kampanii birmańskiej 1942 roku wycofały się do Indii i Chin. Przez dwa kolejne lata front stał na pograniczu indyjsko-birmańskim. Alianci próbowali działać przez dżunglę wyprawami czinditów i ofensywą w Arakanie, ale o wyniku wojny w Birmie przesądziło dopiero japońskie natarcie na Indie w 1944 roku.

Bitwa o Imphal i Kohimę zakończyła się dla Japończyków katastrofą. 15 Armia generała Renyi Mutaguchiego straciła w walce, z głodu i od chorób większość ludzi, a po przerwaniu oblężenia Imphalu jej resztki wycofały się w porze monsunowej za Czinduin. Tokio wymieniło dowództwo. Na czele Armii Obszaru Birmy stanął we wrześniu 1944 roku generał porucznik Heitarō Kimura, wcześniej wiceminister wojny w rządzie Hidekiego Tōjō; 15 Armię objął generał porucznik Shihachi Katamura. Uzupełnienia, które docierały do Birmy, były nieliczne i słabo wyszkolone. Według brytyjskich opracowań japońskie dywizje liczyły zwykle mniej niż połowę zmniejszonego już etatu 10 tysięcy ludzi, brakowało im broni przeciwpancernej, transportu i paliwa, a japońskie lotnictwo w Birmie miało tylko kilkadziesiąt samolotów przeciw ponad tysiącowi alianckich.

Po stronie alianckiej dowództwo Azji Południowo-Wschodniej (SEAC) admirała Louisa Mountbattena, utworzone w 1943 roku, gdy Mountbatten objął dowództwo, rozważało latem 1944 roku trzy warianty: ograniczenie się do północnej Birmy, by dokończyć budowę Drogi Ledo do Chin, desant morski na Rangun albo ofensywę lądową 14 Armii przez środkową Birmę. Pierwszy wariant uznano za zbyt skromny, drugi był niewykonalny bez barek desantowych, które przed końcem wojny w Europie nie mogły trafić na Ocean Indyjski. Pozostała ofensywa lądowa. W północnej Birmie chińsko-amerykańskie siły kontynuowały zarazem walki, które latem 1944 roku przyniosły zdobycie Myitkyiny; 11 stycznia 1945 roku pierwszy konwój ruszył Drogą Ledo w kierunku Chin. Na wybrzeżu Arakanu XV Korpus zdobywał wyspy i lotniska, z których samoloty transportowe miały potem zaopatrywać wojska w głębi kraju.

Po zakończeniu monsunu 14 Armia przekroczyła Czinduin po mostach Baileya i ruszyła na równinę Shwebo. Ten etap – od pierwszych przyczółków do wyjścia nad Irawadi – to pościg ku Irawadi. Na początku stycznia 1945 roku brytyjskie i indyjskie dywizje stały już na zachodnim i północnym brzegu wielkiej rzeki. Japończycy tymczasem, inaczej niż w 1944 roku, nie zamierzali przyjmować bitwy przed nią.

Plany i siły

Kimura uznał, że jego wyniszczone dywizje nie wytrzymają starcia z brytyjską bronią pancerną na otwartej równinie Shwebo. Postanowił więc oddać obszar między Czinduinem a Irawadi i bronić się za rzeką. 15 Armia Katamury z 15, 31 i 33 Dywizją zajęła wschodni brzeg Irawadi od okolic Mandalaju po Pakokku, 28 Armia generała Shōzō Sakuraia broniła Arakanu i doliny dolnej Irawadi z polami naftowymi, a 33 Armia generała Masakiego Hondy walczyła na północy z chińsko-amerykańskimi siłami generała Daniela Sultana i z Chińczykami nadciągającymi z Junnanu. Kimura liczył, że szeroka rzeka zatrzyma przeciwnika, rozciągnie jego linie zaopatrzenia na setki kilometrów złych dróg, a w sprzyjającej chwili pozwoli nawet na kontruderzenie na przyczółki.

Slim odkrył tę zmianę w grudniu 1944 roku, gdy 19 Dywizja posuwała się przez równinę Shwebo niemal bez oporu. Przebudował wtedy cały plan. XXXIII Korpus generała Montagu Stopforda, wzmocniony 19 Dywizją, miał sforsować Irawadi na północ i zachód od Mandalaju i związać główne siły japońskie walką o miasto. IV Korpus generała Franka Messervy’ego został w tajemnicy przesunięty z lewego skrzydła armii na prawe: przez dolinę Gangaw na zachód od Czinduinu miał zejść na południe, przekroczyć Irawadi w rejonie Pakokku i szybkim uderzeniem pancernym zająć Miktilę. Przez Miktilę, położoną około 130 kilometrów na południe od Mandalaju, przebiegały linia kolejowa i drogi z Rangunu do Mandalaju; znajdowały się tam lotniska, szpitale i główne składy japońskich wojsk walczących na północy. Utrata tego węzła odcinała zaopatrzenie obu japońskim armiom nad Irawadi.

Powodzenie zależało od zaskoczenia. Pod Sittaung nad Czinduinem pozostawiono pozorowane dowództwo IV Korpusu, przez które przechodziła cała łączność radiowa z 19 Dywizją, a w dolinie Gangaw na czele kolumn szły lekkie oddziały – 28 Brygada Wschodnioafrykańska i improwizowana Brygada Lushai – by Japończycy brali ruch za działania pomocnicze. Ciężki sprzęt IV Korpusu poruszał się drogą, którą saperzy musieli dopiero przystosować do przejazdu czołgów i ciężarówek; w pewnym momencie kolumna pojazdów ciągnęła się według brytyjskich relacji od Pauk aż po Kohimę. Japoński wywiad, pozbawiony rozpoznania lotniczego i coraz mniej zasilany informacjami przez zniechęconą ludność birmańską, aż do końca lutego nie rozpoznał rozmiarów zagrożenia.

Siły były nierówne. 14 Armia liczyła sześć dywizji piechoty (w tym brytyjską 2 Dywizję oraz indyjskie 5, 7, 17, 19 i 20 Dywizję), dwie brygady pancerne i panowała w powietrzu. Brakowało jej jednak sprzętu przeprawowego, a przede wszystkim transportu: każda tona zaopatrzenia musiała dotrzeć setki kilometrów od baz w Asamie albo przylecieć z Arakanu i Indii.

Przebieg: przeprawy przez Irawadi

Pierwsza przeprawiła się 19 Indyjska Dywizja. W nocy z 13 na 14 stycznia jej oddziały przeszły przez rzekę pod Thabeikkyin, a dzień później pod Kyaukmyaung, gdzie Irawadi płynie wąskim korytem między wzgórzami. Japońska 15 Dywizja, wzmocniona artylerią, przez kilka tygodni atakowała oba przyczółki, ale ich nie zlikwidowała. Pod koniec stycznia Rees przerzucił na wschodni brzeg całą dywizję. Dla Kimury był to dowód, że główne uderzenie Brytyjczyków pójdzie na Mandalaj od północy, i tam kierował swoje odwody.

W tym czasie XXXIII Korpus oczyszczał równinę Shwebo z japońskich straży tylnych. Brytyjska 2 Dywizja i 19 Dywizja zajęły Shwebo, a indyjska 20 Dywizja generała Douglasa Gracey’ego po ciężkich walkach opanowała port rzeczny Munywę nad Czinduinem. Japończycy utrzymali jeszcze wzgórza Sikong na północnym brzegu Irawadi naprzeciw Mandalaju.

Przeprawy w dole rzeki, gdzie Irawadi ma od jednego do kilku kilometrów szerokości, wymagały więcej przygotowań. Łodzi szturmowych, pontonów i silników było za mało, a część sprzętu przeszła już kampanie w innych teatrach wojny i często zawodziła. Slim chciał, by 20 Dywizja i 7 Dywizja IV Korpusu przeprawiły się niemal jednocześnie, tak aby Japończycy nie potrafili ocenić, które uderzenie jest główne. 20 Dywizja przeszła przez rzekę w nocy z 12 na 13 lutego pod Myinmu, około 30 kilometrów na zachód od Mandalaju. Jej przyczółki przez prawie dwa tygodnie były co noc atakowane przez japońską 31 Dywizję; myśliwce bombardujące krążące nad rzeką niszczyły japońskie czołgi i działa, a w końcu dywizja połączyła swoje stanowiska w jeden mocny przyczółek.

Rozstrzygające znaczenie miała przeprawa 7 Indyjskiej Dywizji generała Geoffreya Evansa pod Nyaung-U, na granicy działania japońskiej 15 i 28 Armii – o czym alianci nie wiedzieli, a co opóźniło japońską reakcję. Odłożona o dobę z powodu napraw łodzi, ruszyła 14 lutego i początkowo omal nie skończyła się klęską: pod Nyaung-U łodzie batalionu South Lancashire psuły się pod ogniem karabinów maszynowych, a pod Paganem, dawną stolicą królestwa ze słynnymi świątyniami, przeprawa Sikhów załamała się pod ostrzałem. Brzegu broniły tu bataliony Indyjskiej Armii Narodowej, sformowanej przy japońskim wsparciu przez Subhasa Czandrę Bosego. Dopiero ogień czołgów i artylerii z zachodniego brzegu pozwolił utrwalić przyczółek pod Nyaung-U, a obrońcy Paganu wywiesili białą flagę i się poddali. Slim nazwał później tę operację najdłuższą przeprawą pod ogniem w całej II wojnie światowej, mając na myśli szerokość rzeki.

Od 17 lutego na przyczółek przechodziły zmotoryzowane brygady 17 Dywizji i 255 Indyjska Brygada Pancerna. By jeszcze bardziej odwrócić uwagę Japończyków, brytyjska 2 Dywizja przeprawiła się od 23 lutego pod Ngazun, zaledwie kilkanaście kilometrów na zachód od Mandalaju; i tu łodzie przeciekały, a silniki gasły, ale jedna brygada zdołała się uchwycić brzegu i reszta dywizji przeszła za nią.

Przebieg: uderzenie na Miktilę

17 Indyjska Dywizja generała Davida Cowana – dwie w pełni zmotoryzowane brygady piechoty (48 i 63) oraz 255 Indyjska Brygada Pancerna z czołgami M4 Sherman – wyszła z przyczółka pod Nyaung-U 20 lutego i 24 lutego dotarła do Taungtha, w połowie drogi do Miktili. Tego samego dnia w Miktili obradowała narada japońskich sztabów, która rozważała kontrnatarcie na przyczółki nad Irawadi. Japończycy byli całkowicie zaskoczeni. Według relacji przytaczanych przez brytyjskich historyków meldunek obserwatora z masywu Popa o 2000 pojazdów zmierzających ku Miktili uznano w wyższym sztabie za pomyłkę i skreślono w nim jedno zero, sądząc, że chodzi o rajd. Dopiero 26 lutego Japończycy zrozumieli, co się dzieje, i zaczęli gorączkowo przygotowywać miasto do obrony.

Miktila leży między dwoma jeziorami, na północ i na południe od miasta, co zwężało front natarcia. Bronić miało jej około 4 tysięcy ludzi: większość 168 Pułku z 49 Dywizji oraz żołnierze artylerii przeciwlotniczej, służb tyłowych i szpitali, w tym ranni zdolni utrzymać broń. 26 lutego dywizja Cowana zajęła lądowisko w Thabutkon, około 30 kilometrów na północny zachód od miasta; samolotami przerzucono tam przystosowaną do transportu lotniczego 99 Brygadę, a paliwo dla czołgów zrzucano na spadochronach.

28 lutego 17 Dywizja zaatakowała Miktilę ze wszystkich stron. 63 Brygada odcięła drogi na południowym zachodzie i uderzyła od zachodu, 48 Brygada nacierała od północy wzdłuż głównej drogi, zatrzymując się na umocnionym klasztorze na skraju miasta, a 255 Brygada Pancerna z dwoma batalionami piechoty i samobieżną artylerią okrążyła miasto szerokim łukiem, zajęła lotniska na wschodzie i zaatakowała od południowego wschodu. Na noc Cowan wycofywał czołgi z ulic, pozostawiając piechotę na zdobytym terenie. 1 marca w jego sztabie obserwowali walkę Messervy i Slim, obawiając się, że Japończycy zdołają bronić się tygodniami.

Obrona załamała się jednak w niespełna cztery dni. Japończycy mieli sporo artylerii, ale nie potrafili skupić jej ognia na żadnej z nacierających brygad, a brak broni przeciwpancernej czynił ich bezradnymi wobec czołgów. Slim opisał w pamiętnikach, jak dwa plutony Gurkhów wsparte jednym czołgiem w kilka minut zdobyły szereg bunkrów. Japońscy żołnierze siedzieli w okopach z lotniczymi bombami 250-kilogramowymi, mając zdetonować je uderzeniem, gdy nad okopem znajdzie się czołg; większość z nich zastrzelono, zanim zdążyli to zrobić. Obrońcy walczyli niemal do ostatniego człowieka. 3 marca miasto było w rękach 17 Dywizji, a w następnych dniach Brytyjczycy oczyszczali okolice z rozproszonych grup. Według brytyjskich danych garnizon zginął niemal w całości, a do niewoli trafiły pojedyncze osoby.

Przebieg: oblężenie Miktili

Utrata Miktili zmusiła Kimurę do zmiany wszystkich planów. Jednostki, które miały wzmocnić garnizon, musiały teraz miasto odbijać. Na Miktilę skierowano 18 Dywizję generała Eitarō Naki, ściągniętą z frontu północnego, 49 Dywizję z południa, pułki odłączone od 33 i 53 Dywizji, grupę artylerii i oddział dywersyjny przeznaczony do ataków na lotniska. Według brytyjskich szacunków było to łącznie około 12 tysięcy ludzi i 70 dział, ale jednostki te przybywały z różnych kierunków, nie miały łączności między sobą, dokładnych map ani wiadomości o przeciwniku. 17 Dywizja liczyła w Miktili około 15 tysięcy żołnierzy, blisko sto czołgów i 70 dział, a w trakcie walk otrzymała posiłki.

Cowan nie czekał biernie na ataki. Codziennie z miasta wychodziły zmotoryzowane kolumny piechoty i czołgów, które uderzały na japońskie zgrupowania w okolicznych wsiach, zanim zdążyły się przygotować do natarcia, i wracały na noc do obwodu obrony. Pierwsze ataki 18 Dywizji od północy i zachodu załamały się z ciężkimi stratami. Próba otwarcia drogi lądowej do Nyaung-U nie powiodła się, więc garnizon pozostał zależny od zaopatrzenia lotniczego.

Od 12 marca Japończycy skupili się na lotniskach na wschód od miasta, przez które przylatywały amunicja, paliwo i żywność, a wywożono rannych. Mimo ostrzału od 15 marca wylądowała tam ze sprzętem 9 Brygada z 5 Indyjskiej Dywizji; zniszczone zostały tylko dwa samoloty. Japończycy podchodzili jednak coraz bliżej pasów startowych i od 18 marca Cowan wstrzymał lądowania samolotów transportowych – zaopatrzenie zrzucano odtąd na spadochronach, a rannych zabierały lekkie samoloty z mniejszego lądowiska. 18 marca porucznik Karamjeet Singh Judge z 15 Pułku Pendżabskiego poległ, prowadząc czołgi i piechotę przeciw japońskim bunkrom; pośmiertnie przyznano mu Krzyż Wiktorii.

12 marca Kimura powierzył dowództwo walk o Miktilę Masakiemu Hondzie i sztabowi 33 Armii, który objął je 18 marca, lecz bez własnych jednostek łączności nie zdołał skoordynować ataków. Japońska artyleria, wysuwana na pierwszą linię z braku broni przeciwpancernej, niszczyła czołgi, ale sama ponosiła ciężkie straty. W wielkim ataku 22 marca Japończycy wprowadzili do walki zdobyczny brytyjski czołg; zniszczono go, a natarcie odparto.

Tymczasem 7 Dywizja broniła przyczółka pod Nyaung-U przed 72 Samodzielną Brygadą Mieszaną i oddziałami Indyjskiej Armii Narodowej, a w połowie marca zmotoryzowana brygada 5 Dywizji zaczęła oczyszczać rejon masywu Popa, by otworzyć drogę do Miktili. Po nawiązaniu łączności z garnizonem 7 Dywizja w dniach 18–22 marca zdobyła port rzeczny Myingyan, który wraz z linią kolejową do Miktili szybko przywrócono do użytku. 28 marca Tanaka, po rozmowie z Hondą, nakazał przerwać oblężenie. Sztab 33 Armii meldował o zniszczeniu około 50 czołgów, przy stracie 2500 ludzi i 50 dział; zostało mu 20 dział.

Przebieg: Mandalaj

W połowie lutego japońska 15 Dywizja naprzeciw przyczółków 19 Dywizji była już słaba i rozciągnięta na szerokim froncie. Rees uderzył na południe wzdłuż wschodniego brzegu Irawadi i 7 marca jego czołowe oddziały miały przed sobą Wzgórze Mandalaj z pagodami i klasztorami. Dowódca 15 Dywizji, generał Seiei Yamamoto, był przeciwny obronie miasta, ale otrzymał rozkaz utrzymania go do końca: Kimura obawiał się utraty prestiżu, a pod Mandalajem znajdowały się składy, których nie dało się ewakuować.

W nocy z 8 na 9 marca batalion 4 Pułku Gurkhów, dowodzony przez oficera znającego miasto z czasów przedwojennych, wdarł się na wzgórze. Japońscy żołnierze ukryci w tunelach i piwnicach pod świątyniami bronili się jeszcze kilka dni; według brytyjskich relacji wykurzano ich granatami, materiałami wybuchowymi i wlewaną do szybów benzyną. 9 marca oddziały 19 Dywizji weszły do północnej części miasta, a około 11 marca wzgórze było już całkowicie opanowane.

Dalej drogę zagrodził Fort Dufferin – dawny pałacowy gród królów birmańskich, nazwany przez Brytyjczyków imieniem wicekróla Indii – otoczony szeroką fosą i grubymi murami ceglanymi, wzmocnionymi od wewnątrz ziemnym wałem. Ogień ciężkiej artylerii nie robił na nich wrażenia, a szturm przez tunel kolejowy w narożniku murów został odparty. Samoloty B-25 Mitchell zrzucały z niskiej wysokości bomby 2000-funtowe metodą rykoszetowania, ale wybiły w murze wyłom szeroki na zaledwie kilka metrów. Gdy 19 Dywizja szykowała kolejny szturm, tym razem kanałami, japońska załoga opuściła fort nocą – według części relacji także przez kanały. 20 marca do fortu weszli żołnierze Reesa i zawiesili nad nim brytyjską flagę. Mandalaj, który Japończycy zajęli w maju 1942 roku, wrócił w ręce brytyjskie po prawie trzech latach.

Miasto zapłaciło za to wysoką cenę. Już w 1942 roku Mandalaj w dużej części spłonął po japońskich nalotach, a teraz w czasie oblężenia fortu spłonął drewniany pałac króla Thibawa, ostatniego władcy Birmy, wraz z wieloma innymi zabytkami. Część zniszczeń spowodowały alianckie bombardowania i ostrzał, część – pożary wzniecone w czasie walk.

Jednocześnie 20 Dywizja wyszła ze swojego przyczółka na południe. Rozbiła osłabione 31 i 33 Dywizję, a jej grupa pancerno-rozpoznawcza, nazwana od dowódcy „Claudecol”, dotarła niemal pod Miktilę, po czym zawróciła na północ, na tyły Japończyków broniących się nad rzeką. Brytyjska 2 Dywizja zaatakowała Mandalaj od zachodu. Pod koniec marca japońska 15 Armia była już tylko zbiorem rozproszonych resztek, które przedzierały się na południe i na wschód, w góry Szan.

Wojna transportu lotniczego

Bitwa o środkową Birmę była w dużej mierze bitwą o zaopatrzenie. Drogi od baz w Asamie i Manipurze ciągnęły się przez góry setki kilometrów i w porze suchej z trudem wystarczały dla ciężarówek; saperzy utwardzali je nawet pasami juty nasączonej bitumem. Główny ciężar zaopatrzenia przejęło więc lotnictwo transportowe – brytyjsko-amerykańska Combat Cargo Task Force, której dywizjony latały głównie na samolotach Douglas C-47 Skytrain i Curtiss C-46 Commando. Dostarczały amunicję, paliwo, żywność i całe brygady piechoty, zabierały rannych, a w krytycznych dniach zrzucały zaopatrzenie na spadochronach nad oblężoną Miktilą. Z lotnisk na zdobywanych od stycznia wyspach arakańskich, Akjab (dziś Sittwe) i Ramree, odległość do frontu skróciła się o setki kilometrów.

Dla Slima stałym zmartwieniem była zależność od amerykańskich samolotów, których przeznaczenie wyznaczał teatr chiński. 16 grudnia 1944 roku, gdy japońska operacja Ichi-Go zagrażała amerykańskim lotniskom w Chinach, nagle zabrano mu 75 maszyn transportowych; zastąpiono je częściowo samolotami ściągniętymi znad Morza Śródziemnego. Groźba kolejnych przesunięć wisiała nad 14 Armią przez całą bitwę.

Wsparcie bojowe zapewniała 221 Grupa RAF z myśliwcami bombardującymi Republic P-47 Thunderbolt i Hurricane, ciężkimi myśliwcami Bristol Beaufighter i bombowcami średnimi, a w razie potrzeby ciężkie bombowce B-24 Liberator. Lotnictwo patrolowało rzekę nad przyczółkami, niszczyło japońskie działa i czołgi, rozbijało koncentracje piechoty pod Miktilą i bombardowało mury Fortu Dufferin. Japońska 5 Dywizja Lotnicza miała w tym czasie zaledwie kilkadziesiąt samolotów i nie mogła ani przeszkodzić transportom, ani prowadzić rozpoznania.

Straty

Dane o stratach obu stron różnią się w zależności od źródła i okresu, który obejmują. Zestawienie przytaczane przez brytyjskiego historyka Louisa Allena podaje dla 14 Armii w bitwie o środkową Birmę 2307 zabitych oraz 15 888 rannych i zaginionych, a dla Japończyków 6513 zabitych i 6299 rannych i zaginionych. Wielu historyków uważa, że rzeczywiste straty japońskie były wyższe, bo wielu rannych i chorych zginęło w odwrocie, a w obliczeniach brytyjskich ujmowano przede wszystkim ciała policzone na polu walki. Według opracowań brytyjskich dywizje 15 Armii skurczyły się do mniej niż połowy i tak już zmniejszonych etatów, straciły większość dział i pojazdów, a 33 Armia pod Miktilą – według jej własnego meldunku z 28 marca – 2500 ludzi i 50 dział.

Brytyjskie i indyjskie straty w ludziach były mniejsze, ale bolesne: coraz trudniej było o uzupełnienia dla brytyjskich batalionów, a ciężar walk spoczywał w coraz większym stopniu na żołnierzach indyjskich i gurkhijskich. Straty poniosła także ludność cywilna, zwłaszcza w Mandalaju i w miasteczkach środkowej Birmy, przez które przeszedł front; ich skali nikt wówczas nie liczył.

Znaczenie

Bitwa o Miktilę i Mandalaj była decydującym zwycięstwem wojsk brytyjskich i indyjskich w Birmie i jednym z najzręczniej przeprowadzonych manewrów aliantów w całej wojnie. Slim związał uwagę Kimury walką o Mandalaj, a w tym czasie przerzucił cały korpus przez dżunglę i zadał rozstrzygający cios w punkt, którego Japończycy nie bronili. Wielu historyków zalicza ten manewr do najlepszych operacji wojsk brytyjskich w całej wojnie; zgodnie podkreślają też znaczenie przewagi w powietrzu i transportu lotniczego, bez których rajd na Miktilę byłby niewykonalny.

Dla Japończyków bitwa oznaczała koniec zorganizowanej obrony środkowej Birmy. 15 i 33 Armia straciły większość sprzętu i spójność; nie były już w stanie zatrzymać 14 Armii na drodze na południe. W kwietniu IV Korpus ruszył wzdłuż linii kolejowej przez Pyawbwe i Taungngu ku Pegu, a XXXIII Korpus doliną Irawadi przez Yenangyaung i Prome. Ścigał się z nadchodzącym monsunem: przed ulewami trzeba było zdobyć port, przez który dało się zaopatrywać armię. Rangun zajęły ostatecznie siły desantowe operacji „Dracula” na początku maja 1945 roku, kilka dni po tym, jak Japończycy opuścili miasto.

Upadek Mandalaju przesądził też o postawie Birmańczyków. Utworzona przez Japończyków Birmańska Armia Narodowa pod dowództwem Aung Sana, formalnie siły zbrojne rządu Ba Mawa, który Tokio uznało w 1943 roku za niepodległy, już od miesięcy utrzymywała tajne kontakty z Brytyjczykami przez Force 136. 27 marca 1945 roku, gdy los bitwy był przesądzony, wystąpiła przeciw Japończykom. Dla Brytyjczyków był to pomocniczy sojusznik, dla Birmańczyków – początek drogi, która w 1948 roku doprowadziła do niepodległości kraju.

Bitwa rozegrała się niespełna trzy lata po klęsce z wiosny 1942 roku, w tych samych miejscach, przez które wycofywała się wtedy armia brytyjska. Dla 14 Armii, nazywanej przez żołnierzy „zapomnianą armią”, było to zwycięstwo zdobyte w znacznej mierze siłami indyjskimi i gurkhijskimi oraz żołnierzami z Afryki Wschodniej i Zachodniej. Dla Japonii – kolejny, po Imphalu, dowód, że armia pozbawiona zaopatrzenia, lotnictwa i broni przeciwpancernej nie może się mierzyć z przeciwnikiem, który ma przewagę materialną i umie ją wykorzystać.