Bitwa o Imphal i Kohimę

Bitwa o Imphal i Kohimę (ang. Battles of Imphal and Kohima, jap. インパール作戦 Inpāru sakusen – „operacja imphalska”) to seria walk, które od marca do lipca 1944 roku toczyły się na górzystym pograniczu Indii Brytyjskich i Birmy. Japońska 15 Armia gen. por. Renyi Mutaguchiego w operacji o kryptonimie U-Go przekroczyła rzekę Czinduin i weszła do Manipuru oraz do Wzgórz Naga. Chciała zniszczyć brytyjski IV Korpus na równinie Imphalu, zająć jego składy i przeciąć drogę, którą zaopatrywano front i lotniska obsługujące Chiny. Dowództwo 14 Armii gen. por. Williama Slima przyjęło bitwę świadomie: wycofało wysunięte dywizje na równinę, zaopatrywało okrążone wojska samolotami i czekało, aż Japończycy wyczerpią zapasy. Pod Kohimą mały garnizon przez dwa tygodnie bronił grzbietu nad drogą do Dimapuru, a potem brytyjska 2 Dywizja w deszczach monsunowych wypierała Japończyków z bunkrów. W czerwcu ofensywa japońska rozpadła się z głodu i chorób. 3 lipca Mutaguchi przerwał operację. Odwrót za Czinduin zamienił się w katastrofę.

Bitwa była pierwszą wielką próbą sił w ostatniej fazie walk o Birmę i Indie. Ponad połowa japońskich żołnierzy, którzy wkroczyli do Indii, zginęła, została ranna albo zachorowała, a 14 Armia zyskała drogę do odbicia Birmy w latach 1944–1945.

Nazwa i daty

W literaturze anglojęzycznej mówi się zwykle o dwóch bitwach – o Imphal i o Kohimę – albo łącznie o „bitwie o Imphal i Kohimę”. Były to dwa odcinki jednej operacji: 31 Dywizja szła na Kohimę po to, by odciąć Imphal od Dimapuru, a obie bitwy zakończyło spotkanie wojsk nacierających z Kohimy i z Imphalu 22 czerwca 1944 roku. Japończycy nazywali całość operacją U-Go (ウ号作戦). Hasło „marszu na Delhi” (Chalo Dilli) należało do propagandy Subhasa Czandry Bosego i jego Indyjskiej Armii Narodowej; nie był to realny cel operacji.

Za początek uznaje się 7 marca 1944 roku, gdy japońska 33 Dywizja ruszyła przeciw indyjskiej 17 Dywizji na drodze do Tiddim; wiele opracowań podaje 8 marca, gdy japońskie oddziały zaczęły przekraczać Czinduin. Główne siły – 15 i 31 Dywizja – przeszły rzekę od 15 marca. Za koniec – 3 lipca 1944 roku, gdy Mutaguchi przerwał ofensywę. Pościg za Japończykami trwał do końca lipca.

Tło

Front birmański po 1942 roku

Wiosną 1942 roku Japończycy wyparli wojska alianckie z Birmy (zob. kampania birmańska 1942 i koniec kampanii birmańskiej). Front zatrzymał się w górach wzdłuż granicy Indii, od Arakanu po północną Birmę. W 1943 roku pierwsza brytyjska ofensywa w Arakanie się nie powiodła, a pierwsza wyprawa czinditów Orde Wingate’a była głównie sukcesem propagandowym.

Imphal, stolica księstwa Manipur, stał się w tym czasie wielką bazą IV Korpusu, z lotniskami i składami. Łączyła go z koleją w dolinie Brahmaputry jedna droga, prowadząca przez blisko 200 km gór z Dimapuru przez Kohimę – siedzibę władz dystryktu Wzgórz Naga w prowincji Asam. Kto trzymał Kohimę, mógł odciąć Imphal.

W październiku 1943 roku powstało alianckie Dowództwo Azji Południowo-Wschodniej (SEAC) adm. Louisa Mountbattena (zob. Mountbatten dowódcą w Azji Południowo-Wschodniej). Na 1944 rok alianci planowali drugą ofensywę w Arakanie (zob. Brytyjczycy zdobywają Maungdaw), natarcie chińskich dywizji gen. Josepha Stilwella osłaniające budowę drogi Ledo (zob. Chińczycy w dolinie Hukawng), drugą wyprawę czinditów i natarcie IV Korpusu na Czinduin.

Plan Mutaguchiego

Po stronie japońskiej frontem dowodziła od marca 1943 roku Armia Obszaru Birmy gen. por. Masakazu Kawabe, a odcinkiem naprzeciw Imphalu – 15 Armia gen. por. Renyi Mutaguchiego. Jego pułk brał udział w incydencie na moście Marco Polo, a jego 18 Dywizja walczyła w kampanii malajskiej i o Singapur. Mutaguchi uważał wojska brytyjsko-indyjskie za słabe, a wyprawa Wingate’a przekonała go, że przez góry da się przejść większymi siłami. Chciał zniszczyć IV Korpus, zanim ten zaatakuje, zająć Imphal, a w najśmielszej wersji iść na Dimapur i odciąć zaopatrzenie Stilwella i mostu powietrznego do Chin.

Sztaby wyższego szczebla miały zastrzeżenia, ale ustąpiły przed jego uporem. 7 stycznia 1944 roku Cesarska Kwatera Główna zatwierdziła ograniczoną wersję operacji: zajęcie Imphalu i obronę gór na zachód od Czinduinu. Premier Hideki Tōjō poparł ją także z powodów politycznych: wkroczenie do Indii z Indyjską Armią Narodową miało wzmocnić Rząd Tymczasowy Wolnych Indii (Azad Hind) (zob. Andamany dla Azad Hind).

Plan zakładał trzy uderzenia. 33 Dywizja gen. por. Genzō Yanagidy miała okrążyć indyjską 17 Dywizję w Tiddim i nacierać na Imphal od południa. Grupa gen. mjr. Tsunoru Yamamoto, z 14 Pułkiem Czołgów i ciężką artylerią, miała rozbić indyjską 20 Dywizję pod Tamu i iść na Imphal od wschodu, jedyną utwardzoną drogą. 15 Dywizja gen. por. Masafumiego Yamauchiego miała zamknąć Imphal od północy, a 31 Dywizja gen. por. Kōtoku Satō – zająć Kohimę i przeciąć drogę do Dimapuru. Indyjska Armia Narodowa wystawiła brygadę zwaną Pułkiem Subhas, potem także brygady Gandhi i Azad, oraz oddziały zwiadowców i propagandzistów. Tak dużą rolę wymógł na Japończykach Bose.

Słabością planu było zaopatrzenie. Mutaguchi zakładał, że Imphal padnie w trzy tygodnie, i dał dywizjom żywność mniej więcej na tyle – dalej żołnierze mieli żyć z brytyjskich składów. Przez Czinduin pędzono tysiące sztuk bydła jako „żywe racje”; większość padła w górach. Zostawiono też z tyłu większość artylerii polowej, a więc broń przeciwpancerną, bo uznano, że Brytyjczycy nie użyją czołgów w górach. Z monsunem, który w maju zamieniał ścieżki w błoto, nikt się nie liczył.

Wszyscy trzej dowódcy dywizji mieli wątpliwości. Satō uważał plan za lekkomyślny i mówił swoim oficerom, że mogą wszyscy umrzeć z głodu. Dzieliła go z Mutaguchim także dawna rywalizacja frakcji w armii z lat 30. (Kōdō-ha i Tōsei-ha). Yanagida otwarcie lekceważył przełożonego. Yamauchi był ciężko chory na gruźlicę.

Przygotowania brytyjskie

Imphal bronił IV Korpus gen. por. Geoffry’ego Scoonesa z 14 Armii: indyjska 17 Dywizja gen. mjr. Davida Cowana w Tiddim, ok. 240 km drogą na południe, 20 Dywizja gen. mjr. Douglasa Graceya pod Tamu, 23 Dywizja w odwodzie, a także 50 Brygada Spadochronowa i 254 Brygada Czołgów. W dywizjach „indyjskich” służyły bataliony brytyjskie, gurkhijskie i indyjskie.

Wojska te przeszły szkolenie w walce w dżungli i miały świeże doświadczenie z Arakanu. W lutym 1944 roku japońska 55 Dywizja w kontrofensywie Ha-Go okrążyła tam indyjską 7 Dywizję w tzw. Admin Box pod Sinzweyą. Okrążeni, zaopatrywani z powietrza, utrzymali się, a Japończykom zabrakło żywności. Pod koniec lutego Ha-Go się załamała.

Slim wiedział z rozpoznania i nasłuchu, że Japończycy szykują ofensywę. Razem ze Scoonesem postanowił cofnąć 17 i 20 Dywizję na równinę Imphalu, gdzie mógł użyć czołgów, artylerii i lotnisk, a Japończycy mieli walczyć na końcu długich linii zaopatrzenia. Źle jednak ocenił termin i siłę uderzenia, zwłaszcza na Kohimę, gdzie spodziewał się najwyżej pułku.

5 marca wieczorem w środkowej Birmie zaczęło się lądowanie czinditów (zob. operacja „Thursday”). Dowódca japońskiego lotnictwa w Birmie, gen. mjr Noboru Tazoe, radził najpierw rozprawić się z desantem, ale Mutaguchi odmówił: po zajęciu Imphalu czindici i tak mieli stracić bazy.

Przebieg: marzec – wyścig na równinę Imphalu

Droga do Tiddim

7 marca japońska 33 Dywizja ruszyła na północ, omijając pozycje 17 Dywizji w Górach Czin. Patrole zawiadomiły Cowana o Japończykach na jego tyłach już 8 marca, ale Scoones wydał rozkaz odwrotu dopiero 13 marca. Tego dnia japoński 215 Pułk uderzył na wielki skład przy 109 mili drogi, a 214 Pułk zajął Tongzang i siodło Tuitum, kilkanaście kilometrów za pozycjami Cowana.

17 Dywizja zaczęła odwrót 14 marca. 15 marca indyjska 48 Brygada zepchnęła Japończyków z siodła Tuitum, zanim zdążyli się okopać. Skład przy 109 mili, zajęty przez Japończyków 18 marca, odbito 25 marca, a 26 marca straż tylna wysadziła za sobą most na rzece Manipur. Scoones musiał posłać na pomoc niemal cały swój odwód – 23 Dywizję – i obie dywizje, zaopatrywane zrzutami, dotarły na równinę Imphalu dopiero 4 kwietnia. Yanagida, zaniepokojony zniekształconym meldunkiem o rozbiciu jednego z pułków, ścigał je ostrożnie, wbrew żądaniom Mutaguchiego.

Tamu i przełęcz Shenam

Na wschodzie 20 Dywizja trzymała Tamu i wielki skład w Moreh. 20 marca czołgi M3 Lee 3 Pułku Carabiniers zniszczyły pod Tamu japońskie czołgi lekkie Typ 95 Ha-Go. Gracey musiał jednak oddać część dywizji do odwodu korpusu i wycofał się na przełęcz Shenam nad drogą do Imphalu, paląc skład w Moreh. Pomogło mu to, że dwa bataliony grupy Yamamoto ugrzęzły w północnej Birmie w walkach z czinditami.

Sangshak

Na północnym wschodzie od 15 marca przez Czinduin przechodziły 15 i 31 Dywizja. Szły przez dżunglę na froncie szerokim na blisko 100 km. Lewe skrzydło 31 Dywizji, prowadzone przez dowódcę jej piechoty gen. mjr. Shigesaburō Miyazakiego, wyprzedziło sąsiednią 15 Dywizję i 19–20 marca natknęło się na indyjską 50 Brygadę Spadochronową bryg. Maxwella Hope-Thompsona. Brygada, która ćwiczyła w rejonie Ukhrulu i dopiero obsadzała pozycje, skupiła się na wzgórzu przy wiosce Sangshak.

Miyazaki nie miał rozkazu jej atakować, ale nie chciał zostawić jej na swojej drodze. Po starciach na wysuniętych posterunkach o samo wzgórze walczono od 22 do 26 marca. Obrońcom brakowało wody, atakującym – artylerii. Gdy nadeszły oddziały 15 Dywizji, 26 marca Hope-Thompson przebił się do Imphalu. Brygada straciła ok. 600 ludzi, Japończycy ok. 400 (szacunki). Bój kosztował jednak 31 Dywizję tydzień, a zdobyte w Sangshaku dokumenty pokazały Brytyjczykom, że na Kohimę idzie cała dywizja, a nie pułk.

Most powietrzny i 5 Dywizja

Mountbatten zdecydował się na ruch, do którego formalnie nie miał prawa: wziął ok. 20 samolotów Curtiss C-46 Commando z amerykańskiego mostu powietrznego do Chin. Dzięki nim i Dakotom Slim w jedenaście dni przerzucił z Arakanu indyjską 5 Dywizję gen. mjr. Harolda Briggsa, z artylerią, jeepami i mułami. Dwie jej brygady poleciały do Imphalu, trzecia, 161 Brygada, do Dimapuru. 28 marca japoński 60 Pułk przeciął drogę Imphal – Kohima. IV Korpus był odcięty od lądu.

24 marca w katastrofie lotniczej nad Manipurem zginął Orde Wingate, dowódca czinditów.

Przebieg: Kohima

Oblężenie (4–18 kwietnia)

Slim najbardziej bał się o Dimapur – stację kolejową i wielką bazę, w której nie było niemal wojsk bojowych. Jej upadek odciąłby nie tylko Imphal, lecz także Stilwella i lotniska mostu powietrznego. Dlatego 161 Brygadę cofnięto spod Kohimy do Dimapuru, a z centralnych Indii skierowano do Asamu XXXIII Korpus gen. por. Montagu Stopforda z brytyjską 2 Dywizją gen. mjr. Johna Grovera.

Satō skupił się jednak na Kohimie. 8 kwietnia Mutaguchi kazał mu wysłać oddział na Dimapur. Satō niechętnie wydzielił batalion, ale po kilku godzinach dowódca Armii Obszaru Birmy, gen. por. Kawabe, odwołał ten manewr. Dziś uważa się to za jedną z największych szans, jakie Japończycy stracili w tej bitwie.

4 kwietnia 161 Brygada wróciła pod Kohimę, ale zanim Japończycy przecięli drogę, do miasta zdążył dojść tylko 4 batalion pułku Royal West Kent ppłk. Johna Laverty’ego i kompania radżputów. Z batalionem Assam Regiment, oddziałami Assam Rifles, batalionem z armii Nepalu i żołnierzami służb garnizon płk. Hugh Richardsa liczył ok. 2500 ludzi, z czego ok. 1000 nie było przeszkolonych do walki. Reszta brygady okopała się ok. 3 km na zachód, pod Jotsomą, i wspierała obrońców ogniem.

Oblężenie zaczęło się na dobre 6 kwietnia. Japończycy, ostrzeliwując grzbiet także z dział zdobytych w Sangshaku, spychali obrońców na Garrison Hill. Już pierwszego dnia zajęli grzbiet GPT z głównym ujęciem wody. Najcięższe walki toczyły się wokół bungalowu zastępcy komisarza dystryktu, Charlesa Pawseya, i jego kortu tenisowego, który stał się ziemią niczyją: obie strony obrzucały się granatami z okopów oddalonych o kilkanaście metrów. W nocach 7/8 i 8/9 kwietnia kapral John Harman z Royal West Kent sam zniszczył dwa japońskie stanowiska karabinów maszynowych. Zginął przy drugim i dostał pośmiertnie Krzyż Wiktorii.

W nocy z 17 na 18 kwietnia Japończycy zajęli bungalow i Kuki Picquet, rozcinając obronę na dwie części. Obrońcy trzymali już tylko część Garrison Hill. Japończycy byli jednak zbyt wyczerpani, by dobić garnizon.

Odsiecz i walki o grzbiet (18 kwietnia – 13 maja)

Brytyjska 2 Dywizja przebijała się z Dimapuru przez japońskie blokady i 15 kwietnia dotarła do Jotsomy. 18 kwietnia, przy wsparciu artylerii, czołgów i lotnictwa, 1 batalion 1 Pułku Pendżabskiego przebił się do obrońców. Następnej nocy wyniesiono ok. 300 rannych, a 20 kwietnia płk Richards oddał odcinek brytyjskiej 6 Brygadzie.

Odsiecz nie zakończyła walk. Satō trzymał grzbiet i wioskę Naga ośmioma batalionami, ale miał tylko kilkanaście lekkich dział górskich, przeciw ok. 90 brytyjskim działom i bombowcom nurkującym. Jego bunkry, głęboko wkopane i wzajemnie się osłaniające, trzeba było zdobywać jeden po drugim.

Próby oskrzydlenia na północy (wioska Naga) i na południu (grzbiet GPT) w początkach maja utknęły w deszczu i błocie. Od 4 maja 2 Dywizja i przybywająca z Arakanu indyjska 7 Dywizja gen. mjr. Franka Messervy’ego atakowały wzdłuż grzbietu. 11 maja indyjska 33 Brygada zdobyła Jail Hill i Kuki Picquet. 13 maja saperzy wyrównali spychaczem ścieżkę na wyższy taras, czołg M3 Lee zjechał na kort tenisowy i zniszczył bunkry, a 2 batalion pułku Dorsetshire zajął wzgórze bungalowu. Grzbiet Kohimy został oczyszczony.

Odwrót Satō (koniec maja – czerwiec)

Japończycy nadal trzymali wioskę Naga i ostrogę Aradura na południe od grzbietu, odpierając ataki 16, 24/25 i 28/29 maja. O wyniku zdecydował jednak głód. 31 Dywizja wyruszyła z żywnością na ok. trzy tygodnie, obiecane dostawy nie nadchodziły, a działająca na jej tyłach brygada czinditów odcinała drogi do wiosek. Mutaguchi żądał przy tym od Satō wysłania części sił pod Imphal.

25 maja Satō zawiadomił dowództwo 15 Armii, że jeśli nie dostanie zaopatrzenia, 1 czerwca się wycofa. 31 maja opuścił wioskę Naga i pozycje na północ od drogi, wbrew wyraźnemu rozkazowi Mutaguchiego. Historycy podkreślają, że było to pierwsze w dziejach armii japońskiej samowolne wycofanie się dowódcy dywizji. Miyazaki z kilkoma batalionami osłaniał odwrót, wysadzając mosty na drodze do Imphalu, a reszta dywizji szła na południe, do Ukhrulu, gdzie nie było ani żywności, ani lekarstw.

Przebieg: Imphal w okrążeniu

Zaopatrzenie z powietrza

Od końca marca do 22 czerwca IV Korpus – według danych brytyjskich ok. 150 tys. żołnierzy i pracowników oraz tysiące zwierząt jucznych – był zaopatrywany wyłącznie z powietrza. Brytyjskie i amerykańskie samoloty transportowe lądowały na lotniskach w Imphalu i (do nadejścia monsunu) w Palel albo zrzucały ładunki na spadochronach wojskom w polu. Akcję zaopatrywania okrążonego garnizonu, prowadzoną od 18 kwietnia, nazwano operacją Stamina. Do końca bitwy lotnictwo dostarczyło do Imphalu i Kohimy ok. 19 tys. ton zaopatrzenia i 12 tys. żołnierzy, a wywiozło ok. 13 tys. rannych i chorych oraz 43 tys. ludzi zbędnych w twierdzy. Racje trzeba było zmniejszyć, a artyleria musiała oszczędzać amunicję, ale Imphal nie został zagłodzony.

Lotnictwo alianckie – głównie 3 Taktyczne Siły Powietrzne RAF z 221 Grupą – panowało nad polem bitwy. Japońskie lotnictwo armii, wykrwawione nad Arakanem w lutym, wykonało nad Imphalem i Kohimą tylko kilka większych nalotów. Myśliwce bombardujące atakowały japońskie kolumny, składy i mosty aż po Czinduin, a w czasie monsunu liczba lotów nie spadła, lecz wzrosła.

Natarcie z czterech stron (kwiecień – maj)

Od początku kwietnia Japończycy atakowali równinę z kilku kierunków. Na północy 15 Dywizja zajęła opróżniony wcześniej skład w Kanglatongbi i grzbiety nad drogą do Kohimy, a jeden batalion zajął grzbiet Nunshigum nad głównym lotniskiem Imphalu. 13 kwietnia indyjska 5 Dywizja odbiła go z pomocą czołgów M3 Lee 3 Pułku Carabiniers, które wjechały na stoki uważane za nieprzejezdne. Polegli lub zostali ranni wszyscy oficerowie szwadronu i atakującego batalionu Dogra.

Na wschodzie grupa Yamamoto atakowała przełęcz Shenam. Natarcie 4 kwietnia było chaotyczne i działa przeciwpancerne zniszczyły na drodze kilkanaście japońskich czołgów. Od 8 do 22 kwietnia pięć szczytów nad drogą przechodziło z rąk do rąk. Potem Yamamoto wysłał oddziały przez góry na lotnisko Palel. 28 kwietnia zaatakowała je brygada Gandhi Indyjskiej Armii Narodowej, bez powodzenia.

Na południu 33 Dywizja uderzyła na Bishenpur, bronione tylko przez indyjską 32 Brygadę. Japończycy przeszli przez wzgórza na zachód od wsi i podeszli na ok. 16 km od Imphalu, ale stanęli pod ogniem artylerii i z braku zaopatrzenia. W maju Mutaguchi zdjął z dowództwa ostrożnego Yanagidę. 22 maja 33 Dywizję objął gen. por. Nobuo Tanaka, który rzucał jej bataliony do kolejnych ataków, aż w wielu zostały garstki ludzi.

Do 1 maja natarcie japońskie wszędzie utknęło. W połowie maja pod Bishenpurem obie strony próbowały jednocześnie obejść przeciwnika i obie poniosły ciężkie straty. W czerwcu 33 Dywizja, mimo posiłków, nie mogła już nacierać.

Kontrofensywa i spotkanie przy 109 mili

Od maja Slim i Scoones atakowali najsłabszą japońską dywizję – 15 Dywizję na północ od Imphalu. Szło to powoli. Japończycy bronili się na stromych grzbietach, takich jak Mapao, na które artyleria nie mogła trafić, a piechota zdobywała szczyty tylko po to, by zostać z nich zepchnięta ogniem z przeciwległych stoków. Od końca maja 5 Dywizja nacierała na północ wzdłuż drogi do Kohimy, a 20 Dywizja na Ukhrul, w głąb zaplecza 15 Dywizji.

Japońskie dywizje głodowały. Żołnierze 15 Dywizji porzucali pozycje, by szukać żywności po wioskach. Na początku czerwca Mutaguchi zdjął z dowództwa śmiertelnie chorego Yamauchiego. Wojska XXXIII Korpusu, nacierające od Kohimy, rozbiły straże tylne Miyazakiego i wyparły 60 Pułk z drogi. 22 czerwca czołówki brytyjskiej 2 Dywizji i indyjskiej 5 Dywizji spotkały się przy 109 mili drogi z Dimapuru, ok. 16 km na północ od Imphalu. Oblężenie się skończyło, a do Imphalu znów pojechały konwoje ciężarówek.

Przebieg: załamanie i odwrót

Już pod koniec kwietnia zastępca szefa Sztabu Generalnego, gen. por. Hikosaburō Hata, meldował w Tokio, że operacja się nie uda, ale Tōjō kazał ją kontynuować. 6 czerwca Mutaguchi spotkał się z Kawabe. Według ich późniejszych relacji obaj rozumieli, że sukces jest niemożliwy, ale żaden nie chciał pierwszy wydać rozkazu odwrotu.

W czerwcu monsun zamienił drogi od Czinduinu w potoki błota. Wśród japońskich żołnierzy szerzyły się malaria, czerwonka, tyfus i beri-beri, a racje spadły do garści ryżu i tego, co dało się znaleźć w lesie. Mutaguchi wciąż wydawał rozkazy nowych natarć: 31 Dywizja miała zawrócić i razem z 15 Dywizją atakować Imphal od północy. Żadna nie była w stanie ich wykonać. Na początku lipca Satō, po tygodniach lekceważenia rozkazów, został odwołany. Do sądu wojennego nie doszło – według części źródeł uznano, że przeszedł załamanie nerwowe, według innych badanie psychiatryczne tego nie potwierdziło, a sprawę po cichu umorzono. Tym samym we wszystkich trzech dywizjach 15 Armii zmieniono w czasie bitwy dowódców.

3 lipca 1944 roku Mutaguchi, za zgodą przełożonych, przerwał operację. Odwrót do Czinduinu w szczycie monsunu był najtragiczniejszą częścią bitwy. Oddziały, często rozbite na luźne grupy, porzucały artylerię, pojazdy i rannych, którzy nie mogli iść. Japońscy żołnierze nazywali szlak odwrotu „drogą białych kości” (hakkotsu kaidō). Brytyjczycy ścigali ich przez cały lipiec. Gdy pod koniec miesiąca odzyskali Tamu, znaleźli tam ok. 550 niepogrzebanych ciał japońskich i ok. 100 umierających.

Indyjska Armia Narodowa

Indyjska Armia Narodowa (INA) wystawiła do operacji kilka tysięcy żołnierzy. Brygada Subhas Shaha Nawaza Khana osłaniała lewe skrzydło 33 Dywizji w Górach Czin, brygada Gandhi atakowała Palel. Nadzieje Bosego, że żołnierze indyjscy w armii brytyjskiej masowo zmienią strony, się nie spełniły – dezercje zdarzały się po obu stronach, ale na małą skalę. INA, zaopatrywana jeszcze gorzej niż Japończycy, poniosła w odwrocie ciężkie straty od głodu i chorób.

Straty

Dane o stratach różnią się w zależności od źródła. Według zestawień przytaczanych w historiografii brytyjskiej japońska 15 Armia straciła ok. 54 900 ludzi (zabitych, rannych, zaginionych i chorych), w tym 13 376 zabitych w walce; inne zestawienia podają ok. 60 tys. Wielu historyków szacuje, że łącznie z umarłymi z głodu, chorób i wycieńczenia zginęło ok. 30 tys. Japończyków. Przepadły też niemal wszystkie z ok. 12 tys. koni i mułów oraz ok. 30 tys. sztuk bydła. Na ok. 85–90 tys. żołnierzy, którzy weszli do Indii, było to ponad 60 proc. stanu.

Straty brytyjskie i indyjskie wyniosły ok. 12 600 ludzi pod Imphalem i ok. 4100 pod Kohimą – łącznie blisko 17 tys. zabitych, rannych i zaginionych. Większość rannych ewakuowano samolotami, co ratowało wielu z nich życie. Na cmentarzu wojennym w Kohimie, założonym na stoku Garrison Hill, w miejscu kortu tenisowego, spoczywa 1420 żołnierzy alianckich. Na pomniku 2 Dywizji umieszczono napis, znany potem jako „epitafium Kohimy”: „Gdy wrócicie do domu, powiedzcie im o nas i powiedzcie: za wasze jutro oddaliśmy nasze dziś”.

Znaczenie

Imphal i Kohima były największą do tamtej pory lądową klęską armii japońskiej w wojnie. Nie przesądziły o losach wojny z Japonią, która rozstrzygała się na Pacyfiku, ale zmieniły sytuację w Azji Południowo-Wschodniej. Japonia straciła siły, które miały bronić Birmy, i nigdy już nie zagroziła Indiom. Rząd Bosego stracił resztę wiarygodności jako przyszła władza w Indiach.

Bitwa pokazała, że armia brytyjsko-indyjska, rozbita w latach 1942–1943 na Malajach i w Birmie, nauczyła się walczyć w dżungli. Kluczowe okazały się trzy rzeczy: decyzja Slima, by przyjąć bitwę na równinie Imphalu, a nie nad Czinduinem; zaopatrzenie z powietrza, które pozwoliło okrążonym wojskom trwać, podczas gdy okrążający głodowali; oraz upór piechoty pod Kohimą, na Shenam i pod Bishenpurem. Większość żołnierzy po stronie brytyjskiej stanowili Indusi i Gurkhowie, co miało znaczenie także dla późniejszych sporów o miejsce Indii w imperium.

Po stronie japońskiej bitwa stała się przykładem złego dowodzenia. Mutaguchi forsował plan wbrew wątpliwościom sztabów i dowódców dywizji, oparł zaopatrzenie na zdobyczy, odrzucał meldunki o głodzie i odwołał wszystkich trzech dowódców dywizji. Pod koniec sierpnia 1944 roku sam został odwołany, a wkrótce przeniesiony w stan spoczynku. Odwołano także Kawabe. Po wojnie Mutaguchi przez lata bronił swoich decyzji i obwiniał podwładnych.

Latem 1944 roku, po zdobyciu Myitkyiny przez wojska Stilwella i czinditów, alianci przeszli w Birmie do natarcia. W grudniu 1944 roku wicekról Indii Archibald Wavell nadał w Imphalu Slimowi i jego dowódcom korpusów tytuły szlacheckie. 14 Armia przekroczyła Czinduin i Irawadi, w marcu 1945 roku zdobyła Meiktilę i Mandalaj, a na początku maja alianci weszli do Rangunu. Ta szybka kampania nie byłaby możliwa bez zniszczenia 15 Armii pod Imphalem i Kohimą. W 2013 roku w plebiscycie brytyjskiego National Army Museum bitwę uznano za największą w historii brytyjskiego wojska.