William Slim

William Joseph Slim, przez żołnierzy nazywany „Uncle Bill”, uchodzi za jednego z najwybitniejszych dowódców brytyjskich drugiej wojny światowej, choć przez większą część wojny walczył na froncie, który sami jego żołnierze nazywali „zapomnianą armią”. Syn zbankrutowanego kupca z Bristolu, który nie ukończył żadnej uczelni i do wojska wszedł tylnymi drzwiami, w 1942 roku przeprowadził najdłuższy odwrót w dziejach armii brytyjskiej, a w latach 1944–1945 jako dowódca 14 Armii zadał Japończykom pod Imphalem i Kohimą największą klęskę lądową w ich historii i odbił Birmę. Po wojnie stał na czele brytyjskiej armii, a następnie przez siedem lat był gubernatorem generalnym Australii.

Bristol i Birmingham

Urodził się 6 sierpnia 1891 roku w Bishopston, dzielnicy Bristolu, jako młodszy syn Johna Slima, hurtownika artykułów żelaznych, i Charlotte z domu Tucker. Rodzina była katolicka. Interes ojca upadł i w 1903 roku Slimowie przenieśli się do Birmingham, gdzie William uczył się w katolickiej St Philip’s Grammar School, a potem w King Edward’s School. Na studia nie było pieniędzy. Od 1910 roku pracował jako nauczyciel w szkole podstawowej w biednej dzielnicy, a następnie jako urzędnik w zakładach rur stalowych Stewarts & Lloyds.

Marzył jednak o wojsku. Choć nie był studentem, zdołał w 1912 roku wstąpić do korpusu szkolenia oficerów (Officers’ Training Corps) Uniwersytetu w Birmingham. Dzięki temu w sierpniu 1914 roku, zaraz po wybuchu wojny, otrzymał patent podporucznika w pułku Royal Warwickshire.

Gallipoli i Mezopotamia

Z 9 batalionem Royal Warwickshire Slim wylądował w 1915 roku na półwyspie Gallipoli (bitwa o Gallipoli). W sierpniu, w walkach o wzgórza Sari Bair, został ciężko ranny w pierś. Lekarze uznali go za niezdolnego do służby frontowej, ale zdołał uzyskać stały patent oficerski w pułku zachodnioindyjskim (West India Regiment) i w październiku 1916 roku wrócił do swojego dawnego batalionu – tym razem w Mezopotamii. Tam w 1917 roku znów został ranny, a w lutym 1918 roku otrzymał Krzyż Wojskowy. Resztę wojny spędził w Indiach, w sztabie armii.

Oficer armii indyjskiej

W 1919 roku przeszedł do armii Indii Brytyjskich, a w 1920 roku przydzielono go do 1 batalionu 6 pułku strzelców gurkhijskich (6th Gurkha Rifles), w którym był adiutantem. W styczniu 1926 roku poślubił Aileen Robertson, córkę szkockiego pastora; mieli syna Johna i córkę Unę.

W latach 1926–1928 ukończył Kolegium Sztabowe w Kwecie, potem pracował w kwaterze głównej armii indyjskiej, a w latach 1934–1937 był wykładowcą w Kolegium Sztabowym w Camberley – jako przedstawiciel armii indyjskiej. W 1937 roku przeszedł kurs w Imperial Defence College. Dorabiał piórem: pod pseudonimem Anthony Mills publikował w czasopismach opowiadania i artykuły. W 1938 roku objął dowództwo 2 batalionu 7 pułku strzelców gurkhijskich, a w 1939 roku jako pułkownik stanął na czele Szkoły Starszych Oficerów w Belgaum.

Gallabat, Irak, Syria i Iran

Druga wojna światowa wyniosła go szybko w górę. Jesienią 1939 roku objął 10 Indyjską Brygadę Piechoty, z którą w 1940 roku trafił do Sudanu, na front kampanii wschodnioafrykańskiej. 6 listopada 1940 roku jego brygada, wsparta kilkoma czołgami, odbiła z rąk Włochów graniczny fort Gallabat, ale natarcie na sąsiednią Metemmę się nie powiodło – pod bombami włoskiego lotnictwa część jednego z batalionów wpadła w panikę i Slim musiał opuścić fort. W styczniu 1941 roku, podczas natarcia na Erytreę, został ranny w ataku włoskiego samolotu na jego samochód. Jego przełożonym w tej kampanii był gen. William Platt.

Po wyleczeniu trafił do sztabu w Indiach, skąd w maju 1941 roku wysłano go do Iraku. W połowie maja, w czasie wojny brytyjsko-irackiej, objął jako generał major dowództwo 10 Dywizji Piechoty Indyjskiej po chorym gen. Williamie Fraserze. Walki skończyły się kapitulacją Bagdadu pod koniec maja, a w czerwcu dywizja Slima wzięła udział w operacji „Exporter” przeciw wojskom Francji Vichy w Syrii: szła z Iraku wzdłuż Eufratu i 3 lipca 1941 roku uderzyła na Dajr az-Zaur, zdobywając miasto po krótkiej walce. W sierpniu 1941 roku 10 Dywizja wzięła udział w brytyjsko-radzieckiej inwazji na Iran.

Odwrót z Birmy

W marcu 1942 roku, gdy Japończycy zajęli już Rangun, gen. Archibald Wavell wysłał Slima do Birmy. 19 marca z 1 Dywizji Birmańskiej, 17 Dywizji Indyjskiej i 7 Brygady Pancernej utworzono korpus birmański (Burcorps), którego dowództwo objął Slim jako generał porucznik, pod rozkazami gen. Harolda Alexandra. Jego zadaniem było bronić doliny Irawadi i pól naftowych, współdziałając z wojskami chińskimi gen. Josepha Stilwella. Japończycy byli jednak szybsi, lepiej przygotowani do walki w dżungli i panowali w powietrzu. W bitwie pod Yenangyaung w kwietniu 1942 roku 1 Dywizja Birmańska znalazła się w okrążeniu i wyrwała się z niego dzięki natarciu chińskiej 38 Dywizji, porzucając ciężki sprzęt.

Slimowi pozostało ratować to, co się dało. Korpus wycofywał się na północ, a potem przez góry do Indii, wśród tysięcy uciekinierów, pod ciągłą groźbą japońskich obejść. Odwrót, liczący według często przytaczanych danych ok. 1450 km (900 mil), uważa się za najdłuższy w historii armii brytyjskiej. Za koniec kampanii birmańskiej przyjęto 20 maja 1942 roku, gdy rozwiązywany korpus przeszedł pod rozkazy IV Korpusu w Indiach. Slim doprowadził do Imphalu wycieńczonych żołnierzy, którzy stracili prawie cały sprzęt. Całą kampanię birmańską 1942 roku opisał później z gorzką szczerością.

Arakan i budowa 14 Armii

Po powrocie do Indii objął XV Korpus. W pierwszej kampanii w Arakanie (1942–1943), prowadzonej przez gen. Noela Irwina, dowódcę Armii Wschodniej, korpus Slima początkowo nie uczestniczył; Slima posłano na wybrzeże dopiero wiosną 1943 roku, gdy ofensywa się załamała, aby ratować sytuację. W październiku 1943 roku, wraz z utworzeniem dowództwa Azji Południowo-Wschodniej adm. Louisa Mountbattena, z wojsk na granicy birmańskiej powstała 14 Armia, a Slim został jej dowódcą.

Najważniejszą bitwę stoczył wtedy o morale. Postawił na szkolenie w dżungli i nocą, na walkę z malarią (leczenie na miejscu, mepakryna i dyscyplina profilaktyki, za której zaniedbanie odpowiadali dowódcy), na zaopatrzenie z powietrza i na zasadę, że okrążony oddział nie wycofuje się, lecz broni, czekając na dostawy i odsiecz. Objeżdżał oddziały, przekonując żołnierzy prostym językiem, że Japończyków można pokonać. Sprawdzianem nowych metod była ofensywa w Arakanie zimą 1943–1944 roku, a zwłaszcza obrona tzw. Admin Box pod Sinzweya w lutym 1944 roku: okrążona 7 Dywizja Indyjska, zaopatrywana samolotami, przetrwała japońskie natarcie operacji „Ha-Go” i przyczyniła się do jego klęski. Był to pierwszy wyraźny sukces wojsk brytyjskich nad Japończykami w Birmie.

Imphal i Kohima

Wiosną 1944 roku japońska 15 Armia gen. Renyi Mutaguchiego rozpoczęła operację „U-Go” – ofensywę na Imphal i Kohimę w indyjskim Manipurze. Slim spodziewał się jej i postanowił przyjąć bitwę o Imphal i Kohimę na równinie Imphalu, daleko od japońskich baz, aby przeciwnik walczył na końcu długich i nędznych linii zaopatrzenia. Sam przyznał później dwa poważne błędy: zbyt późno wydał rozkaz odwrotu wysuniętej 17 Dywizji spod Tiddim i nie docenił siły, jaką Japończycy skierowali na Kohimę – gdzie zamiast spodziewanego pułku uderzyła cała 31 Dywizja gen. Kōtoku Satō. Ratował sytuację, przerzucając samolotami 5 Dywizję Indyjską z Arakanu i wysyłając pod Kohimę posiłki z Indii.

Okrążony Imphal był zaopatrywany z powietrza, a Japończycy, liczący na zdobycie brytyjskich magazynów, umierali z głodu i chorób. 22 czerwca 1944 roku połączenie oddziałów nacierających od Kohimy i z Imphalu zakończyło oblężenie, a w lipcu resztki 15 Armii zaczęły odwrót. Według zestawień przytaczanych w historiografii brytyjskiej japońskie straty przekroczyły 50 tys. ludzi, z czego – łącznie z umarłymi z głodu i chorób – ok. 30 tys. zginęło. Był to koniec japońskiej inwazji na Indie i punkt zwrotny wojny w Birmie. 15 grudnia 1944 roku wicekról Wavell pasował Slima w Imphalu na rycerza Orderu Łaźni, razem z trzema jego dowódcami korpusów – Stopfordem, Scoonesem i Christisonem.

Miktila, Mandalaj i Rangun

Jesienią 1944 roku 14 Armia, mimo monsunu, ruszyła w ślad za Japończykami przez Czindwin. Gen. Heitarō Kimura, nowy dowódca japońskiej armii w Birmie, nie przyjął jednak bitwy na równinie Shwebo, lecz wycofał się za Irawadi (zob. pościg ku Irawadi). Slim zmienił wtedy plan na odważniejszy. XXXIII Korpus gen. Montagu Stopforda forsował Irawadi na północ i na zachód od Mandalaju, wiążąc główne siły japońskie, a IV Korpus gen. Franka Messervy’ego w tajemnicy przeszedł doliną Myittha na południe, w połowie lutego 1945 roku przekroczył rzekę pod Nyaungu i rzucił 17 Dywizję gen. Davida „Puncha” Cowana z brygadą pancerną na Miktilę (ang. Meiktila) – główny węzeł komunikacyjny i bazę zaopatrzenia przeciwnika. Miasto padło 3–4 marca 1945 roku i Japończycy przez kilka tygodni na próżno próbowali je odbić. 20 marca padł fort Dufferin w Mandalaju. Wielu historyków uważa ten manewr za najwybitniejsze osiągnięcie operacyjne armii brytyjskiej w tej wojnie.

Potem zaczął się wyścig z monsunem na południe, do Rangunu. Miasto, opuszczone przez Japończyków, zajęła 3 maja 1945 roku 26 Dywizja Indyjska wysadzona z morza w operacji „Dracula”, kilka dni przed nadejściem czołówek Slima.

Zaraz potem doszło do sporu, który mógł zakończyć karierę Slima. W maju 1945 roku jego przełożony, gen. Oliver Leese, dowódca wojsk lądowych Azji Południowo-Wschodniej, oznajmił mu, że 14 Armię obejmie Christison, a on sam dostanie mniej znaczącą 12 Armię. Slim odmówił i zapowiedział odejście z wojska. Sprzeciw w Londynie sprawił, że to Leese stracił stanowisko, a Slim w lipcu 1945 roku awansował na generała i został wyznaczony na jego następcę jako dowódca wojsk lądowych w Azji Południowo-Wschodniej (ALFSEA). Wojna skończyła się, zanim mógł je poprowadzić do walki – planowane lądowanie na Malajach odbyło się już po kapitulacji Japonii.

Szef sztabu i gubernator generalny

Po wojnie, w latach 1946–1947, Slim był komendantem Imperial Defence College, a w 1948 roku przeszedł w stan spoczynku i został wiceprzewodniczącym zarządu znacjonalizowanych kolei brytyjskich (Railway Executive). Wkrótce jednak premier Clement Attlee, wbrew rekomendacji odchodzącego marszałka Bernarda Montgomery’ego, który widział na swoim miejscu gen. Johna Crockera, powołał go na szefa Imperialnego Sztabu Generalnego. Slim objął to stanowisko pod koniec 1948 roku jako pierwszy oficer armii indyjskiej w historii, a w styczniu 1949 roku otrzymał buławę feldmarszałka. Kierował armią do 1952 roku, w czasach wojny koreańskiej, powstania na Malajach i budowy NATO.

W 1953 roku, na wniosek premiera Roberta Menziesa, został gubernatorem generalnym Australii i sprawował ten urząd od maja 1953 do lutego 1960 roku. Choć nie miał wcześniej związków z Australią, zjednał sobie wielu jej mieszkańców – także jako weteran Gallipoli – bezpośredniością i prostym językiem. W 1959 roku otrzymał Order Podwiązki, a w 1960 roku tytuł wicehrabiego Slim.

W 1956 roku wydał wspomnienia „Defeat into Victory” (Z klęski do zwycięstwa), w 1959 roku tom szkiców z pierwszych lat służby „Unofficial History”. Od 1964 roku był konstablem i gubernatorem zamku Windsor. Zmarł 14 grudnia 1970 roku w Londynie. Po pogrzebie w kaplicy św. Jerzego w Windsorze jego ciało zostało skremowane; w krypcie katedry św. Pawła umieszczono tablicę pamiątkową, a w 1990 roku przy Whitehall w Londynie odsłonięto jego pomnik. Tytuł wicehrabiego odziedziczył jego syn John.

Znaczenie

Slim nie był ani tak sławny jak Montgomery, ani tak barwny jak Orde Wingate, z którym zresztą spierał się o sens wydzielania oddziałów specjalnych. Z rozbitej, schorowanej i zniechęconej armii zbudował jednak siłę, która pokonała Japończyków w walce w polu, na ich warunkach, w najtrudniejszym terenie wojny. Mountbatten nazywał go najlepszym generałem, jakiego wydała druga wojna światowa, a wielu historyków wojskowości podziela tę ocenę. Zarazem jego zwycięstwa zależały od zaopatrzenia lotniczego, od przewagi materiałowej aliantów i od żołnierzy z Indii, Nepalu i Afryki, którzy stanowili większość 14 Armii. Dla Birmańczyków jego kampania oznaczała wyparcie Japończyków, ale też ogromne zniszczenia i powrót – na krótko – brytyjskich rządów kolonialnych.