MacArthur w Australii

Rano 17 marca 1942 roku, około 9.30, dwa amerykańskie bombowce B-17 wylądowały na lotnisku Batchelor w Terytorium Północnym, kilkadziesiąt kilometrów na południe od Darwin. Z pierwszego wysiadł generał Douglas MacArthur, który sześć dni wcześniej opuścił Corregidor, przepłynął kutrami torpedowymi Morze Sulu i w nocy wystartował z Mindanao. Według części relacji piloci skierowali się do Batchelor, bo nad Darwin spodziewano się japońskiego nalotu. Tego samego dnia premier Australii John Curtin ogłosił, że generał jest w kraju i że rząd australijski zgłosił go na naczelnego dowódcę sił alianckich w rejonie. Dla przerażonych Australijczyków była to najlepsza wiadomość od wielu tygodni. Sam MacArthur w ciągu kilku dni przekonał się, że armia, na której czele miał ruszyć na odsiecz Filipin, nie istnieje.

Australia w marcu 1942

Australia, do której przybył MacArthur, przeżywała najgorsze tygodnie swojej historii. 15 lutego skapitulował Singapur, a z nim do niewoli trafiła prawie cała australijska 8 Dywizja. Jej bataliony zginęły lub dostały się do niewoli także na Ambonie, Timorze i w Rabaulu. 19 lutego japońskie samoloty zbombardowały Darwin, zabijając ponad dwieście osób, a 3 marca myśliwce z Timoru ostrzelały Broome w Australii Zachodniej, niszcząc łodzie latające pełne uciekinierów z Jawy. Jawa skapitulowała 9 marca, a 8 marca Japończycy wylądowali w Lae i Salamaui na Nowej Gwinei, kilkaset kilometrów od Port Moresby. W Australii powszechnie spodziewano się inwazji.

Rząd Partii Pracy Curtina już pod koniec grudnia 1941 roku zrozumiał, że Wielka Brytania nie może obronić Australii. 27 grudnia premier napisał w gazecie „Melbourne Herald”, że Australia „bez żadnych zahamowań” zwraca się ku Ameryce, „wolna od rozterek co do tradycyjnych więzi” z Wielką Brytanią. W lutym 1942 roku, wbrew naciskom Churchilla, nie zgodził się skierować do Birmy australijskiej 7 Dywizji wracającej z Bliskiego Wschodu i zażądał jej powrotu do kraju. Gdy Waszyngton poprosił o zgłoszenie MacArthura na naczelnego dowódcę, rząd australijski uczynił to natychmiast. Generał był w oczach Australijczyków człowiekiem, który jako jedyny powstrzymywał Japończyków, i gwarancją, że Stany Zjednoczone nie zostawią ich samych.

Przez kontynent

Z Batchelor MacArthur chciał od razu lecieć dalej na południe, ale jego żona Jean po przeżyciach ostatnich dni odmówiła dalszej podróży samolotem. Szef sztabu generała George’a Bretta, generał Ralph Royce, zaproponował samochody, lecz lekarz grupy ostrzegł, że czteroletni Arthur, wyczerpany chorobą lokomocyjną i karmiony dożylnie, może nie przetrwać kilkuset kilometrów nieutwardzonej drogi przez pustynię. Ostatecznie grupa poleciała dwoma samolotami pasażerskimi linii Australian National Airways do Alice Springs w środku kontynentu, a stamtąd ruszyła pospiesznie zestawionym pociągiem po wąskotorowej linii centralnej. Pociąg wlókł się przez pustynię z prędkością nieprzekraczającą 30 kilometrów na godzinę i podróż do Terowie w Australii Południowej trwała dwie doby.

W czasie tej podróży MacArthur dowiedział się, co naprawdę czeka na niego w Australii. Liczył na armię, którą poprowadzi na Filipiny. Tymczasem w kraju było, według różnych szacunków, od około 25 do 30 tysięcy amerykańskich żołnierzy, w większości lotników, artylerzystów i oddziałów zaopatrzenia, bez ani jednej dywizji piechoty. Sprawnych samolotów bojowych było około stu. Najlepsze australijskie dywizje, 6 i 7, dopiero wracały z Bliskiego Wschodu, 9 Dywizja walczyła w Afryce Północnej, a 8 Dywizja przepadła w Malajach i Singapurze. W kraju pozostawały głównie słabo wyszkolone i uzbrojone oddziały milicji. Według relacji, które przytaczają biografowie generała, MacArthur, usłyszawszy te liczby, wyszeptał: „Boże, zmiłuj się nad nami”. Niektórzy jego oficerowie twierdzili później, że był to dla niego największy wstrząs całej wojny.

„Przedostałem się i wrócę”

Po południu 20 marca, około 14.00, pociąg zatrzymał się w małej stacji kolejowej Terowie, gdzie grupa miała przesiąść się do pociągu szerokotorowego. MacArthur ze zdumieniem zastał na peronie tłum mieszkańców, wojskową wartę honorową i dziennikarzy. Wygłosił krótkie oświadczenie: „Prezydent Stanów Zjednoczonych rozkazał mi przebić się przez linie japońskie i udać się z Corregidoru do Australii w celu, jak rozumiem, zorganizowania amerykańskiej ofensywy przeciwko Japonii, której jednym z głównych zadań jest odsiecz Filipin. Przedostałem się i wrócę”.

Ostatnie słowa, „I shall return”, stały się najsłynniejszym zdaniem MacArthura. Pomysł podsunął mu podobno filipiński dziennikarz i oficer Carlos Romulo, który proponował jednak formę „wrócimy”. Gdy amerykański urząd informacji wojennej chciał później zmienić wypowiedź na liczbę mnogą, sam Romulo się temu sprzeciwił: Filipińczycy, jak tłumaczył, czuli się zawiedzeni przez Amerykę, ale wierzyli MacArthurowi, i to jego osobiste słowo miało dla nich wartość. MacArthur nigdy formy nie zmienił. Jego krytycy widzieli w niej kolejny przykład tego, jak stawiał własną osobę w centrum wydarzeń.

Wieczorem 20 marca w Adelaide grupa przesiadła się do salonki doczepionej do pociągu ekspresowego, a rano 21 marca, około 9.00, przyjechała na dworzec Spencer Street w Melbourne. Witali ją minister armii Frank Forde i tłum mieszkańców. MacArthur zamieszkał w hotelu Menzies, a w mieście, ówczesnej siedzibie australijskich sztabów, zaczął tworzyć swoją kwaterę główną z oficerów, których przywiózł z Corregidoru.

Medal i sojusz z Curtinem

25 marca MacArthurowi przyznano Medal Honoru, najwyższe amerykańskie odznaczenie wojskowe, za przygotowanie Filipin do obrony i za kierowanie walkami na Bataanie. Pomysł wyszedł od szefa sztabu armii generała George’a Marshalla, który sam napisał uzasadnienie. Chciał w ten sposób odebrać argumenty propagandzie państw Osi, przedstawiającej MacArthura jako dowódcę uciekającego od swoich żołnierzy. Generał Dwight Eisenhower, wtedy oficer sztabu Marshalla, zwracał uwagę, że MacArthur nie dokonał czynu męstwa, jakiego wymagają przepisy. Marshall powołał się na precedens Charlesa Lindbergha, odznaczonego w 1927 roku za przelot przez Atlantyk. MacArthur oświadczył, że traktuje medal jako hołd dla „niezłomnej odwagi” armii, którą dowodził. On i jego ojciec, generał Arthur MacArthur, odznaczony w czasie wojny secesyjnej, byli pierwszymi ojcem i synem z Medalem Honoru.

26 marca MacArthur przyjechał do Canberry i spotkał się z Curtinem i Doradczą Radą Wojenną. Według relacji powiedział premierowi, że obaj „przeprowadzą tę sprawę razem” i że Curtin ma zająć się zapleczem, a on frontem. Wieczorem na przyjęciu w gmachu parlamentu zapewnił Australijczyków, że przybył jako żołnierz „wielkiej krucjaty”, że nie może być kompromisu, „zwyciężymy albo zginiemy”, i że oddaje im do dyspozycji całą potęgę swojego kraju. Tak zaczęła się współpraca, która przetrwała do końca wojny. Curtin, polityk lewicy i dawny antymilitarysta, uznał, że głos Australii w Waszyngtonie najlepiej będzie słychać przez MacArthura, i zgodził się oddać mu australijskie wojska.

Formalne rozstrzygnięcia zapadały w tych samych tygodniach. 24 marca Połączeni Szefowie Sztabów uznali Pacyfik za obszar odpowiedzialności Stanów Zjednoczonych, a 30 marca amerykańscy szefowie sztabów podzielili go na Obszary Oceanu Spokojnego pod admirałem Chesterem Nimitzem i Obszar Południowo-Zachodniego Pacyfiku pod MacArthurem, obejmujący Australię, Nową Gwineę, Holenderskie Indie Wschodnie, Filipiny i część Wysp Salomona. Ten podział, wymuszony przez admirała Ernesta Kinga, który nie chciał oddać floty pod rozkazy generała armii, oznaczał, że wojna z Japonią nie będzie miała jednego dowódcy.

Od pierwszych dni w Melbourne MacArthur domagał się od Waszyngtonu tego, czego Waszyngton nie mógł mu dać: lotniskowców, kolejnych dywizji i setek samolotów, za pomocą których chciał jak najszybciej przejść do natarcia. Prezydent Franklin Delano Roosevelt i Marshall trzymali się jednak strategii uzgodnionej z Brytyjczykami, według której najpierw należało pokonać Niemcy, a na Pacyfiku jedynie utrzymać linie komunikacyjne z Australią i nie dopuścić do dalszych japońskich zdobyczy. Ten spór o zasoby towarzyszył MacArthurowi przez całą wojnę. Na razie mógł tylko bronić się tym, co miał, i szukać miejsca, w którym da się zatrzymać Japończyków jak najdalej od australijskich miast. Wybrał Nową Gwineę: uznał, że obrona musi zacząć się w Port Moresby i na górach Owen Stanley, a nie na australijskim wybrzeżu.

Miejsce w wojnie

18 kwietnia 1942 roku MacArthur formalnie objął dowództwo naczelne na południowo-zachodnim Pacyfiku. Dowódcą alianckich sił lądowych został australijski generał Thomas Blamey, który właśnie wrócił z Bliskiego Wschodu, lotnictwem dowodził Brett, a marynarką wiceadmirał Herbert Leary. 17 kwietnia Curtin polecił australijskim wojskom traktować rozkazy MacArthura tak, jakby pochodziły od rządu. W kwietniu i maju przybyły z Ameryki dwie dywizje piechoty, 41 i 32, a w lipcu MacArthur przeniósł kwaterę główną z Melbourne do Brisbane, bliżej frontu.

Odsieczy Filipin, którą zapowiadał w Terowie, nie mógł poprowadzić. 9 kwietnia skapitulował Bataan, 6 maja Corregidor, a jeńcy przeszli przez marsz śmierci i japońskie obozy. Przez cały 1942 rok MacArthur walczył o samą Australię i Nową Gwineę: po bitwie na Morzu Koralowym w maju, w walkach na szlaku Kokoda i pod Milne Bay oraz w krwawej kampanii o Bunę i Gonę na przełomie lat 1942 i 1943 wojska australijskie i amerykańskie powstrzymały Japończyków przed Port Moresby, a potem zepchnęły ich z wybrzeży Papui. Dopiero 20 października 1944 roku MacArthur zszedł na brzeg wyspy Leyte i przez radio ogłosił Filipińczykom: „Wróciłem”. Słowa wypowiedziane na małej stacji w Australii Południowej spełniły się po dwóch i pół roku, za cenę, którą zapłacili także ci, którzy na Filipinach na jego powrót czekali.