TheSecondWar.pl
en
← Wszystkie miejsca

Miasto

Wilno w czasie wojny

22 artykuły · 1920–1945

Wilno, przed wojną stolica województwa wileńskiego, 19 września 1939 roku zajęła Armia Czerwona, a w październiku ZSRR oddał je Litwie. 24 czerwca 1941 roku wkroczył Wehrmacht; dla blisko sześćdziesięciu, a może i osiemdziesięciu tysięcy wileńskich Żydów był to początek zagłady w getcie i w Ponarach. 13 lipca 1944 roku miasto zdobyła Armia Czerwona przy udziale AK, a NKWD aresztowało jej dowództwo. W 1945 roku Wilno zostało w ZSRR.

1920

  1. 9 października 1920WydarzenieBunt Żeligowskiego9 października 1920 dywizja gen. Żeligowskiego, pozorując bunt z rozkazu Piłsudskiego, zajęła Wilno. Spór o miasto podzielił Polskę i Litwę do 1938 roku.

1934

  1. 5 maja 1934WydarzeniePrzedłużenie polsko-radzieckiego paktu o nieagresji5 maja 1934 w Moskwie Polska i ZSRR przedłużyły pakt o nieagresji do końca 1945 roku. Moskwa potwierdziła też, że nie kwestionuje polskiego Wilna.

1939

  1. 17 września 1939WydarzenieAgresja ZSRR na Polskę17 września 1939 o świcie Armia Czerwona bez wypowiedzenia wojny wkroczyła do Polski, wykonując tajny protokół paktu z Niemcami. Polska miała dwóch najeźdźców.
  2. 17 września – 6 października 1939BitwaAgresja ZSRR na PolskęOd 17 września 1939 Armia Czerwona zajmowała wschodnią Polskę. Opór stawiały KOP, Grodno, Lwów i zgrupowanie Orlika-Rückemanna. Walki trwały do października.
  3. 19 września 1939WydarzenieSpotkanie wojsk niemieckich i radzieckichArmia Czerwona zajęła Wilno, a pod Lwowem i Brześciem zetknęła się z Wehrmachtem. 22 września Guderian przekazał Brześć brygadzie pancernej Kriwoszeina.
  4. 10 października 1939WydarzenieRadziecko-litewski pakt o wzajemnej pomocy10 października 1939 Litwa podpisała w Moskwie pakt o wzajemnej pomocy. Dostała zagarnięte Polsce Wilno, ale musiała przyjąć 20 tys. żołnierzy radzieckich.
  5. 1 listopada 1939WydarzenieZSRR anektuje wschodnie ziemie Polski1 i 2 listopada 1939 Rada Najwyższa ZSRR wcieliła zajęte Kresy do Ukraińskiej i Białoruskiej SRR. Podstawą były sfingowane „wybory” z 22 października.

1941

  1. 24 czerwca 1941WydarzenieNiemcy zajmują Wilno24 czerwca 1941 Wehrmacht wkroczył do Wilna. Już tego dnia litewscy „aktywiści” zabijali Żydów na ulicach, a Niemcy wzięli zakładników, Żydów i Polaków.
  2. 2 lipca 1941WydarzeniePoczątek zbrodni w Ponarach2 lipca 1941 do Wilna dotarło Einsatzkommando 9. W pierwszych dniach lipca w dołach pod Ponarami zaczęły się egzekucje Żydów, które trwały trzy lata.
  3. 31 sierpnia 1941WydarzenieWielka prowokacja w Wilnie31 sierpnia 1941 Niemcy upozorowali w Wilnie „żydowski zamach” na żołnierzy. W odwecie wyłapano tysiące Żydów ze Starego Miasta i rozstrzelano ich w Ponarach.
  4. 6 września 1941WydarzenieGetto wileńskie6 września 1941 Niemcy zapędzili Żydów Wilna do dwóch gett na Starym Mieście. Tysiące ludzi zatrzymanych po drodze rozstrzelano w Ponarach.
  5. 1 października 1941WydarzenieAkcje jomkipurowe w getcie wileńskim1 października 1941, w Jom Kipur, Niemcy i Litwini wywlekli z obu wileńskich gett tysiące Żydów. Do 21 października wymordowali w Ponarach całe małe getto.
  6. 24 października 1941WydarzenieAkcja żółtych zaświadczeń24 października 1941 w getcie wileńskim zaczęła się akcja przeciw ludziom bez żółtych zaświadczeń pracy. W tydzień w Ponarach zginęło kilka tysięcy z nich.
  7. 3 listopada 1941WydarzenieAkcje w getcie wileńskim w listopadzie3 listopada 1941 Niemcy kazali posiadaczom żółtych zaświadczeń opuścić duże getto w Wilnie i przeczesali je. W Ponarach zginęło ponad tysiąc ludzi.
  8. 3 grudnia 1941WydarzenieAkcje w getcie wileńskim w grudniuOd 3 do 22 grudnia 1941 Niemcy i Litwini jeszcze trzy razy wywozili ludzi z getta w Wilnie do Ponar. Zginęło co najmniej 850 osób.

1942

  1. 21 stycznia 1942WydarzeniePowstanie FPO w getcie wileńskim21 stycznia 1942 w getcie wileńskim powstała Zjednoczona Organizacja Partyzancka (FPO), jedna z pierwszych żydowskich organizacji zbrojnego oporu w Europie.
  2. 13 kwietnia 1942WydarzenieEgzekucja Antona Schmida13 kwietnia 1942 w Wilnie rozstrzelano feldfebla Wehrmachtu Antona Schmida, wiedeńczyka, który ratował Żydów z getta i pomagał żydowskiemu podziemiu.

1944

  1. 15 stycznia – 26 października 1944BitwaAkcja „Burza”Od stycznia do października 1944 AK uderzała na cofających się Niemców i witała Armię Czerwoną jako gospodarz. Sowieci rozbrajali jej oddziały.
  2. 22 czerwca – 29 sierpnia 1944BitwaOperacja „Bagration”Od 22 czerwca do 29 sierpnia 1944 cztery fronty radzieckie rozbiły na Białorusi Grupę Armii „Środek” i doszły do Wisły, Narwi i granic Prus Wschodnich.
  3. 7 lipca 1944WydarzenieOperacja „Ostra Brama”7 lipca 1944 oddziały AK uderzyły na Wilno, by opanować je przed Armią Czerwoną. Tego samego dnia pod miasto dotarły czołówki 3 Frontu Białoruskiego.
  4. 13 lipca 1944WydarzenieZdobycie Wilna13 lipca 1944 Armia Czerwona, wspierana przez oddziały AK, zdobyła Wilno. Kilka dni później NKWD aresztowało dowództwo wileńskiej AK i rozbroiło jej żołnierzy.

1945

  1. 16 sierpnia 1945WydarzeniePolsko-radziecka umowa graniczna16 sierpnia 1945 TRJN i ZSRR podpisały w Moskwie umowę o granicy wzdłuż linii Curzona – Lwów i Wilno zostały w ZSRR – oraz umowę reparacyjną.

Ludzie

Urodzeni lub zmarli w tym miejscu

  • Feliks DzierżyńskiPrzewodniczący Czeki, GPU i OGPU (1917–1926), ludowy komisarz spraw wewnętrznych (1919–1923) i komunikacji (1921–1924), przewodniczący Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej (1924–1926)