USA wypowiadają wojnę Bułgarii, Węgrom i Rumunii

5 czerwca 1942 roku prezydent Franklin Delano Roosevelt podpisał trzy wspólne rezolucje Kongresu, które formalnie stwierdzały, że Stany Zjednoczone są w stanie wojny z Bułgarią, Węgrami i Rumunią. Wszystkie trzy państwa wypowiedziały wojnę Ameryce już w grudniu 1941 roku, w ślad za Niemcami i Włochami. Waszyngton czekał z odpowiedzią prawie sześć miesięcy. Rezolucje z 5 czerwca 1942 roku są ostatnimi formalnymi wypowiedzeniami wojny w historii Stanów Zjednoczonych: w żadnej z późniejszych wojen, od Korei po Irak, Kongres nie uchwalił już deklaracji wojny, a jedynie zgody na użycie siły.

Grudniowe deklaracje

Gdy Niemcy i Włochy 11 grudnia 1941 roku wypowiedziały wojnę Stanom Zjednoczonym, Berlin polecił swoim ambasadorom skłonić do tego samego kroku mniejszych sojuszników, którzy przystąpili do paktu trzech. Rumunia marszałka Iona Antonescu ogłosiła stan wojny ze Stanami Zjednoczonymi 12 grudnia. 13 grudnia bułgarskie Zgromadzenie Narodowe przyjęło wniosek rządu Bogdana Fiłowa o wypowiedzeniu wojny Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym. Bułgaria, która przystąpiła do paktu w marcu 1941 roku, nie walczyła z ZSRR i utrzymywała z nim stosunki dyplomatyczne, a w Sofii traktowano deklarację wobec odległej Ameryki jako gest bez praktycznych skutków. Węgierski premier László Bárdossy najpierw zerwał stosunki dyplomatyczne, a pod naciskiem Niemiec i Włoch ogłosił w dniach 12–13 grudnia, że Węgry uważają się za będące w stanie wojny ze Stanami Zjednoczonymi; źródła datują ten krok różnie, bo Bárdossy działał bez zgody parlamentu. Słowacja i Chorwacja zrobiły to samo, ale Stany Zjednoczone nigdy nie uznały tych państw i na ich deklaracje nie odpowiedziały.

Na wypowiedzenie wojny przez Japonię, Niemcy i Włochy Kongres odpowiedział natychmiast: 8 grudnia wojną z Japonią, 11 grudnia wojną z Niemcami i Włochami. Wobec Bułgarii, Węgier i Rumunii Roosevelt nie zrobił nic. Wielka Brytania była z Rumunią i Węgrami w stanie wojny od 7 grudnia, po ultimatum, którego oba państwa nie przyjęły, a 13 grudnia odpowiedziała wojną Bułgarii. Waszyngton milczał.

Dlaczego Ameryka czekała

Oficjalne wyjaśnienie zawierało orędzie samego prezydenta: Roosevelt uważał, że rządy trzech państw nie działały z własnej woli. Departament Stanu sekretarza Cordella Hulla liczył też, że wstrzemięźliwość zostawi otwartą drogę do porozumienia z tymi krajami, gdyby zechciały oderwać się od Niemiec. W grę wchodziły względy wewnętrzne: w Stanach Zjednoczonych żyły setki tysięcy imigrantów z Węgier i Rumunii oraz ich potomków. Z Węgrami łączyły Waszyngton zresztą szczególne więzi, bo Stany Zjednoczone, które nie ratyfikowały traktatów paryskich, zawarły z nimi w 1921 roku osobny traktat pokojowy.

Wiosną 1942 roku tej powściągliwości nie dało się już utrzymać. Rumunia walczyła z ZSRR od pierwszego dnia operacji Barbarossa, odebrała Besarabię i północną Bukowinę, zajęła Odessę, w której jej wojska zamordowały dziesiątki tysięcy Żydów, i administrowała Naddniestrzem. Rumuńskie dywizje stały teraz pod Sewastopolem i na Krymie. Węgry były w wojnie z ZSRR od 27 czerwca 1941 roku, a od kwietnia 1942 roku rząd Miklósa Kállaya wysyłał na wschód całą 2 Armię gen. Gusztáva Jánya, około 200 tysięcy żołnierzy, którzy mieli wziąć udział w niemieckiej ofensywie letniej. Obie armie walczyły z sojusznikiem Stanów Zjednoczonych, który od jesieni 1941 roku otrzymywał pomoc w ramach Lend-Lease i domagał się od Zachodu jak najpełniejszego zaangażowania. Na przełomie maja i czerwca 1942 roku w Waszyngtonie przebywał ludowy komisarz spraw zagranicznych Wiaczesław Mołotow, który przyjechał tam prosto z rozmów w Londynie. Orędzie do Kongresu Roosevelt wysłał zaraz po jego wyjeździe, a część historyków widzi w czerwcowych deklaracjach przede wszystkim gest solidarności z ZSRR, któremu nie mógł jeszcze obiecać drugiego frontu. Koalicja przeciw Osi rosła zresztą w tych tygodniach także gdzie indziej: 22 maja wojnę Niemcom, Włochom i Japonii wypowiedział Meksyk.

Orędzie i głosowania

2 czerwca 1942 roku Roosevelt wysłał do Kongresu krótkie orędzie. Pisał w nim, że rządy Bułgarii, Węgier i Rumunii wypowiedziały wojnę Stanom Zjednoczonym, i dodawał: „Zdaję sobie sprawę, że te trzy rządy uczyniły to nie z własnej inicjatywy ani nie w odpowiedzi na wolę swoich narodów, lecz jako narzędzia Hitlera”. Stwierdzał też, że rządy te prowadzą działania wojskowe przeciw Narodom Zjednoczonym i planują ich rozszerzenie, i dlatego rekomendował Kongresowi uznanie stanu wojny z każdym z trzech państw z osobna. Słowa o rozszerzeniu działań odnosiły się do przygotowań do letniej ofensywy na froncie wschodnim, w której Węgry i Rumunia miały wystawić całe armie.

Izba Reprezentantów przegłosowała trzy rezolucje 3 czerwca bez jednego głosu sprzeciwu: według zestawień Izby 357 do 0 w sprawie Bułgarii, 360 do 0 w sprawie Węgier i 361 do 0 w sprawie Rumunii. Senat przyjął je jednogłośnie następnego dnia. 5 czerwca prezydent podpisał wszystkie trzy jako ustawy publiczne nr 563, 564 i 565. Ich tekst powtarzał wzór z grudnia 1941 roku: skoro rząd danego państwa formalnie wypowiedział wojnę rządowi i narodowi Stanów Zjednoczonych, stan wojny, który został w ten sposób „narzucony Stanom Zjednoczonym”, zostaje formalnie ogłoszony. Prezydent otrzymał upoważnienie do użycia wszystkich sił zbrojnych i zasobów państwa, a Kongres zobowiązał się oddać do jego dyspozycji wszystkie zasoby kraju, by doprowadzić wojnę do zwycięskiego końca.

Głosowania przeszły niemal bez debaty, a prasa poświęciła im niewiele miejsca. Uwagę Amerykanów zaprzątały w tych dniach wiadomości z Pacyfiku, gdzie trwała bitwa o Midway.

Pierwsze bomby

Deklaracje miały bardzo szybki skutek wojskowy. Rumunia była dla Niemiec głównym europejskim źródłem ropy naftowej, a jej rafinerie wokół Ploeszti od początku wojny uchodziły za jeden z najważniejszych celów na kontynencie. W nocy z 11 na 12 czerwca 1942 roku trzynaście bombowców B-24 Liberator z tak zwanego oddziału HALPRO płk. Harry’ego Halversona wystartowało z lotniska Fajid w Egipcie i nad ranem zaatakowało Ploeszti oraz port w Konstancy. Oddział był pierwotnie przeznaczony do bombardowania Japonii z Chin, ale japońskie postępy w Birmie i w Chinach przekreśliły ten plan i oddział zatrzymano na Bliskim Wschodzie. Szkody okazały się znikome, a część załóg nie wróciła do baz, lecz wylądowała w Iraku i w neutralnej Turcji, gdzie internowano je wraz z samolotami. Był to jednak pierwszy amerykański nalot bombowy na cel w Europie, wykonany tydzień po podpisaniu deklaracji.

Miejsce w wojnie

Czerwcowe deklaracje zamknęły formalną stronę udziału Stanów Zjednoczonych w wojnie: od tej chwili Ameryka była w stanie wojny ze wszystkimi państwami Osi, których istnienie uznawała. Bułgarię, która nie walczyła z ZSRR, rzeczywistość wojny dosięgnęła dopiero później. Sofię i inne bułgarskie miasta bombardowały amerykańskie i brytyjskie samoloty od listopada 1943 roku, z największą siłą zimą i wiosną 1944 roku.

1 sierpnia 1943 roku 177 amerykańskich Liberatorów zaatakowało Ploeszti z niskiego pułapu w ramach operacji Tidal Wave. Rafinerie szybko odbudowano, a Amerykanie stracili ponad pięćdziesiąt maszyn. Węgierska 2 Armia, wysłana na wschód wiosną 1942 roku, została rozbita nad Donem w styczniu 1943 roku. Rząd Kállaya zaczął potajemnie szukać kontaktu z aliantami zachodnimi, co skończyło się niemiecką okupacją Węgier w marcu 1944 roku. W sierpniu 1944 roku król Michał I kazał aresztować Antonescu, a Rumunia przeszła na stronę aliantów. We wrześniu ZSRR wypowiedział wojnę Bułgarii, w której wkrótce władzę przejął Front Ojczyźniany. Pokój ze wszystkimi trzema państwami Stany Zjednoczone podpisały w Paryżu 10 lutego 1947 roku, gdy znalazły się one już w radzieckiej strefie wpływów.

Ponieważ po 1945 roku Kongres nie uchwalił już żadnej deklaracji wojny, rezolucje z 5 czerwca 1942 roku pozostają ostatnimi w historii Stanów Zjednoczonych. W wojnach w Korei, Wietnamie, nad Zatoką Perską, w Afganistanie i w Iraku władze amerykańskie opierały się na decyzjach prezydenta, mandatach ONZ i ustawach upoważniających do użycia siły.