Ofensywa bałtycka 1944 roku (w literaturze radzieckiej i rosyjskiej Прибалтийская стратегическая наступательная операция, w polskiej operacja nadbałtycka) to ciąg operacji, w których jesienią 1944 roku cztery fronty Armii Czerwonej i Flota Bałtycka uderzyły na niemiecką Grupę Armii „Północ” w Estonii, na Łotwie i na Litwie. W ciągu dziesięciu tygodni Niemcy stracili Tallinn, Rygę, wyspy u wejścia do Zatoki Ryskiej i całe litewskie wybrzeże poza Kłajpedą. Dwie niemieckie armie, odcięte od Prus Wschodnich, zostały zamknięte na półwyspie kurlandzkim, gdzie przetrwały do końca wojny w Europie. Dla Estończyków, Łotyszy i Litwinów oznaczało to koniec okupacji niemieckiej i początek drugiej okupacji radzieckiej – po tej z lat 1940–1941 – a dla dziesiątek tysięcy z nich ucieczkę z kraju.

Nazwa i daty

Radziecka historiografia wojskowa traktuje ofensywę jako jedną operację strategiczną, rozpoczętą 14 września i zakończoną 24 listopada 1944 roku, złożoną z czterech operacji frontowych. Były to:

operacja ryska (14 września – 22 października), prowadzona przez 1, 2 i 3 Front Nadbałtycki, której celem było rozbicie niemieckiej 16 i 18 Armii i zdobycie stolicy Łotwy; część opracowań, także polska Wikipedia, kończy ją 24 października;
operacja tallińska (17–26 września), w której Front Leningradzki wyparł Niemców z kontynentalnej części Estonii;
operacja moonsundzka (27 września – 24 listopada), czyli desanty na wyspy Archipelagu Zachodnioestońskiego, od Vormsi po półwysep Sõrve na Saremie;
operacja kłajpedzka (memelska, 5–22 października), w której 1 Front Nadbałtycki przebił się nad morze i odciął Grupę Armii „Północ” od reszty frontu.

Data początkowa nie budzi wątpliwości: 14 września o świcie natarcie na kierunku ryskim rozpoczęły jednocześnie trzy fronty nadbałtyckie. Za koniec uznaje się, zgodnie z radzieckim podziałem, 24 listopada, gdy ostatnie niemieckie oddziały opuściły półwysep Sõrve na Saremie. Niektóre opracowania zachodnie dodają do całości również walki w Kurlandii, które jednak trwały aż do maja 1945 roku i stanowią odrębny rozdział wojny. Strona niemiecka nie znała jednej nazwy dla tych walk; posługiwała się kryptonimami własnych operacji, jak „Cäsar” (kontrnatarcie 16–21 września) czy „Aster” (ewakuacja Estonii 17–26 września), a walki pod Kłajpedą i w Kurlandii nazywała kolejnymi bitwami kurlandzkimi.

Tło

Kraje bałtyckie między dwiema okupacjami

Estonia, Łotwa i Litwa straciły niepodległość w czerwcu 1940 roku, gdy po ultimatach Moskwy weszła do nich Armia Czerwona, a w sierpniu tego roku ZSRR formalnie je anektował. Rok sowietyzacji zakończyły masowe deportacje z czerwca 1941 roku, które w pamięci wszystkich trzech narodów pozostały najcięższym doświadczeniem tamtego okresu. Kilka dni później zaatakował Wehrmacht: Ryga padła 1 lipca 1941 roku, a Tallinn – pod koniec sierpnia. Kraje bałtyckie weszły w skład Komisariatu Rzeszy „Ostland”. Okupacja niemiecka przyniosła wymordowanie niemal całej społeczności żydowskiej Litwy i Łotwy oraz Żydów estońskich, którzy nie zdążyli uciec w 1941 roku, a od 1943 roku także obozy pracy przymusowej, do których zwożono Żydów z gett w Wilnie, Kownie i Rydze. Niemcy nie przywrócili też niepodległości, na którą liczyła część Bałtów; od 1943 roku wcielali za to coraz więcej mężczyzn do formacji Waffen-SS i oddziałów pomocniczych.

Przez całe lata 1942–1943 front Grupy Armii „Północ” stał daleko na wschodzie, pod Leningradem i nad Wołchowem. Dopiero zimowa ofensywa 1944 roku zepchnęła Niemców na linię „Pantera”, biegnącą wzdłuż Narwy, przez jezioro Pejpus i dalej na południe obok Pskowa. Pod Narwą estońscy poborowi, zmobilizowani po apelu Jüriego Uluotsa z lutego 1944 roku, i ochotnicy Waffen-SS z kilku krajów przez pół roku odpierali natarcia Frontu Leningradzkiego; walki te przeszły do historii jako bitwa o Narwę. Latem 1944 roku front utrzymał się na wzgórzach Sinimäed, na tzw. linii Tannenberg.

Lato 1944 – wyłom na południu

O losie krajów bałtyckich przesądziło jednak to, co stało się dalej na południe. Operacja „Bagration” rozbiła w czerwcu i lipcu 1944 roku Grupę Armii „Środek” i otworzyła Armii Czerwonej drogę przez Litwę. 13 lipca padło Wilno, 1 sierpnia Kowno, a w połowie sierpnia oddziały radzieckie doszły do granicy Prus Wschodnich. 1 Front Nadbałtycki generała armii Iwana Bagramiana zdobył 27 lipca Szawle, a jego 3 Gwardyjski Korpus Zmechanizowany wyszedł 31 lipca pod Tukumsem nad Zatokę Ryską. Grupa Armii „Północ” była na kilka tygodni odcięta. Niemieckie kontrnatarcie w połowie sierpnia (operacja „Doppelkopf”) odbiło Tukums i przywróciło wąski, kilkudziesięciokilometrowy korytarz wzdłuż wybrzeża, ale nie zdołało odzyskać Szawli.

Pod koniec lipca dowództwo Grupy Armii „Północ” objął generał pułkownik Ferdinand Schörner, oddany Hitlerowi i znany z bezwzględnej dyscypliny. 3 Front Nadbałtycki Iwana Maslennikowa zdobył 23 lipca Psków, a 25 sierpnia Tartu, przecinając linię „Pantera” na południe od jeziora Pejpus. W tym samym czasie w Estonii Jüri Uluots wezwał rodaków do obrony kraju, licząc, że uda się ją utrzymać do czasu, gdy sprawa państw bałtyckich stanie na konferencji pokojowej.

Plany obu stron

We wrześniu położenie Grupy Armii „Północ” było skrajnie niebezpieczne. Jej dwie armie – 16 i 18 – oraz Oddział Armijny „Narwa” trzymały łuk frontu od Zatoki Fińskiej po okolice Szawli, połączony z resztą Rzeszy tylko pasem wybrzeża między Rygą a Kłajpedą. Gdy 2 września Finlandia zerwała z Niemcami, a 4 września przestała strzelać, upadł główny polityczny argument za trzymaniem Estonii. Szef sztabu generalnego wojsk lądowych Heinz Guderian uznał, że krajów bałtyckich nie da się utrzymać, i polecił przygotować plan ewakuacji. Hitler odmówił. Obawiał się wpływu odwrotu na Szwecję i na postawę Finów, a dowództwo Kriegsmarine pod wodzą wielkiego admirała Karla Dönitza podkreślało znaczenie wschodniego Bałtyku dla szkolenia okrętów podwodnych, dla żeglugi ze szwedzką rudą i dla estońskich łupków bitumicznych, z których wytwarzano paliwo. Według niemieckich dokumentów, na które powołują się historycy estońscy, sztab Guderiana mimo to po cichu rozpoczął przygotowania. Dopiero 15 września, już po rozpoczęciu radzieckiej ofensywy, Schörner zażądał zgody na opuszczenie kontynentalnej Estonii, a 16 września poleciał w tej sprawie do Hitlera; według części opracowań rozkaz do operacji „Aster” dowództwo wojsk lądowych wydało jeszcze tego samego dnia.

Radziecki plan, przygotowany pod nadzorem marszałka Aleksandra Wasilewskiego, który z ramienia Stawki koordynował działania frontów nadbałtyckich, przewidywał dwa główne uderzenia. Trzy fronty nadbałtyckie – 1 Front Nadbałtycki Bagramiana, 2 Front Nadbałtycki generała armii Andrieja Jeriomienki i 3 Front Nadbałtycki Maslennikowa – miały koncentrycznie uderzyć na Rygę, rozciąć niemieckie ugrupowanie i zniszczyć je w częściach. Front Leningradzki marszałka Leonida Goworowa miał przy wsparciu floty wyprzeć Niemców z Estonii. Na początku września Stawka przerzuciła w tym celu 2 Armię Uderzeniową spod Narwy nad rzekę Emajõgi pod Tartu; jej oddziały przeprawiano łodziami i promami przez wąską cieśninę Lämmijärv między jeziorami Pejpus i Pskowskim.

Według radzieckich opracowań w ofensywie wzięło początkowo udział około 900 tysięcy żołnierzy, ponad 17 tysięcy dział i moździerzy, ponad 3 tysiące czołgów i dział pancernych oraz około 2,6 tysiąca samolotów. Rosyjskie zestawienie strat pod redakcją Grigorija Kriwoszejewa podaje dla całej operacji, łącznie z oddziałami wprowadzanymi później, około 1,55 miliona żołnierzy. Siły niemieckie te same radzieckie źródła szacowały na około 730 tysięcy ludzi i ponad tysiąc czołgów, ale liczby te obejmują również tyły i formacje pomocnicze. Przewaga radziecka w ludziach nie była przytłaczająca; decydująca była przewaga w artylerii, broni pancernej i lotnictwie oraz możliwość wyboru miejsca uderzenia.

Przebieg

Natarcie na Rygę (14–27 września)

Ofensywa ruszyła 14 września na kilkusetkilometrowym froncie od jeziora Võrtsjärv w Estonii po okolice Bauski na Łotwie. Najszybciej posuwał się 1 Front Nadbałtycki, który atakował z południa, od strony Litwy, gdzie do Rygi było najbliżej. Jego 43 Armia i 4 Armia Uderzeniowa przełamały pierwszego dnia obronę na odcinku około 25 kilometrów i według radzieckich opracowań weszły na głębokość ponad 10 kilometrów (amerykański historyk Earl Ziemke pisze o około 6 kilometrach). 16 września czołowe oddziały dotarły pod Baldone, a zmotoryzowane oddziały wyszły nad Dźwinę; od Rygi dzieliło je według różnych opracowań od 25 do 30 kilometrów. Niemcy ściągnęli w ten rejon dywizje pancerne i zatrzymali natarcie. Jednocześnie 16 września niemiecki XXXIX Korpus Pancerny, z 3 Armii Pancernej podporządkowanej czasowo Grupie Armii „Północ”, uderzył od zachodu na wysunięte zgrupowanie Bagramiana na południe od Rygi (operacja „Cäsar”). Miał je rozbić i wyprostować front między Rygą a Szawlami, co poszerzyłoby korytarz łączący Grupę Armii „Północ” z Prusami Wschodnimi. Natarcie, podobnie jak sierpniowy „Doppelkopf”, po kilku kilometrach utknęło na głęboko urzutowanej obronie radzieckiej; Niemcy przeszli do obrony około 19–21 września.

Na północ od Dźwiny 2 i 3 Front Nadbałtycki natrafiły na znacznie silniejszy opór. Teren – lasy, bagna, jeziora i rzadka sieć dróg – sprzyjał obronie, a Niemcy przygotowali kilka kolejnych pasów umocnień przed Rygą. W pierwszych dniach oba fronty posuwały się po kilka kilometrów dziennie. 3 Front Nadbałtycki zdobył 19 września węzeł kolejowy w Valdze na granicy estońsko-łotewskiej, a po odwrocie Niemców z Estonii jego wojska ruszyły wzdłuż wybrzeża na Parnawę i dalej na południe. Pod koniec września oba fronty doszły do rubieży „Sigulda”, łuku umocnień ciągnącego się kilkadziesiąt kilometrów na wschód i północny wschód od Rygi, i tam utknęły w wyczerpujących walkach.

Natarcie na Rygę okazało się kosztowne i powolne. 24 września Stawka postanowiła przenieść główny wysiłek z kierunku ryskiego na kierunek kłajpedzki. 1 Front Nadbałtycki miał w tajemnicy przegrupować swoje armie o ponad sto kilometrów na zachód, w rejon Szawli, i stamtąd uderzyć nad morze, w najsłabszym punkcie niemieckiego frontu.

Operacja tallińska i ewakuacja Estonii (17–26 września)

17 września rano, po silnym przygotowaniu artyleryjskim, 2 Armia Uderzeniowa generała Iwana Fiediuninskiego sforsowała Emajõgi na wschód od Tartu. Broniący rzeki niemiecki II Korpus Armijny, osłabiony wcześniejszymi walkami, nie mógł jej długo zatrzymać; jego resztki cofały się na zachód i południowy zachód. Oddział Armijny „Narwa” rozpoczął odwrót zgodnie z planem „Aster”: w nocy z 18 na 19 września wojska opuściły pozycje na wzgórzach Sinimäed i nad Narwą, osłaniane przez oddziały złożone w dużej części z Estończyków. Główne siły szły przez Viljandi i Parnawę na Łotwę, a część kierowała się do portów. Radziecka 8 Armia ruszyła w pościg 19 września, a 20 września jej oddziały zajęły Rakvere i połączyły się z 2 Armią Uderzeniową.

Estońskie formacje walczyły w tych dniach po obu stronach. W szeregach 8 Armii szedł 8 Estoński Korpus Strzelecki, sformowany w ZSRR z Estończyków ewakuowanych lub zmobilizowanych w 1941 roku. Po stronie niemieckiej walczyły resztki 20 Dywizji Grenadierów SS (1 estońskiej), pułki obrony pogranicza i oddziały samoobrony Omakaitse. 21 września pod Porkuni oddziały estońskiego korpusu radzieckiego otoczyły i rozbiły kolumnę Estończyków wycofujących się spod Sinimäed. Według polskiej Wikipedii zginęło około 500 z nich, a około 700 trafiło do niewoli; estońscy historycy piszą też o zabijaniu jeńców i rannych przez zwycięzców. Do starć estońsko-estońskich doszło także pod Avinurme.

18 września w Tallinnie ujawnił się podziemny rząd, któremu w imieniu chorego Uluotsa – premiera pełniącego obowiązki prezydenta – przewodniczył wicepremier Otto Tief. W tych dniach na wieży Długi Herman zawisła flaga estońska, a ochotnicy kontradmirała Johana Pitki próbowali bronić miasta i rządu. Nie mieli jednak sił, by przeciwstawić się którejkolwiek z armii. 22 września wojska Frontu Leningradzkiego weszły do Tallinna, który Niemcy opuścili tego samego ranka, niszcząc urządzenia portowe. 23 września padła Parnawa, a do 26 września oddziały radzieckie zajęły całą kontynentalną Estonię.

Niemiecka ewakuacja przebiegła sprawniej, niż spodziewała się którakolwiek ze stron. Według danych przytaczanych przez estońskich historyków w ciągu kilku dni wywieziono z Estonii około 50 tysięcy żołnierzy, 20 tysięcy cywilów i tysiąc jeńców, większość żołnierzy drogą morską. Lotnictwo radzieckie atakowało konwoje; 22 września zatopiło na Bałtyku statek szpitalny „Moero”, na którym według tych samych źródeł zginęło ponad 600 osób, w tym uchodźcy i ranni. Odwrót zostawił też ślad zbrodni. 19 września w obozie Klooga pod Tallinnem SS i podległe jej formacje rozstrzelały więźniów, w ogromnej większości Żydów z gett w Wilnie i Kownie, i spaliły ich ciała na stosach. Liczbę ofiar szacuje się różnie, od kilkuset do około 2 tysięcy; wyzwolenia doczekało się kilkadziesiąt osób, które zdołały się ukryć.

Operacja kłajpedzka – odcięcie Grupy Armii „Północ” (5–22 października)

Przegrupowanie 1 Frontu Nadbałtyckiego trwało około dziesięciu dni. Armie Bagramiana przemieszczały się nocami, a na dawnych pozycjach pod Rygą pozostawiono pozorne stanowiska i ruch radiowy, by zmylić niemiecki wywiad. 5 października front uderzył z rejonu na zachód od Szawli na słabo obsadzony odcinek niemieckiej 3 Armii Pancernej generała Erharda Rausa. Niemiecka obrona załamała się już pierwszego dnia, a w wyłom weszła 5 Gwardyjska Armia Pancerna generała Wasilija Wolskiego. Kolumny pancerne rozbiły po drodze sztab 3 Armii Pancernej; Raus z oficerami musiał przebijać się do Kłajpedy. 10 października oddziały radzieckie wyszły nad Bałtyk na północ od Kłajpedy, w rejonie Połągi, a 43 Armia – na południe od miasta. W walkach brała udział także 16 Litewska Dywizja Strzelecka Armii Czerwonej. Na południowym skrzydle 39 Armia 3 Frontu Białoruskiego posuwała się ku Niemnowi i Tylży.

Tym razem Grupa Armii „Północ” została odcięta na stałe. Według różnych zestawień od dwudziestu kilku do ponad trzydziestu dywizji znalazło się po północnej stronie radzieckiego klina, w zachodniej Łotwie. Sama Kłajpeda, w której bronił się niemiecki XXVIII Korpus Armijny, przetrwała oblężenie, zaopatrywana przez Kriegsmarine i wspierana ogniem okrętów. Do 22 października wojska radzieckie zajęły niemal całe wybrzeże litewskie; w niemieckich rękach pozostały tylko przyczółek kłajpedzki i Mierzeja Kurońska.

Upadek Rygi (6–22 października)

Uderzenie na Kłajpedę rozstrzygnęło także los Rygi. Od 6 października Niemcy zaczęli wycofywać wojska z rejonu miasta za Dźwinę i dalej na zachód, do Kurlandii; Hitler formalnie zgodził się na opuszczenie Rygi kilka dni później. 2 i 3 Front Nadbałtycki przeszły do pościgu, przełamując kolejne linie obrony. 13 października oddziały 3 Frontu Nadbałtyckiego zajęły położoną na prawym brzegu Dźwiny większą część Rygi, a 15 października, po sforsowaniu rzeki, także dzielnice lewobrzeżne. Mosty na Dźwinie Niemcy wysadzili przy odwrocie. W walkach o miasto uczestniczył łotewski korpus strzelecki Armii Czerwonej, co radziecka propaganda szczególnie eksponowała. Do 22 października front zatrzymał się na linii od wybrzeża Zatoki Ryskiej między Rygą a Tukumsem po wybrzeże Bałtyku na południe od Lipawy; za nią, na półwyspie kurlandzkim, zamknęły się niemiecka 16 i 18 Armia.

Desanty na wyspy (27 września – 24 listopada)

Ostatnią częścią ofensywy było opanowanie Archipelagu Zachodnioestońskiego, który zamyka wejście do Zatoki Ryskiej i panuje nad szlakami do Zatoki Fińskiej. Operację prowadziły 8 Armia, w tym 8 Estoński Korpus Strzelecki, oraz 109 Korpus Strzelecki, wspierane przez okręty i lotnictwo Floty Bałtyckiej admirała Władimira Tribuca. Radzieckie dowództwo stosowało szybkie, następujące po sobie desanty, nie dając obrońcom czasu na umocnienie kolejnych wysp. 27–28 września zajęto Vormsi. 29 września piechota wylądowała, między innymi z amerykańskich amfibii DUKW dostarczonych w ramach Lend-Lease, w Kuivastu na Muhu, którą zajęto do 1 października. Niemcy wycofali się z Muhu i Hiumy, zajętej 2–3 października, na największą wyspę, Saremę, wysadzając za sobą groblę łączącą ją z Muhu.

Na Saremie oddziały radzieckie szybko posuwały się w głąb wyspy. Niemiecka 23 Dywizja Piechoty i ściągnięte drogą morską posiłki cofały się, stoczyły po drodze krwawy nocny bój pod Tehumardi i około 8 października zamknęły się na wąskim półwyspie Sõrve na południowo-zachodnim krańcu wyspy, przegrodzonym liniami umocnień częściowo zbudowanych jeszcze przez Armię Czerwoną w 1941 roku. Tam radzieckie natarcie utknęło na sześć tygodni. Dopiero pod koniec listopada, wbrew wyraźnemu rozkazowi Hitlera, by bronić się do ostatniego żołnierza, Schörner nakazał ewakuację półwyspu drogą morską. Ostatnie niemieckie oddziały opuściły Sõrve w nocy z 23 na 24 listopada. Radzieckie źródła mówiły o 7 tysiącach zabitych i 700 wziętych do niewoli żołnierzach niemieckich na wyspach; danych tych nie potwierdzają źródła niemieckie.

Kurlandia

Po upadku Rygi Armia Czerwona próbowała z marszu zlikwidować zgrupowanie zamknięte w Kurlandii. Natarcia od połowy października i ponownie od końca tego miesiąca, kierowane głównie w stronę Lipawy, przyniosły niewielkie zdobycze i ciężkie straty. Front w zachodniej Łotwie ustabilizował się. Szef sztabu generalnego Guderian wielokrotnie domagał się ewakuacji wojsk z Kurlandii na potrzeby obrony Rzeszy, ale Hitler, wspierany przez Dönitza, odmawiał. Uważał, że przyczółek wiąże duże siły radzieckie, osłania żeglugę na Bałtyku i może posłużyć do przyszłych ofensyw. Do końca wojny odesłano stamtąd drogą morską tylko część dywizji.

Bałtowie po obu stronach frontu i ucieczka ludności

Jesienna ofensywa była dla Estończyków, Łotyszy i Litwinów wojną toczoną przez dwie obce armie, w których szeregach walczyli też ich rodacy. Po stronie niemieckiej służyły estońska 20 Dywizja Grenadierów SS, łotewskie 15 i 19 Dywizja Grenadierów SS (Legion Łotewski), bataliony policyjne, pułki obrony pogranicza i oddziały samoobrony. Większość tych żołnierzy trafiła do nich z poboru ogłoszonego przez Niemców w 1943 i 1944 roku; część walczyła w przekonaniu, że broni kraju przed powrotem władzy radzieckiej. Po stronie radzieckiej walczyły 8 Estoński Korpus Strzelecki, 130 Łotewski Korpus Strzelecki i 16 Litewska Dywizja Strzelecka, utworzone z ewakuowanych w 1941 roku, ze zmobilizowanych w ZSRR i z jeńców, a od jesieni 1944 roku uzupełniane mężczyznami powoływanymi na zajętych właśnie terenach. Starcia Bałtów z Bałtami, takie jak pod Porkuni, do dziś pozostają w pamięci tych narodów jedną z najboleśniejszych stron wojny. Po wkroczeniu Armii Czerwonej wielu dawnych żołnierzy niemieckich formacji i ludzi uchylających się od radzieckiego poboru ukryło się w lasach; z nich wyrosło powojenne podziemie zbrojne zwane Leśnymi Braćmi.

Zbliżanie się frontu wywołało masową ucieczkę ludności cywilnej, pamiętającej deportacje z 1941 roku. Estończycy uciekali na zachód drogą morską – statkami ewakuacyjnymi do Niemiec albo kutrami i łodziami rybackimi przez Bałtyk do Szwecji. Według najczęściej przytaczanych szacunków kraj opuściło jesienią 1944 roku około 70–80 tysięcy osób, w tym niemal cała mniejszość szwedzka z wybrzeża i wysp. Z Łotwy, przez Kurlandię i porty w Lipawie i Windawie, wyjechało według szacunków łotewskich historyków około 150 tysięcy osób, z Litwy – kilkadziesiąt tysięcy. Wielu z nich zginęło na morzu lub w nalotach na niemieckie miasta; większość ocalałych po wojnie nie wróciła i osiedliła się w Szwecji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii. Tworzone przez nich organizacje emigracyjne podtrzymywały przez pół wieku sprawę niepodległości państw bałtyckich.

Straty

Według zestawienia Kriwoszejewa fronty radzieckie straciły w ofensywie bałtyckiej 61 468 żołnierzy zabitych, zaginionych i zmarłych oraz 218 622 rannych i chorych – łącznie około 280 tysięcy ludzi. Radzieckie opracowania podawały, że Niemcy stracili ponad 200 tysięcy żołnierzy, w tym około 33,5 tysiąca jeńców, a 26 dywizji Grupy Armii „Północ” zostało rozbitych; są to dane strony radzieckiej, których niemieckie źródła nie potwierdzają, a wiarygodnego niemieckiego zestawienia strat dla całej jesiennej kampanii w krajach bałtyckich brak. Nieznana pozostaje liczba ofiar cywilnych: zabitych w walkach i nalotach, zamordowanych przez wycofujących się Niemców i przez nadchodzące radzieckie organy bezpieczeństwa oraz utopionych podczas ucieczki przez Bałtyk.

Znaczenie

Ofensywa bałtycka zakończyła trwającą od 1941 roku niemiecką okupację Estonii, Łotwy i Litwy i przyniosła ich ponowne włączenie do ZSRR. Dla Moskwy było to przywrócenie granic z czerwca 1941 roku, dla zachodnich mocarstw – stan faktyczny, którego większość z nich nigdy formalnie nie uznała. Rząd Otto Tiefa nie zdołał się ewakuować i przestał istnieć, a większość jego członków trafiła w ręce NKWD; ciągłość państwową reprezentowały odtąd emigracyjne placówki dyplomatyczne i rząd estoński na uchodźstwie. Po powrocie władzy radzieckiej nastąpiły aresztowania, pobór do Armii Czerwonej, walka z Leśnymi Braćmi trwająca do początku lat pięćdziesiątych i kolejna wielka deportacja w marcu 1949 roku, która złamała opór wsi przed kolektywizacją.

Militarnie operacja odcięła Grupę Armii „Północ” od reszty frontu. Przemianowana w styczniu 1945 roku na Grupę Armii „Kurlandia”, broniła się w kotle kurlandzkim, odpierając kolejne radzieckie ofensywy (historiografia wyróżnia ich zwykle sześć), i skapitulowała dopiero po kapitulacji Niemiec, 8–9 maja 1945 roku. Do niewoli trafiło tam według różnych źródeł od około 135 do około 190 tysięcy żołnierzy niemieckich, a łącznie z Łotyszami blisko 200 tysięcy. Przyczółek w Kłajpedzie Niemcy opuścili w styczniu 1945 roku. Uparte trzymanie Kurlandii, wbrew radom Guderiana, pozbawiło Rzeszę dwudziestu kilku dywizji, których zabrakło w 1945 roku nad Wisłą, Odrą i w Prusach Wschodnich. Wyjście 1 Frontu Nadbałtyckiego nad morze i natarcie 3 Frontu Białoruskiego w październiku 1944 roku po raz pierwszy przeniosły też walki na terytorium Prus Wschodnich, zapowiadając zimową ofensywę 1945 roku. Kraje bałtyckie odzyskały niepodległość dopiero w latach 1990–1991, powołując się przy tym na ciągłość państwową, której symbolem w Estonii stał się właśnie wrześniowy rząd Tiefa.

Ofensywa bałtycka 1944