TheSecondWar.pl
Oś czasu
Bitwy
Postacie
Miejsca
Serie
Słownik
en
Oś czasu
Bitwy
Postacie
Miejsca
Serie
Słownik
← Oś czasu
Litwa
Tag
(27)
1920
październik
09
Bunt Żeligowskiego
9 października 1920 dywizja gen. Żeligowskiego, pozorując bunt z rozkazu Piłsudskiego, zajęła Wilno. Spór o miasto podzielił Polskę i Litwę do 1938 roku.
1939
marzec
20
Niemieckie ultimatum wobec Litwy
20 marca 1939 w Berlinie Ribbentrop zażądał od litewskiego ministra Urbšysa oddania Kraju Kłajpedzkiego Rzeszy, grożąc użyciem siły. Litwa nie miała wyboru.
23
Niemcy zajmują Kłajpedę
23 marca 1939 Wehrmacht wkroczył do Kraju Kłajpedzkiego, a Hitler przypłynął do Kłajpedy pancernikiem „Deutschland”. Była to ostatnia bezkrwawa zdobycz Rzeszy.
październik
10
Radziecko-litewski pakt o wzajemnej pomocy
10 października 1939 Litwa podpisała w Moskwie pakt o wzajemnej pomocy. Dostała zagarnięte Polsce Wilno, ale musiała przyjąć 20 tys. żołnierzy radzieckich.
1940
maj
25
ZSRR oskarża Litwę
25 maja 1940 Mołotow oskarżył Litwę o porywanie żołnierzy z radzieckich baz. Spreparowany spór był wstępem do ultimatum i zajęcia kraju w połowie czerwca.
czerwiec
15
Kluczowe wydarzenie
Radziecka okupacja Litwy
15 czerwca 1940 Litwa przyjęła radzieckie ultimatum, prezydent Smetona uciekł do Niemiec, a Armia Czerwona zajęła kraj bez jednego strzału litewskiej armii.
lipiec
14
Sfałszowane wybory w państwach bałtyckich
14–15 lipca 1940 Litwa, Łotwa i Estonia głosowały na jedną listę pod okiem Armii Czerwonej. 21 lipca nowe parlamenty ogłosiły republiki radzieckie.
sierpień
03
Kluczowe wydarzenie
ZSRR anektuje państwa bałtyckie
1–7 sierpnia 1940 Rada Najwyższa ZSRR wcieliła Litwę, Łotwę i Estonię jako republiki związkowe i utworzyła Mołdawską SRR z ziem zabranych Rumunii.
1941
styczeń
10
Niemiecko-radziecki układ graniczny i handlowy
10 stycznia 1941 Niemcy i ZSRR podpisały w Moskwie układ graniczny, nową umowę handlową i tajny protokół: Rzesza sprzedała Moskwie pas Litwy za 7,5 mln dolarów.
czerwiec
14
Deportacje czerwcowe
W nocy z 13 na 14 czerwca 1941 NKWD zaczęło wywózki z Litwy, Łotwy i Estonii. W kilka dni wywieziono ponad 40 tys. ludzi, także Polaków z Wileńszczyzny.
22
Powstanie czerwcowe na Litwie
22 czerwca 1941 Litwini chwycili za broń przeciw Sowietom, a nazajutrz ogłosili w Kownie odrodzenie państwa. Niemcy nie uznali rządu, a w Kownie wybuchł pogrom.
23
Masakra w Ablindze
23 czerwca 1941 żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali 42 mieszkańców żmudzkiej wsi Ablinga i sąsiednich Žvaginiai, a samą Ablingę spalili.
24
Niemcy zajmują Wilno
24 czerwca 1941 Wehrmacht wkroczył do Wilna. Już tego dnia litewscy „aktywiści” zabijali Żydów na ulicach, a Niemcy wzięli zakładników, Żydów i Polaków.
lipiec
02
Początek zbrodni w Ponarach
2 lipca 1941 do Wilna dotarło Einsatzkommando 9. W pierwszych dniach lipca w dołach pod Ponarami zaczęły się egzekucje Żydów, które trwały trzy lata.
sierpień
31
Wielka prowokacja w Wilnie
31 sierpnia 1941 Niemcy upozorowali w Wilnie „żydowski zamach” na żołnierzy. W odwecie wyłapano tysiące Żydów ze Starego Miasta i rozstrzelano ich w Ponarach.
wrzesień
06
Getto wileńskie
6 września 1941 Niemcy zapędzili Żydów Wilna do dwóch gett na Starym Mieście. Tysiące ludzi zatrzymanych po drodze rozstrzelano w Ponarach.
październik
01
Akcje jomkipurowe w getcie wileńskim
1 października 1941, w Jom Kipur, Niemcy i Litwini wywlekli z obu wileńskich gett tysiące Żydów. Do 21 października wymordowali w Ponarach całe małe getto.
24
Akcja żółtych zaświadczeń
24 października 1941 w getcie wileńskim zaczęła się akcja przeciw ludziom bez żółtych zaświadczeń pracy. W tydzień w Ponarach zginęło kilka tysięcy z nich.
listopad
03
Akcje w getcie wileńskim w listopadzie
3 listopada 1941 Niemcy kazali posiadaczom żółtych zaświadczeń opuścić duże getto w Wilnie i przeczesali je. W Ponarach zginęło ponad tysiąc ludzi.
grudzień
01
Raport Jägera
1 grudnia 1941 Karl Jäger podsumował egzekucje Einsatzkommando 3 na Litwie: 137 346 zabitych, prawie samych Żydów. Uznał „kwestię żydowską” za rozwiązaną.
03
Akcje w getcie wileńskim w grudniu
Od 3 do 22 grudnia 1941 Niemcy i Litwini jeszcze trzy razy wywozili ludzi z getta w Wilnie do Ponar. Zginęło co najmniej 850 osób.
1942
styczeń
21
Powstanie FPO w getcie wileńskim
21 stycznia 1942 w getcie wileńskim powstała Zjednoczona Organizacja Partyzancka (FPO), jedna z pierwszych żydowskich organizacji zbrojnego oporu w Europie.
kwiecień
13
Egzekucja Antona Schmida
13 kwietnia 1942 w Wilnie rozstrzelano feldfebla Wehrmachtu Antona Schmida, wiedeńczyka, który ratował Żydów z getta i pomagał żydowskiemu podziemiu.
1944
lipiec
07
Operacja „Ostra Brama”
7 lipca 1944 oddziały AK uderzyły na Wilno, by opanować je przed Armią Czerwoną. Tego samego dnia pod miasto dotarły czołówki 3 Frontu Białoruskiego.
13
Zdobycie Wilna
13 lipca 1944 Armia Czerwona, wspierana przez oddziały AK, zdobyła Wilno. Kilka dni później NKWD aresztowało dowództwo wileńskiej AK i rozbroiło jej żołnierzy.
sierpień
01
Zdobycie Kowna
1 sierpnia 1944 5 Armia 3 Frontu Białoruskiego zdobyła Kowno, dawną stolicę Litwy. Kilka tygodni wcześniej Niemcy zlikwidowali tu obóz powstały z getta.
1945
styczeń
28
Zdobycie Kłajpedy
28 stycznia 1945 Armia Czerwona zajęła Kłajpedę, opuszczoną nocą przez Niemców. Po trzech miesiącach oblężenia w jej rękach znalazła się cała Litwa.