Keith Park

Keith Park, Nowozelandczyk w służbie brytyjskiego lotnictwa, był dowódcą, który w bitwie o Anglię najbardziej bezpośrednio kierował walką. Jego 11 Grupa Myśliwska broniła Londynu i południowo-wschodniej Anglii, czyli obszaru, na który spadł największy ciężar niemieckich ataków. Przez całe lato i jesień 1940 roku Park ze swojej sali operacyjnej w Uxbridge decydował, które dywizjony poderwać, kiedy i przeciwko komu, a w przerwach latał własnym Hurricane’em po lotniskach, by zobaczyć, jak radzą sobie jego ludzie. Po zwycięstwie, podobnie jak jego przełożony Hugh Dowding, został odsunięty od dowództwa, ale dwa lata później w podobnej roli uratował Maltę.

Marynarz i artylerzysta

Keith Rodney Park urodził się 15 czerwca 1892 roku w Thames na Wyspie Północnej Nowej Zelandii jako dziewiąte dziecko szkockiego geologa Jamesa Parka, dyrektora miejscowej szkoły górniczej, i Nowozelandki Frances Rogers. Rodzice rozstali się, gdy był chłopcem, i dzieci wychowywał ojciec, który przeniósł się do Dunedin jako wykładowca uniwersytetu. Keith od dziecka kochał łodzie. Po szkole zatrudnił się w żegludze przybrzeżnej jako intendent na statkach pasażerskich i węglowcach pływających wzdłuż wybrzeży Nowej Zelandii, do Australii i na wyspy Pacyfiku. W rodzinie nazywano go „Szyprem”. Równocześnie służył w artylerii obrony terytorialnej.

W grudniu 1914 roku zaciągnął się do Nowozelandzkich Sił Ekspedycyjnych i jako kapral artylerii popłynął na Bliski Wschód. 25 kwietnia 1915 roku wylądował z baterią haubic w zatoce Anzac na półwyspie Gallipoli. Za wyróżnienie się w walkach w okopach otrzymał w lipcu stopień podporucznika. Potem podjął nietypową decyzję: przeniósł się z wojsk nowozelandzkich do armii brytyjskiej i jako oficer artylerii brytyjskiej 29 Dywizji walczył do końca kampanii na Gallipoli, z której ewakuowano go w styczniu 1916 roku.

Wiosną 1916 roku jego dywizja trafiła nad Sommę. 21 października, w czasie bitwy nad Sommą, niemiecki pocisk zrzucił go z konia. Ranny, został uznany za niezdolnego do służby w polu, co oznaczało, że nie może jeździć konno, ale nie zabraniało mu latać. W grudniu 1916 roku przeszedł do Royal Flying Corps.

As myśliwski

Po szkoleniu i kilku miesiącach pracy jako instruktor Park w lipcu 1917 roku trafił do 48 Eskadry we Flandrii, latającej na dwumiejscowych myśliwcach Bristol F.2 Fighter. Szybko stał się jej najskuteczniejszym pilotem. W sierpniu za walkę, w której wraz ze strzelcem zniszczył jeden niemiecki samolot, a trzy inne zmusił do lotu bez kontroli, otrzymał Krzyż Wojskowy, a niedługo później drugi. 5 września 1917 roku nad Ostendą zestrzelił pilota Franza Perneta, pasierba gen. Ericha Ludendorffa. Otrzymał też francuski Krzyż Wojenny. Wiosną 1918 roku, w czasie wielkiej niemieckiej ofensywy, jako major objął dowództwo 48 Eskadry, w której był już jedynym ocalałym pilotem z poprzedniego roku. Liczba jego zwycięstw różni się w zależności od źródła: dokumenty eskadry przypisywały mu dwadzieścia, ministerstwo lotnictwa czternaście, a jego biograf Vincent Orange uznał za pewne jedenaście. Po wojnie otrzymał Zaszczytny Krzyż Lotniczy. 25 listopada 1918 roku ożenił się w Londynie z Dorothy Parish, pielęgniarką, z którą miał dwóch synów.

Między wojnami

W 1919 roku Park otrzymał stałą nominację w Royal Air Force. Przez dwadzieścia lat przechodził przez kolejne stanowiska dowódcze i sztabowe: dowodził szkołą techniczną, ukończył pierwszy kurs Akademii Sztabowej RAF w Andover (razem z Sholto Douglasem i Charlesem Portalem, późniejszymi szefami sztabu lotnictwa), służył w Egipcie, w sztabie obrony powietrznej Wielkiej Brytanii, dowodził 111 Dywizjonem myśliwskim i lotniskiem Northolt. W 1929 roku pracował w sztabie Dowdinga przy pierwszych próbach kierowania myśliwcami z ziemi. Od 1934 roku był attaché lotniczym w Ameryce Południowej z siedzibą w Buenos Aires, gdzie promował brytyjskie samoloty. Po powrocie ukończył Imperialną Akademię Obrony i dowodził lotniskiem myśliwskim w Tangmere.

W 1938 roku Park został szefem sztabu Fighter Command, czyli zastępcą Dowdinga w Bentley Priory. Obaj zgrali się wyjątkowo dobrze. Park usprawnił system kierowania myśliwcami, przekonując Dowdinga, że do stołów operacyjnych powinny trafiać tylko sprawdzone i połączone meldunki, a nie wszystkie zgłoszenia naraz. Opracował też podręcznik taktyki lotnictwa myśliwskiego. Bezskutecznie postulował zastąpienie karabinów maszynowych w Hurricane’ach i Spitfire’ach cięższym uzbrojeniem i odejście od sztywnych szyków trójkowych.

Dunkierka i bitwa o Anglię

20 kwietnia 1940 roku Park objął dowództwo 11 Grupy Myśliwskiej, odpowiedzialnej za obronę Londynu i południowo-wschodniej Anglii. Nominacja dotknęła dowódcę sąsiedniej 12 Grupy, Trafforda Leigh-Mallory’ego, z którym Park był już wcześniej w złych stosunkach. Miesiąc później Park kierował osłoną myśliwską ewakuacji z Dunkierki. Jego dywizjony walczyły kilkadziesiąt kilometrów od własnych baz, bez wsparcia radarów i tylko przez kilkadziesiąt minut nad plażami. Park sam latał nad Dunkierkę swoim Hurricane’em, by ocenić sytuację, i przekonał przełożonych, by zamiast ciągłej osłony słabymi siłami wysyłać silniejsze patrole po dwa–cztery dywizjony.

W bitwie o Anglię, którą Brytyjczycy liczą od 10 lipca 1940 roku, 11 Grupa, licząca latem około dwudziestu dywizjonów, stała naprzeciw większości sił Luftwaffe. Park musiał w ciągu kilku minut ocenić, które z nadlatujących znad Francji formacji to bombowce, a które tylko przynęta z samych myśliwców, i poderwać dywizjony tak, by zdążyły nabrać wysokości, zanim nieprzyjaciel dotrze nad cel. Wysyłał je zwykle pojedynczo lub parami, przeciwko bombowcom, a nie myśliwcom eskorty, i pilnował, by nigdy wszystkie nie znalazły się naraz na ziemi, tankując. W lipcu, w czasie walk nad konwojami w kanale La Manche, posyłał nad statki małe zespoły, oszczędzając siły na właściwą bitwę.

W sierpniu i na początku września, gdy Niemcy bombardowali lotniska sektorowe 11 Grupy, Park przeżywał najcięższe chwile. Jego lotnicy byli wyczerpani, a lotniska takie jak Biggin Hill zniszczone. Park objeżdżał je i oblatywał, w charakterystycznym białym kombinezonie, rozmawiał z pilotami i obsługą naziemną. Zmiana celu niemieckich ataków na Londyn 7 września dała mu wytchnienie; mówił później, że Niemcy przegrali bitwę o Anglię, gdy przestali bombardować jego lotniska i zaczęli bombardować stolicę. 15 września, w dniu największego dziennego nalotu na Londyn, w jego sali operacyjnej w Uxbridge był Winston Churchill. Gdy premier zapytał o rezerwy, Park odpowiedział, że nie ma żadnych: wszystkie dywizjony były w powietrzu. Ataki zostały odparte, a 15 września stał się w Wielkiej Brytanii Dniem Bitwy o Anglię.

Przez całą bitwę Park toczył spór z Leigh-Mallorym. 12 Grupa miała osłaniać lotniska 11 Grupy, gdy jej dywizjony walczyły nad Kentem, ale Leigh-Mallory wolał zbierać kilka dywizjonów w jedno „wielkie skrzydło” (big wing), co zajmowało tyle czasu, że lotniska Parka były już zbombardowane. 17 października na naradzie w Ministerstwie Lotnictwa poparcie zyskały poglądy Leigh-Mallory’ego, a Park musiał bronić swojej taktyki.

Odsunięcie i Malta

W listopadzie odwołano Dowdinga, a w grudniu 1940 roku Park oddał 11 Grupę Leigh-Mallory’emu. Oficjalnie potrzebował odpoczynku; on sam był przekonany, że padł ofiarą intryg. Przyszły szef sztabu lotnictwa Arthur Tedder powiedział później, że jeśli jakikolwiek człowiek wygrał bitwę o Anglię, był nim Park. Przez rok Park kierował 23 Grupą lotnictwa szkolnego, a na początku 1942 roku został dowódcą lotnictwa w Egipcie, odpowiedzialnym za obronę Delty Nilu.

14 lipca 1942 roku objął dowództwo lotnictwa na Malcie, wtedy jednym z najciężej bombardowanych miejsc na świecie. Wylądował wodnosamolotem w czasie nalotu. Zamiast walczyć nad wyspą, wprowadził plan wysuniętego przechwytywania: Spitfire’y miały rozbijać formacje niemieckich i włoskich bombowców nad morzem, zanim dotarły nad cel. W ciągu kilku tygodni dzienne naloty praktycznie ustały. Następnie Park przestawił lotnictwo Malty do ataku: jego bombowce i samoloty torpedowe atakowały konwoje do Afryki Północnej, a w 1943 roku z wyspy kierował lotnictwem wspierającym lądowanie na Sycylii. Otrzymał tytuł szlachecki.

W styczniu 1944 roku został naczelnym dowódcą lotnictwa RAF na Bliskim Wschodzie, a w lutym 1945 roku dowódcą alianckiego lotnictwa w dowództwie Azji Południowo-Wschodniej. Jego samoloty zaopatrywały z powietrza 14 Armię gen. Williama Slima w marszu przez Birmę na Rangun. 12 września 1945 roku był obecny w Singapurze przy podpisaniu kapitulacji wojsk japońskich w tym regionie. W 1946 roku przez kilka tygodni pełnił obowiązki naczelnego dowódcy alianckiego w Azji Południowo-Wschodniej.

Ostatnie lata

20 grudnia 1946 roku Park przeszedł w stan spoczynku jako główny marszałek lotnictwa. Wrócił do Nowej Zelandii, gdzie był przedstawicielem koncernu lotniczego Hawker Siddeley na rejon Pacyfiku i zabiegał o budowę międzynarodowego portu lotniczego w Auckland. Przez trzy kadencje, od 1962 roku, zasiadał w radzie miejskiej Auckland. W 1951 roku jego młodszy syn, policjant na Malajach, zginął na służbie. W 1969 roku Park obejrzał film „Bitwa o Anglię”, w którym zagrał go Trevor Howard; scenę jego kłótni z Leigh-Mallorym uznał za mniej dramatyczną niż w rzeczywistości. Zmarł 6 lutego 1975 roku w Auckland. Jego prochy rozsypano z samolotu nad zatoką Waitematā.

Znaczenie

Park był wykonawcą i współtwórcą systemu obrony stworzonego przez Dowdinga. To on w praktyce prowadził bitwę o Anglię dzień po dniu i to jego decyzje w najtrudniejszych tygodniach sierpnia i września sprawiły, że Fighter Command nie dało się zniszczyć, a Luftwaffe nie zdobyła panowania w powietrzu, bez którego Hitler nie mógł zaryzykować inwazji. Jego taktyka, krytykowana przez zwolenników „wielkich skrzydeł”, okazała się trafna w warunkach południowo-wschodniej Anglii, gdzie od wykrycia nieprzyjaciela do jego przylotu mijało około dwudziestu minut. Na Malcie dowiódł, że potrafi nie tylko się bronić, lecz także przejść do natarcia. Przez długie lata jego zasługi pozostawały w cieniu. Dopiero w 2009 roku jego posąg stanął tymczasowo na czwartym cokole na Trafalgar Square, a w 2010 roku, w 70. rocznicę bitwy, odsłonięto jego stały pomnik z brązu przy Waterloo Place w Londynie.