Hugo Sperrle

Hugo Sperrle był jednym z twórców niemieckiego lotnictwa wojskowego między wojnami i pierwszym dowódcą Legionu Condor, który Hitler wysłał w 1936 roku na pomoc generałowi Francisco Franco. Pod jego dowództwem niemieccy lotnicy w Hiszpanii przeszli od klęsk nad Madrytem do panowania w powietrzu. Pod jego dowództwem zbombardowano też Guernikę, co uczyniło z Legionu symbol wojny powietrznej przeciw ludności cywilnej. Hitler wykorzystywał później jego posturę i reputację do zastraszania przeciwników: w lutym 1938 roku Sperrle siedział przy stole, gdy kanclerz Austrii był zmuszany do ustępstw. W czasie II wojny światowej przez pięć lat dowodził 3 Flotą Powietrzną na zachodzie – od zwycięskiej kampanii francuskiej i bitwy o Anglię aż po bezsilność wobec lądowania aliantów w Normandii. Po wojnie sąd w Norymberdze go uniewinnił.

Młodość i I wojna światowa

Urodził się 7 lutego 1885 roku w Ludwigsburgu w Wirtembergii jako syn właściciela browaru. W 1903 roku wstąpił jako kandydat na oficera do wirtemberskiego 126 Pułku Piechoty i przez ponad dziesięć lat służył w piechocie. Gdy wybuchła I wojna światowa, szkolił się na obserwatora lotniczego i trafił do lotnictwa armii cesarskiej. Latał jako obserwator, potem jako pilot w oddziałach rozpoznawczych. Pod koniec 1914 roku został kapitanem, a w grudniu 1915 roku objął dowództwo polowego oddziału lotniczego. W lutym 1916 roku ciężko ranny przeżył katastrofę samolotu i po kilku miesiącach wrócił do służby. Wojnę zakończył jako dowódca lotnictwa 7 Armii. Nie był asem myśliwskim, lecz sprawnym oficerem sztabu i organizatorem lotnictwa rozpoznawczego. Za służbę otrzymał m.in. oba Krzyże Żelazne i Order Hohenzollernów z mieczami.

Tajne lotnictwo republiki weimarskiej

Po wojnie Sperrle wstąpił do Freikorpsu i w 1919 roku dowodził ochotniczym oddziałem lotniczym na wschodniej granicy Niemiec, w czasie konfliktów granicznych z Polską. Następnie przeszedł do Reichswehry. Traktat wersalski zakazał Niemcom lotnictwa wojskowego, ale gen. Hans von Seeckt zatrzymał w liczącym cztery tysiące oficerów korpusie stutysięcznej armii grupę doświadczonych lotników, którzy pod przykrywką innych stanowisk przygotowywali odbudowę lotnictwa. Sperrle był jednym z nich. Służył w sztabie okręgu wojskowego w Stuttgarcie, potem w ministerstwie Reichswehry, gdzie w latach 1925–1929 pracował w tajnym sztabie lotniczym, a w 1927 roku zastąpił na stanowisku jego szefa Helmutha Wilberga. Według części źródeł bywał w tajnej niemieckiej szkole lotniczej w Lipiecku w Związku Radzieckim, działającej dzięki współpracy wojskowej Reichswehry i Armii Czerwonej. Pod koniec lat dwudziestych wrócił do piechoty i dowodził batalionem, a od jesieni 1933 roku pułkiem.

Po dojściu Hitlera do władzy jego doświadczenie stało się bardzo cenne. Lotnictwo budowane przez nowe Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy Hermanna Göringa wciąż było tajne, a jego jednostki ukrywano pod cywilnymi nazwami. Wiosną 1934 roku Sperrle przeszedł do sił powietrznych i objął dowództwo pierwszej dywizji lotniczej, w której skupiono większość istniejących eskadr. Brał udział w sporach o wybór samolotów i był ostrym krytykiem nieudanych bombowców Dorniera. Gdy w marcu 1935 roku Hitler ujawnił istnienie Luftwaffe, Sperrle został jednym z jej najważniejszych dowódców. 1 października 1935 roku awansował na generała majora i objął dowództwo okręgu lotniczego w Monachium.

Dowódca Legionu Condor

Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii niemieckie samoloty transportowe przewiozły wojska Franco z Maroka do Hiszpanii, a niewielka grupa niemieckich lotników walczyła u boku nacjonalistów. Jesienią 1936 roku, gdy nad Madrytem pojawiły się radzieckie myśliwce, Hitler i Göring zdecydowali się wysłać do Hiszpanii zwarty związek lotniczy. Na jego dowódcę wybrano Sperrlego, który występował w Hiszpanii pod pseudonimem „Sander”. 31 października 1936 roku wyleciał z Niemiec i przez Rzym dotarł 5 listopada do Sewilli. Legion Condor, liczący początkowo około 4,5 tysiąca ludzi, miał grupę bombowców Junkers Ju 52, grupę myśliwców Heinkel He 51, rozpoznanie, artylerię przeciwlotniczą i łączność. Szefem sztabu Sperrlego był od stycznia 1937 roku Wolfram von Richthofen, który kierował działaniami na co dzień.

Pierwsze miesiące były dla Legionu ciężkie. Przestarzałe Ju 52 i He 51 nie mogły się równać z radzieckimi myśliwcami I-15 i I-16, a naloty na Madryt, porty i lotniska Republiki nie przyniosły rozstrzygnięcia. Sperrle domagał się z Berlina nowoczesnych samolotów i od wiosny 1937 roku je dostawał: bombowce He 111 i Do 17 oraz myśliwce Bf 109. Razem z Richthofenem rozwinął współdziałanie lotnictwa z wojskami lądowymi, w tym kierowanie samolotów przez oficerów łączności przy oddziałach na froncie. Niemcy często spierali się z Franco, którego uważali za zbyt powolnego, ale zachowali swobodę w użyciu Legionu. 1 kwietnia 1937 roku Sperrle awansował na generała porucznika.

Wiosną 1937 roku Legion wspierał ofensywę nacjonalistów w Kraju Basków. 26 kwietnia 1937 roku jego samoloty, wspólnie z włoskimi, zbombardowały Guernikę. Atak zaplanował sztab Richthofena, którego dziennik wskazuje jako cel drogi i most na drodze odwrotu wojsk baskijskich. Bombardowanie spaliło jednak centrum miasta i zabiło według współczesnych badań od około 150 do 300 osób. Historycy do dziś spierają się, czy zamiarem Niemców było także zastraszenie ludności. Nic nie wskazuje, by ktokolwiek z dowództwa Legionu przejmował się losem cywilów, a Sperrle jako dowódca ponosił odpowiedzialność za całą operację. Nigdy nie został za nią rozliczony. Latem 1937 roku Legion, już z nowymi samolotami, wywalczył przewagę w powietrzu nad Brunete i wspierał zdobycie Santanderu i Asturii.

Sperrle wdał się w ostry konflikt z niemieckim ambasadorem przy Franco, generałem Wilhelmem Faupelem, m.in. o gospodarcze warunki niemieckiej pomocy. Spór był tak poważny, że Hitler odwołał obu. 30 października 1937 roku Sperrle przekazał dowództwo generałowi Hellmuthowi Volkmannowi i wrócił do Niemiec, gdzie 1 listopada awansował na generała lotnictwa.

Narzędzie zastraszania

Na początku lutego 1938 roku Sperrle objął w Monachium dowództwo grupy lotniczej, przekształconej w 1939 roku w 3 Flotę Powietrzną. 12 lutego 1938 roku Hitler wezwał go do Berghofu, gdzie przyjmował kanclerza Austrii Kurta Schuschnigga. Sperrle, razem z generałami Wilhelmem Keitelem i Walterem von Reichenauem, nie uczestniczył w rozmowach, ale samą obecnością miał przypominać, czym grożą Niemcy. Postawny, z monoklem i surowym wyrazem twarzy, wyglądał groźnie; według relacji Hitler sam nazywał go i Reichenaua swoimi najbrutalniej wyglądającymi generałami. Miesiąc później, w czasie Anschlussu, jego samoloty zrzucały ulotki nad Wiedniem i zajmowały austriackie lotniska. W czasie kryzysu sudeckiego jego jednostki przygotowano do ataku na Czechosłowację, a po układzie monachijskim wylądowały na lotniskach zajętych Sudetów. Luftwaffe, która zdobyła sławę w Hiszpanii, stała się w rękach Hitlera narzędziem polityki zastraszania.

II wojna światowa

We wrześniu 1939 roku, gdy Niemcy zaatakowały Polskę, 3 Flota Powietrzna pozostała na zachodzie i osłaniała granicę z Francją. W maju 1940 roku Sperrle, mając blisko 1800 samolotów, wspierał natarcie Grupy Armii A Gerda von Rundstedta przez Ardeny. Jego bombowce atakowały lotniska, węzły kolejowe i francuskie pozycje nad Mozą, przyczyniając się do przełamania pod Sedanem. Za kampanię francuską otrzymał Krzyż Rycerski, a 19 lipca 1940 roku, razem z grupą najwyższych dowódców, buławę feldmarszałka.

W bitwie o Anglię 3 Flota Powietrzna działała z zachodniej Francji, obok 2 Floty Alberta Kesselringa. Sperrle, podobnie jak inni dowódcy, nie docenił siły brytyjskiego lotnictwa myśliwskiego. Od jesieni 1940 roku jego bombowce nocą bombardowały Londyn i miasta przemysłowe Wielkiej Brytanii. Gdy w 1941 roku większość Luftwaffe przeniesiono na wschód, Sperrle został najwyższym dowódcą lotnictwa na zachodzie. Jego słabnące siły broniły okupowanej Francji, Belgii i Holandii przed nalotami alianckimi, a w 1942 roku prowadziły odwetowe naloty na brytyjskie miasta historyczne. Sperrle osiadł w paryskim pałacu Luksemburskim i zasłynął z zamiłowania do luksusu i dobrej kuchni.

6 czerwca 1944 roku, w dniu lądowania w Normandii, miał tylko kilkaset sprawnych samolotów wobec tysięcy alianckich. Jego lotnictwo prawie nie zdołało przeszkodzić inwazji, a w ciągu dwóch tygodni straciło większość maszyn. Hitler i Göring obwinili go o klęskę. 23 sierpnia 1944 roku, w przeddzień wyzwolenia Paryża, Sperrle został odwołany i do końca wojny pozostawał w rezerwie. Mimo to Hitler na jego sześćdziesiąte urodziny w lutym 1945 roku przekazał mu kosztowny prezent.

Proces i ostatnie lata

1 maja 1945 roku Sperrle dostał się do niewoli brytyjskiej. Amerykański trybunał w Norymberdze sądził go razem z kilkunastoma innymi dowódcami w tzw. procesie naczelnego dowództwa, jednym z procesów norymberskich po głównym procesie zbrodniarzy wojennych. W październiku 1948 roku został uniewinniony, jako jeden z dwóch oskarżonych obok admirała Otto Schniewinda. W czerwcu 1949 roku uniewinniła go także komisja denazyfikacyjna w Monachium, która ustaliła, że nie należał do NSDAP. Ostatnie lata spędził na uboczu w Bawarii. Zmarł 2 kwietnia 1953 roku w Monachium podczas operacji. Został pochowany w Thaining.

Znaczenie

Sperrle należał do pokolenia oficerów, którzy w czasach Weimaru potajemnie przechowali umiejętności lotnicze armii cesarskiej i pomogli Göringowi zbudować Luftwaffe. W Hiszpanii pod jego dowództwem Niemcy po raz pierwszy wypróbowali w walce nowe samoloty, taktykę i metody współpracy z wojskami lądowymi, które w latach 1939–1940 dały im przewagę nad Polską i Francją. Pozostawił też po sobie Guernikę – zapowiedź bombardowań Warszawy, Rotterdamu i Coventry. Hitler wykorzystywał go jako żywą groźbę wobec Austrii i Czechosłowacji, a w czasie wojny jego flota powietrzna przeszła drogę od triumfu w 1940 roku do bezsilności w 1944 roku. Sąd zwolnił go z odpowiedzialności karnej, ale w historii pozostał przede wszystkim jako dowódca, którego lotnicy zrównali z ziemią Guernikę.