Judenrat

Pierwsze rady powstały w okupowanej Polsce na polecenie Reinharda Heydricha z 21 września 1939 roku; w Generalnym Gubernatorstwie rozporządzenie Hansa Franka z listopada 1939 roku przewidywało 12 członków w gminach do 10 tysięcy osób i 24 w większych. Judenraty prowadziły ewidencję ludności, dostarczały robotników przymusowych, ściągały kontrybucje i kierowały administracją gett, często z pomocą żydowskiej policji porządkowej, a zarazem prowadziły kuchnie, szpitale, sierocińce i szkoły.

W czasie deportacji Niemcy żądali od nich list i dziennych liczb ludzi do wywiezienia, co stawiało członków rad przed dylematami bez wyjścia. Postawy były różne: przewodniczący warszawskiego Judenratu Adam Czerniaków odebrał sobie życie dzień po rozpoczęciu wielkiej akcji w lipcu 1942 roku, a Mordechaj Chaim Rumkowski w Łodzi stawiał na „ocalenie przez pracę”. Ocena rad do dziś budzi spory historyków.