Wrzesień 1943

wrzesień

• 01

  • Mobilizacja brytyjskiej siły roboczejWedług Ministerstwa Pracy 22,75 mln Brytyjczyków służyło w wojsku, obronie cywilnej lub pracowało dla wojny. Kraj doszedł do granic swoich zasobów ludzkich.
• 03

  • Rozejm w Cassibile3 września 1943 gen. Castellano i gen. Bedell Smith podpisali na Sycylii tajny „krótki rozejm”. Włochy skapitulowały, lecz ogłoszono to dopiero 8 września.
  • Operacja Baytown3 września 1943 XIII Korpus brytyjskiej 8 Armii przeprawił się przez Cieśninę Mesyńską do Kalabrii. Alianci zachodni wrócili na kontynent prawie bez walki.
  • Ewakuacja BerlinaPo Hamburgu Goebbels wezwał berlińczyków bez pracy w mieście do wyjazdu. Po nalotach z przełomu sierpnia i września ewakuację kobiet i dzieci przyspieszono.
• 04

  • Bułgaria po śmierci cara Borysa IIIWe wrześniu 1943 Bułgaria pochowała cara Borysa III, a władzę za sześcioletniego Symeona II objęła rada regencyjna. Wojny z ZSRR wtedy jeszcze nie było.
  • Lądowanie pod Lae i desant na Nadzab4 września 1943 australijska 9 Dywizja wylądowała na wschód od Lae, a 5 września amerykańscy spadochroniarze opanowali Nadzab. Lae padło 16 września.
• 08

  • Kluczowe wydarzenieOgłoszenie kapitulacji Włoch8 września 1943 Eisenhower ogłosił przez radio kapitulację Włoch, a Badoglio musiał ją potwierdzić. W południe B-17 zbombardowały sztab Kesselringa we Frascati.
  • Operacja AchseWieczorem 8 września 1943, kilka minut po ogłoszeniu kapitulacji Włoch, Niemcy uruchomili operację Achse i w kilka dni rozbroili włoską armię.
• 09

  • Kluczowe wydarzenieLądowanie pod Salerno9 września 1943 amerykańsko-brytyjska 5 Armia gen. Marka Clarka wylądowała w Zatoce Salerno. Niemcy, mimo kapitulacji Włoch, czekali już na plażach.
  • Iran wypowiada wojnę Niemcom9 września 1943 Iran, od dwóch lat okupowany przez Brytyjczyków i Rosjan, wypowiedział wojnę Niemcom, co otworzyło mu drogę do grona Narodów Zjednoczonych.
• 10

  • Niemcy zajmują Rzym10 września 1943, po dwóch dniach walk opuszczonych przez dowódców włoskich żołnierzy i cywilów, Rzym skapitulował przed Niemcami. Zaczęła się okupacja.
  • Kapitulacja floty włoskiej9–11 września 1943 włoska flota wykonała warunki rozejmu i popłynęła na Maltę. Po drodze niemieckie bomby kierowane zatopiły pancernik Roma z adm. Bergaminim.
• 11

  • Brytyjczycy w Tarencie i Bari9 września 1943 brytyjska 1 Dywizja Powietrznodesantowa wylądowała z okrętów w Tarencie, a 11 września Brytyjczycy weszli do Brindisi i Bari nad Adriatykiem.
• 12

  • Uwolnienie Mussoliniego12 września 1943 niemieccy spadochroniarze uwolnili Mussoliniego z hotelu na Gran Sasso. Sławę zebrał Skorzeny, a Hitler postawił go na czele republiki Salò.
• 14

  • Zbrodnia w Viannos14 września 1943 Niemcy zaczęli pacyfikację okolic Viannos na Krecie. W trzy dni zabili ponad 460 cywilów i spalili około dwudziestu wsi.
• 15

  • Czang Kaj-szek żąda odwołania Stilwella15 września 1943 T. V. Soong przedstawił Rooseveltowi plan odsunięcia gen. Stilwella. Kryzys wokół Amerykanina w Chinach trwał do 17 października.
• 16

  • Początek kampanii dodekaneskiejPo kapitulacji Włoch Brytyjczycy przegrali wyścig o Rodos, ale w połowie września 1943 obsadzili Kos, Leros i Samos. Zaczęła się kampania dodekaneska.
  • Kryzys pod Salerno13 i 14 września 1943 niemieckie kontruderzenie omal nie rozcięło przyczółka pod Salerno. 16 września patrole 8 Armii spotkały się z 5 Armią.
• 19

  • Niemcy opuszczają Sardynię i KorsykęDo 19 września 1943 Niemcy wycofali się z Sardynii na Korsykę, gdzie uderzyli na nich Włosi, partyzanci i wojska Girauda. Wyspę opuścili 4 października.
• 21

  • Koniec walk o Nową GeorgięW nocy z 20 na 21 września 1943 Japończycy opuścili wyspę Arundel. Walki o grupę Nowej Georgii dobiegały końca, ale nie cała kampania na Salomonach.
  • Kluczowe wydarzenieZbrodnia na Kefalinii21 IX 1943 na Kefalinii Niemcy zaczęli rozstrzeliwać poddających się żołnierzy włoskiej dywizji „Acqui”. Zginęły tysiące, wśród nich gen. Antonio Gandin.
• 22

  • Lądowanie pod Finschhafen22 września 1943 australijska 20 Brygada wylądowała pod Finschhafen na półwyspie Huon. Miasto padło 2 października, ale walki z Japończykami trwały do grudnia.
  • Operacja Source22 września 1943 brytyjskie miniaturowe okręty podwodne podłożyły ładunki pod „Tirpitza” w Kåfjordzie. Pancernik na pół roku wypadł z gry.
• 25

  • Kluczowe wydarzenieWyzwolenie Smoleńska25 września 1943 Front Zachodni wyparł Niemców ze zrujnowanego Smoleńska. W radzieckie ręce wrócił też pobliski Katyń, gdzie NKWD zaczęło zacierać ślady.
• 26

  • Niemieckie naloty na Leros26 września 1943 Luftwaffe rozpoczęła ofensywę powietrzną przeciw Leros. W porcie Lakki zatonęły niszczyciele „Vasilissa Olga” i HMS „Intrepid”.
• 27

  • Niemcy zajmują KorfuPo dwóch tygodniach oporu włoski garnizon Korfu skapitulował. 27 września 1943 Niemcy rozstrzelali jego dowódcę płk. Lusignaniego i kilkudziesięciu oficerów.
  • Egzekucja Mao ZeminaPóźnym wieczorem 27 września 1943 w Urumczi zabito z rozkazu Sheng Shicaia Mao Zemina, brata Mao Zedonga, oraz komunistów Chen Tanqiu i Lin Jilu.
• 28

  • Cztery dni Neapolu28 września 1943 mieszkańcy Neapolu chwycili za broń przeciw Niemcom. Po czterech dniach walk okupanci opuścili miasto, a 1 października weszli alianci.
• 30

  • Kluczowe wydarzenieRatowanie duńskich ŻydówPod koniec września 1943 Duńczycy zaczęli ukrywać Żydów przed obławą i przewozić ich łodziami do Szwecji. Ocalało ponad 7 tysięcy, deportowano około 470.