1941

Rok w skrócie

Rok 1941 zaczął się od brytyjskich zwycięstw nad Włochami: w styczniu skapitulował Tobruk, w lutym pod Beda Fomm poddały się resztki 10 Armii, a w Afryce Wschodniej dywizje indyjskie złamały pod Keren włoską obronę Erytrei, wojska Cunninghama zaś weszły do Addis Abeby. W lutym do Trypolisu przyleciał jednak Rommel i w trzy tygodnie odebrał Brytyjczykom Cyrenajkę. Nie zdobył tylko Tobruku, którego od sierpnia broniła też polska Brygada Karpacka. 11 marca Roosevelt podpisał ustawę Lend-Lease. 6 kwietnia Niemcy najechali Jugosławię i Grecję, a w maju z powietrza zdobyli Kretę. W nocy z 10 na 11 maja Londyn przeżył ostatni wielki nalot Blitzu przed odlotem Luftwaffe na wschód.

22 czerwca Niemcy i ich sojusznicy uderzyli na ZSRR. Wehrmacht rozbił w kotłach miliony żołnierzy, pod Białymstokiem i Mińskiem, pod Smoleńskiem i pod Kijowem, a 8 września odciął Leningrad od reszty kraju. Jesienią doszedł pod Moskwę, ale 5 grudnia Armia Czerwona uderzyła na wyczerpaną Grupę Armii „Środek” i Niemcy po raz pierwszy cofali się na całym froncie. 7 grudnia samoloty z japońskich lotniskowców uderzyły na Pearl Harbor, a 11 grudnia Hitler i Mussolini wypowiedzieli wojnę Stanom Zjednoczonym. Wojna stała się naprawdę światowa.

Na Kresach NKWD zaczęło w maju ostatnią wielką wywózkę obywateli polskich. Latem we Lwowie niemiecka policja bezpieczeństwa rozstrzelała polskich profesorów, a w Jedwabnem polscy mieszkańcy, z niemieckiej inspiracji, zamordowali żydowskich sąsiadów. Za frontem trwały masowe egzekucje Żydów, w Ponarach pod Wilnem i w Babim Jarze w Kijowie, a 31 lipca Göring upoważnił Heydricha do przygotowania „całkowitego rozwiązania kwestii żydowskiej”. Wojna niemiecko-radziecka odmieniła położenie Polaków na wschodzie: 30 lipca Sikorski i Majski podpisali układ polsko-radziecki, ogłoszono „amnestię” dla polskich więźniów i zesłańców, a 4 grudnia Sikorski i Stalin podpisali na Kremlu deklarację o przyjaźni i wzajemnej pomocy. Rok skończył się niemieckim odwrotem spod Moskwy i japońskim natarciem w Azji.