1939

Rok w skrócie

15 marca 1939 Wehrmacht wkroczył do Czech i na Morawy. Złamanie układu monachijskiego zakończyło politykę ustępstw: 31 marca Chamberlain ogłosił w Izbie Gmin, że Wielka Brytania i Francja pomogą Polsce, jeśli jej niepodległość będzie zagrożona. 3 kwietnia Keitel rozesłał dyrektywę „Fall Weiss” – Wehrmacht miał być gotów do napaści na Polskę w każdej chwili od 1 września. W nocy z 23 na 24 sierpnia Ribbentrop i Mołotow podpisali w Moskwie pakt o nieagresji, którego tajny protokół dzielił Polskę i Europę Wschodnią na strefy wpływów. 25 sierpnia w Londynie podpisano polsko-brytyjski układ o wzajemnej pomocy.

1 września o świcie Wehrmacht bez wypowiedzenia wojny zaatakował Polskę, a razem z Niemcami uderzyła armia Słowacji. 3 września Wielka Brytania i Francja wypowiedziały Niemcom wojnę, ale nie podjęły na zachodzie ofensywy, która odciążyłaby front. 17 września do Polski wkroczyła Armia Czerwona, wykonując tajny protokół paktu. Prezydent, rząd i Naczelny Wódz przeszli do Rumunii, gdzie zostali internowani, 28 września skapitulowała Warszawa, a 6 października pod Kockiem złożyła broń ostatnia regularna jednostka Wojska Polskiego. Kraj podzielili dwaj okupanci. Niemcy wcielili zachodnią Polskę do Rzeszy, a z centralnej utworzyli Generalne Gubernatorstwo; ZSRR wcielił Kresy do Ukraińskiej i Białoruskiej SRR. Za Wehrmachtem weszły Einsatzgruppen z listami nazwisk polskiej warstwy przywódczej, a w listopadzie Niemcy aresztowali profesorów krakowskich uczelni i wywieźli ich do Sachsenhausen. Polska jednak nie skapitulowała: w oblężonej Warszawie powstała Służba Zwycięstwu Polski, w Paryżu gen. Sikorski powołał Związek Walki Zbrojnej, a rząd i dziesiątki tysięcy żołnierzy walczyli dalej na emigracji.

Na zachodzie trwała dziwna wojna, prawie bez walk na lądzie, ale na morzu od 3 września toczyła się bitwa o Atlantyk. 30 listopada Armia Czerwona zaatakowała Finlandię i zaczęła się wojna zimowa. Rok zamknęło samozatopienie „Admirala Graf Spee” pod Montevideo 17 grudnia, po bitwie u ujścia La Platy.