1943

Rok w skrócie

Rok 1943 zaczął się od klęski Niemiec nad Wołgą. 18 stycznia wojska radzieckie przebiły się nad Ładogą do Leningradu, a 2 lutego skapitulowały ostatnie oddziały 6 Armii pod Stalingradem – po raz pierwszy cała niemiecka armia przestała istnieć. W Casablance Roosevelt ogłosił, że alianci zażądają od Niemiec, Włoch i Japonii bezwarunkowej kapitulacji. W maju złożyły broń wojska Osi w Tunezji, a U-Booty, które straciły w tym miesiącu ponad czterdzieści okrętów, wycofały się z północnego Atlantyku. W lipcu niemiecka ofensywa na łuku kurskim utknęła i inicjatywa na wschodzie przeszła na stronę radziecką; jesienią Armia Czerwona sforsowała Dniepr i 6 listopada wyzwoliła Kijów. 10 lipca alianci wylądowali na Sycylii, 25 lipca król odwołał Mussoliniego, a 8 września ogłoszono kapitulację Włoch, choć Niemcy rozbroili włoską armię i zajęli Rzym. Na Pacyfiku Amerykanie zdobyli Guadalcanal i Tarawę.

Dla Polaków był to rok ciężkich ciosów. 13 kwietnia Niemcy ogłosili odkrycie pod Katyniem grobów polskich oficerów; gdy rząd RP poprosił Czerwony Krzyż o zbadanie sprawy, Stalin zerwał z nim stosunki. 30 czerwca gestapo aresztowało komendanta głównego AK gen. Stefana Roweckiego „Grota”, a 4 lipca w katastrofie pod Gibraltarem zginął gen. Władysław Sikorski. 11 lipca oddziały UPA zaatakowały blisko 100 polskich wsi i osad na Wołyniu w najkrwawszym dniu rzezi wołyńskiej. Trwała Zagłada: 19 kwietnia wybuchło powstanie w getcie warszawskim, które Stroop tłumił prawie cztery tygodnie, paląc getto dom po domu; w sierpniu walczyło getto białostockie, w październiku zbuntowali się więźniowie Sobiboru, a w listopadzie w akcji „Dożynki” Niemcy rozstrzelali około 42 tysięcy Żydów na Lubelszczyźnie.

Rok zamknęła konferencja w Teheranie, pierwsze wspólne spotkanie Stalina, Roosevelta i Churchilla. Zapadła tam decyzja o inwazji na Francję w maju 1944 roku, a o granicach Polski rozmawiano bez udziału jej rządu, przyjmując za podstawę wschodniej granicy linię Curzona.