1940

Rok w skrócie

12 marca Finlandia podpisała w Moskwie pokój kończący wojnę zimową: oddała Przesmyk Karelski z Wyborgiem, ale zachowała niepodległość. Na Kresach 10 lutego NKWD zaczęło wywozić rodziny osadników wojskowych i służby leśnej, a w kwietniu i czerwcu przyszły kolejne deportacje. 5 marca Biuro Polityczne przyjęło wniosek Berii, by bez sądu rozstrzelać polskich jeńców i więźniów; do połowy maja NKWD zabiło blisko 22 tys. polskich oficerów, policjantów i więźniów. 9 kwietnia Niemcy zajęli Danię i napadli na Norwegię. O Narwik walczyli też Polacy; 28 maja alianci odbili miasto.

10 maja Wehrmacht uderzył na Holandię, Belgię i Luksemburg, a Churchill został premierem Wielkiej Brytanii. 13 maja Niemcy sforsowali Mozę pod Sedanem, 20 maja doszli do kanału La Manche i odcięli armie sprzymierzonych w Belgii i we Flandrii. Z Dunkierki przewieziono do Anglii ponad 338 tysięcy żołnierzy. 10 czerwca do wojny weszły Włochy, 14 czerwca Niemcy zajęli Paryż, a 22 czerwca w Compiègne podpisano rozejm, który oddał Niemcom trzy piąte Francji. Rząd Pétaina osiadł w Vichy, a gen. de Gaulle wezwał z Londynu do dalszej walki. Dla Polaków była to druga w ciągu dziewięciu miesięcy przegrana kampania; Brytyjczycy ewakuowali z Francji polskich żołnierzy, a rząd i prezydent RP przenieśli się do Londynu. W czerwcu Armia Czerwona zajęła państwa bałtyckie, w sierpniu wcielone do ZSRR.

Wielka Brytania została sama. Od 10 lipca Luftwaffe próbowała zniszczyć RAF przed desantem; walczyło w tej bitwie 145 Polaków. 17 września Hitler odłożył desant do odwołania, ale Blitz, rozpoczęty 7 września, trwał. W okupowanej Polsce Niemcy rozstrzelali w Palmirach 358 więźniów Pawiaka, a w listopadzie zamknęli getto warszawskie, odcinając murem około 400 tysięcy Żydów. 3 grudnia Sikorski mianował pierwszego Delegata Rządu. Włoski atak na Grecję z 28 października się załamał, a 9 grudnia Brytyjczycy uderzyli na Włochów pod Sidi Barrani. 18 grudnia Hitler podpisał dyrektywę „Barbarossa”, plan wojny z ZSRR.