1945

Rok w skrócie

Rok 1945 przyniósł koniec wojny. 12 stycznia Armia Czerwona ruszyła znad Wisły i w niespełna trzy tygodnie doszła nad Odrę. 17 stycznia 1 Armia WP i wojska radzieckie zajęły ruiny lewobrzeżnej Warszawy, a wraz z nimi przyszła nowa, komunistyczna władza; 27 stycznia żołnierze radzieccy weszli do Auschwitz. W lutym w Jałcie Roosevelt, Churchill i Stalin uzgodnili okupację Niemiec, wschodnią granicę Polski na linii Curzona i „reorganizację” Rządu Tymczasowego. W marcu zachodni alianci sforsowali Ren, 16 kwietnia ruszyła operacja berlińska, 25 kwietnia nad Łabą spotkali się Amerykanie i czerwonoarmiści, a 30 kwietnia Hitler popełnił samobójstwo w bunkrze pod Kancelarią Rzeszy. 2 maja skapitulował Berlin, a 7 i 8 maja w Reims i Karlshorst podpisano bezwarunkową kapitulację niemieckich sił zbrojnych.

Na Pacyfiku walki trwały dalej. Amerykanie zdobyli Iwo Jimę i Okinawę, w najkrwawszej bitwie wojny na Pacyfiku, a w nocy z 9 na 10 marca nalot zapalający na Tokio zabił 80–100 tysięcy ludzi. 26 lipca w Poczdamie wezwano Japonię do bezwarunkowej kapitulacji. 6 sierpnia na Hiroszimę spadła bomba atomowa, 8 sierpnia ZSRR wypowiedział Japonii wojnę, a 9 sierpnia druga bomba spadła na Nagasaki. 15 sierpnia Japończycy usłyszeli orędzie cesarza o przyjęciu deklaracji poczdamskiej, a 2 września na pancerniku „Missouri” podpisano akt kapitulacji, który zakończył II wojnę światową.

Dla Polaków był to koniec wojny bez wolności. 19 stycznia gen. Okulicki rozwiązał AK; w marcu NKWD aresztowało przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, a w czerwcu sądzono ich w Moskwie. 28 czerwca powstał w Warszawie Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, który 5 lipca uznały Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, cofając uznanie rządowi w Londynie. W Poczdamie ziemie na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej oddano pod administrację polską, a 16 sierpnia rząd w Warszawie podpisał umowę o granicy wschodniej wzdłuż linii Curzona – Lwów i Wilno zostały w ZSRR.