Operacja „Barbarossa”

Hitler zatwierdził plan dyrektywą nr 21 z 18 grudnia 1940 roku; kryptonim nawiązywał do średniowiecznego cesarza Fryderyka I Barbarossy. Ponad trzy miliony żołnierzy niemieckich, wraz z wojskami Rumunii, Finlandii i innych sojuszników, uderzyło trzema grupami armii: na Leningrad, na Moskwę i na Ukrainę. Celem było zniszczenie ZSRR, zdobycie „przestrzeni życiowej” i surowców oraz wyniszczenie „żydowskiego bolszewizmu”.

Wehrmacht rozbił w okrążeniach wielkie siły radzieckie i wziął miliony jeńców, ale nie złamał Armii Czerwonej; 5 grudnia 1941 roku ruszyła kontrofensywa pod Moskwą. Od pierwszych dni była to wojna na wyniszczenie: za frontem Einsatzgruppen zaczęły masowe mordy Żydów. Niemcy zajęli też ziemie wschodnie II Rzeczypospolitej, okupowane od 1939 roku przez ZSRR.