Dudley Pound

Sir Alfred Dudley Pickman Rogers Pound był zawodowym szefem brytyjskiej marynarki wojennej w pierwszych, najtrudniejszych latach drugiej wojny światowej. Jako pierwszy lord morski (First Sea Lord) i szef sztabu marynarki od czerwca 1939 do września 1943 roku odpowiadał za wszystkie operacje Royal Navy, od walki z U-Bootami na Atlantyku przez ewakuację spod Dunkierki, Morze Śródziemne i konwoje arktyczne po wojnę z Japonią. Przez większość tego czasu współpracował z Winstonem Churchillem, najpierw jako pierwszym lordem Admiralicji, potem jako premierem, i był jednym z niewielu ludzi, którym Churchill ufał na tyle, by ustępować im w sporach. Jego biograf nazwał go „kotwicą Churchilla”. Za jego kadencji Royal Navy przetrwała kryzysy lat 1940–1942 i w maju 1943 roku odniosła rozstrzygające zwycięstwo nad U-Bootami. Pound był jednak przez całą wojnę ciężko chory, a kilka jego decyzji, zwłaszcza rozkaz rozproszenia konwoju PQ-17, do dziś budzi spory. Zmarł w dniu rocznicy bitwy pod Trafalgarem, kilka tygodni po złożeniu urzędu.

Oficer torpedowy

Urodził się 29 sierpnia 1877 roku na wyspie Wight, według części źródeł w Ventnor. Jego ojciec, Alfred John Pound, był adwokatem wykształconym w Eton, a matka, Elizabeth Pickman Rogers, Amerykanką z bostońskiej rodziny, od której przodków pochodziły jego niezwykle liczne imiona. W styczniu 1891 roku, w wieku trzynastu lat, wstąpił jako kadet do marynarki na okręt szkolny „Britannia”. Jako midszypmen służył na pancerniku „Royal Sovereign” w eskadrze kanału La Manche i na krążowniku na stacji chińskiej, a jako podporucznik między innymi na niszczycielu. W 1898 roku został porucznikiem, a w 1901 roku ukończył kurs w szkole torpedowej i został specjalistą od broni torpedowej, co w tamtych czasach oznaczało także znajomość elektryczności i łączności na okrętach. Był oficerem torpedowym na krążowniku na Pacyfiku i na pancernikach floty atlantyckiej i śródziemnomorskiej, pracował w departamencie uzbrojenia Admiralicji, a w 1909 roku awansował na komandora porucznika. Przed wybuchem pierwszej wojny światowej pracował w sztabie Królewskiego Kolegium Wojenno-Morskiego. W 1908 roku ożenił się z Betty (Bessie) Whitehead, z którą miał dwóch synów i córkę.

Jutlandia i Admiralicja

31 grudnia 1914 roku Pound otrzymał stopień komandora (captain), a w maju 1915 roku dowództwo pancernika „Colossus” w Grand Fleet. W bitwie jutlandzkiej 31 maja 1916 roku jego okręt płynął w linii bojowej admirała Johna Jellicoe. Został trafiony dwoma pociskami, ale walczył dobrze i według brytyjskich relacji przyczynił się do zniszczenia niemieckiego krążownika „Wiesbaden”. W lipcu 1917 roku Pound wrócił do Admiralicji, do wydziału planowania, a potem kierował wydziałem operacji na wodach macierzystych. Uczestniczył w przygotowaniu rajdu na Zeebrugge w kwietniu 1918 roku.

Po wojnie Pound zrobił typową karierę oficera sztabowego. W 1920 roku dowodził krążownikiem liniowym „Repulse”, w latach dwudziestych kierował wydziałem planowania Admiralicji, a w 1925 roku został szefem sztabu admirała Rogera Keyesa, dowódcy Floty Śródziemnomorskiej. W 1926 roku awansował na kontradmirała, był zastępcą szefa sztabu marynarki, a w 1929 roku objął dowództwo eskadry krążowników liniowych z flagą na „Hoodzie”. W 1930 roku został wiceadmirałem, a w 1932 roku drugim lordem morskim, odpowiedzialnym za kadry marynarki. W tym samym czasie wielkie mocarstwa ograniczały floty traktatami: londyńskim z 1930 roku i drugim londyńskim z 1936 roku, a Wielka Brytania pozwoliła Niemcom na odbudowę marynarki w układzie morskim z 1935 roku.

Morze Śródziemne

Kryzys abisyński zastał go na Morzu Śródziemnym. Po włoskiej agresji na Etiopię w 1935 roku Pound, już jako pełny admirał, został szefem sztabu dowódcy Floty Śródziemnomorskiej, admirała Williama Fishera, co dla oficera tej rangi było stanowiskiem niezwykłym. Flota przygotowywała się wtedy do możliwej wojny z Włochami. W marcu 1936 roku Pound zastąpił Fishera na stanowisku dowódcy. Przez trzy lata prowadził największą brytyjską flotę w czasie wojny domowej w Hiszpanii, gdy okręty brytyjskie ewakuowały cudzoziemców z hiszpańskich portów, a od 1937 roku patrolowały Morze Śródziemne przeciw „nieznanym” okrętom podwodnym, w rzeczywistości włoskim, które atakowały statki płynące do republikańskiej Hiszpanii. Flota wspierała też władze brytyjskie w czasie arabskiego powstania w Palestynie. Pound uchodził za wymagającego i sprawnego dowódcę, który pilnował wyszkolenia floty.

Pierwszy lord morski

Wiosną 1939 roku ciężko zachorował pierwszy lord morski, admirał Roger Backhouse. W czerwcu jego miejsce zajął Pound, który oddał Flotę Śródziemnomorską admirałowi Andrew Cunninghamowi. 31 lipca 1939 roku otrzymał najwyższy stopień admirała floty (Admiral of the Fleet). Już wtedy nie był zdrowy: cierpiał na zwyrodnienie stawu biodrowego, które odbierało mu sen, a w czasie wojny zdarzało mu się zasypiać na posiedzeniach. Uważano jednak, że inni kandydaci są w jeszcze gorszym stanie.

3 września 1939 roku, w dniu wypowiedzenia wojny Niemcom, pierwszym lordem Admiralicji, czyli politycznym zwierzchnikiem marynarki, został w gabinecie wojennym Chamberlaina Winston Churchill. Churchill zasypywał admirałów pomysłami i notatkami, wtrącał się w szczegóły operacji i chciał działać ofensywnie. Pound pozwalał mu mówić, rzadko się sprzeciwiał wprost, ale umiał grać na czas. Tak storpedował plan operacji „Catherine”, czyli wysłania na Bałtyk eskadry przebudowanych pancerników, który Churchill forsował jesienią 1939 roku. W pierwszych tygodniach wojny Admiralicja Pounda wprowadziła konwoje i uznała zatopienie „Athenii” za dowód, że Niemcy prowadzą nieograniczoną wojnę podwodną. Poniosła też pierwsze ciężkie straty: zatopienie lotniskowca „Courageous” we wrześniu i pancernika „Royal Oak” w Scapa Flow w październiku. 5 października 1939 roku Admiralicja w porozumieniu z Francuzami utworzyła grupy myśliwskie do tropienia niemieckich „pancerników kieszonkowych”, a jedna z nich w grudniu zmusiła „Admirala Graf Spee” do schronienia się w Montevideo.

Kryzysy lat 1940–1942

W kampanii norweskiej wiosną 1940 roku Admiralicja kierowała operacjami z Londynu tak szczegółowo, że dowódcy na morzu, zwłaszcza dowódca Home Fleet admirał Charles Forbes, oskarżali Pounda o „kierowanie z tylnego siedzenia”. Zmiany rozkazów i niejasny podział kompetencji przyczyniły się do porażki w Norwegii. Kilka tygodni później marynarka przeprowadziła udaną ewakuację spod Dunkierki. Po kapitulacji Francji Pound poparł decyzję gabinetu, by nie dopuścić do przejęcia floty francuskiej przez Niemców, co doprowadziło 3 lipca 1940 roku do ostrzelania okrętów francuskich w Mers-el-Kébir. Jesienią 1940 roku obarczył winą za przepuszczenie przez Cieśninę Gibraltarską eskadry francuskiej, która popłynęła do Dakaru, admirała Dudleya Northa, dowódcę w Gibraltarze, i odwołał go ze stanowiska. Sprawa ciągnęła się po wojnie, a North doczekał się częściowej rehabilitacji.

W 1941 roku Admiralicja kierowała pościgiem za „Bismarckiem”, zakończonym jego zatopieniem w maju, i ewakuacją wojsk z Grecji i Krety, okupioną ciężkimi stratami we flocie. Pod koniec roku Churchill, wbrew opinii Pounda, który wolał wysłać na Daleki Wschód starsze pancerniki, przeforsował wysłanie do Singapuru nowego pancernika „Prince of Wales” z krążownikiem liniowym „Repulse”. Oba okręty zatonęły 10 grudnia 1941 roku pod ciosami japońskiego lotnictwa. W lutym 1942 roku niemieckie pancerniki „Scharnhorst” i „Gneisenau” przedarły się z Brestu przez kanał La Manche do Niemiec (operacja „Cerberus”), co w Wielkiej Brytanii przyjęto jako upokorzenie. W marcu 1942 roku Pound oddał przewodnictwo w komitecie szefów sztabów generałowi Alanowi Brooke’owi, a latem dostał zastępcę, który przejął część jego obowiązków.

Najcięższym obciążeniem jego kadencji stała się sprawa konwoju PQ-17, płynącego z Islandii do Archangielska z zaopatrzeniem dla Związku Radzieckiego. 4 lipca 1942 roku Pound, przekonany, że do konwoju zbliża się pancernik „Tirpitz” z innymi ciężkimi okrętami, wbrew wątpliwościom części swoich oficerów wywiadu nakazał krążownikom osłony odejść na zachód, a statkom rozproszyć się i płynąć do portów radzieckich pojedynczo. „Tirpitz” wyszedł w morze dopiero następnego dnia i wkrótce zawrócił, ale pozbawione eskorty statki stały się łatwym łupem U-Bootów i samolotów. Z 35 statków, które wyszły z Islandii, zatonęły 24 (część zestawień podaje 23), a wraz z nimi tysiące ton sprzętu. Wielu oficerów marynarki uznało to za jedną z najbardziej haniebnych kart w jej historii.

Zwycięstwo na Atlantyku i śmierć

Najważniejszym zadaniem Pounda przez całą wojnę była jednak bitwa o Atlantyk. Wcześnie zrozumiał, że od ochrony żeglugi zależy przetrwanie Wielkiej Brytanii, i bronił zasady konwojów. Przekonywał gabinet, by przekazał Coastal Command samoloty dalekiego zasięgu, o które spierał się z dowództwem bombowców RAF, i popierał rozwój eskorty, radaru i łamania szyfrów. W styczniu 1943 roku na konferencji w Casablance uzgodniono, że pokonanie U-Bootów będzie pierwszym warunkiem dalszej wojny w Europie, a w maju 1943 roku niemiecka flota podwodna poniosła klęskę, po której Karl Dönitz wycofał ją z północnego Atlantyku.

Pound nie cieszył się długo tym zwycięstwem. W lipcu 1943 roku zmarła jego żona. Przeszedł już wtedy jeden udar, a drugi, paraliżujący, dotknął go w sierpniu w czasie konferencji w Quebecu. Okazało się, że cierpi na szybko rosnącego guza mózgu, który zapewne od dłuższego czasu wpływał na jego stan. We wrześniu złożył rezygnację, a jego następcą został Andrew Cunningham. Odmówił tytułu parowskiego, przyjął natomiast Order Zasługi, który otrzymał w tym samym miesiącu. Zmarł 21 października 1943 roku w Londynie, w rocznicę bitwy pod Trafalgarem. Po nabożeństwie żałobnym w opactwie westminsterskim jego ciało spalono, a prochy, razem z prochami żony, rozsypano na morzu w cieśninie Solent, nieopodal wyspy, na której się urodził.

Ocena

Ocena Pounda jest podzielona. Jego krytycy, wśród nich brytyjski historyk marynarki Stephen Roskill, zarzucali mu nadmierne kierowanie operacjami z Londynu, uleganie Churchillowi i decyzje, które kosztowały flotę drogo, od Norwegii po PQ-17. Generał Brooke zapisywał w dzienniku krytyczne uwagi o pierwszym lordzie morskim, który drzemał na posiedzeniach szefów sztabów. Obrońcy, jak autor jego biografii Robin Brodhurst, podkreślają, że Pound ciężko chory przez cztery lata dźwigał odpowiedzialność za flotę walczącą jednocześnie na Atlantyku, Morzu Śródziemnym, Morzu Arktycznym i Oceanie Indyjskim, że zachował zaufanie Churchilla, a jednocześnie odwiódł go od wielu niebezpiecznych pomysłów, i że to za jego kadencji ukształtował się system, który wygrał bitwę o Atlantyk. Pound sam unikał rozgłosu, nie pisał wspomnień i zmarł przed końcem wojny, więc jego obraz kształtowali głównie inni, w tym Churchill w swojej historii wojny.