Wrzesień 1939

wrzesień

• 01

  • Kluczowe wydarzenieNiemcy napadają na Polskę1 września 1939 o świcie Wehrmacht bez wypowiedzenia wojny zaatakował Polskę z północy, zachodu i południa. Razem z Niemcami uderzyła armia Słowacji.
  • Początek obrony Westerplatte1 września 1939 o 4.45 pancernik „Schleswig-Holstein” ostrzelał polską składnicę na Westerplatte. Załoga odparła tego dnia dwa szturmy niemieckiej piechoty.
  • Bombardowanie WieluniaRankiem 1 września 1939 bombowce nurkujące Luftwaffe zniszczyły centrum Wielunia, miasta bez wojska i obrony przeciwlotniczej. Pierwsze bomby trafiły w szpital.
  • Niemcy anektują Wolne Miasto Gdańsk1 września 1939 Albert Forster ogłosił przyłączenie Wolnego Miasta Gdańska do Rzeszy, a Reichstag zatwierdził to ustawą. Ruszyły aresztowania Polaków.
  • Obrona Poczty Polskiej w Gdańsku1 września 1939 polscy pocztowcy bronili gmachu Poczty Polskiej w Gdańsku przez około 14 godzin. Po kapitulacji 38 z nich skazano na śmierć i rozstrzelano.
  • Przemówienie Hitlera w Reichstagu1 września 1939 Hitler ogłosił w Operze Krolla, że od 5.45 Niemcy „odpowiadają ogniem”. Wojnę z Polską przedstawił jako obronę i wyznaczył następców.
  • Włochy i państwa neutralne1 września 1939 Włochy ogłosiły, że nie podejmą działań wojennych. Neutralność ogłosiły też kraje nordyckie, Estonia, Łotwa i Portugalia, sojuszniczka Anglii.
  • Wielka Brytania przygotowuje się do wojny1 września 1939 Wielka Brytania zarządziła mobilizację, zaciemnienie i ewakuację miast. W kolejnych dniach powstały rejestr ludności i Ministerstwo Żywności.
  • Wielka Brytania i Francja żądają wycofania wojsk z PolskiWieczorem 1 września 1939 ambasadorowie Henderson i Coulondre zażądali od Niemiec wycofania wojsk z Polski. Noty były ostrzeżeniem, nie ultimatum.
  • Apel Roosevelta o oszczędzanie ludności cywilnej1 września 1939 Roosevelt wezwał walczące państwa, by nie bombardowały ludności cywilnej. Hitler przyrzekł to tego samego dnia, gdy Luftwaffe zniszczyła Wieluń.
  • Operacja Tannenberg1 września 1939 za Wehrmachtem weszły do Polski Einsatzgruppen policji bezpieczeństwa i SD. Z listami nazwisk miały „unieszkodliwić” polską warstwę przywódczą.
• 02

  • Mobilizacja we Francji2 września 1939 we Francji ruszyła mobilizacja powszechna, a parlament bez debaty uchwalił kredyty wojskowe. Minister Bonnet wciąż szukał pokoju przez Rzym.
• 03

  • Kluczowe wydarzenieWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom3 września 1939 Wielka Brytania o 11.00, a Francja o 17.00 znalazły się w stanie wojny z Niemcami. Warszawa wiwatowała, ale realna pomoc nie nadeszła.
  • Gabinet wojenny Chamberlaina3 września 1939 Chamberlain utworzył dziewięcioosobowy gabinet wojenny z Churchillem w Admiralicji, wprowadzono pobór 18–41 lat, a Gort objął BEF.
  • Indie, Australia, Nowa Zelandia i Nowa Fundlandia w wojnie3 września 1939 wicekról bez pytania Hindusów ogłosił, że Indie są w stanie wojny. Tego dnia do wojny weszły też Australia, Nowa Zelandia i Nowa Fundlandia.
  • Zatopienie AtheniiWieczorem 3 września 1939 U-30 storpedował bez ostrzeżenia brytyjski liniowiec „Athenia” z ponad 1400 osobami na pokładzie. Zginęło od 112 do 117 ludzi.
  • Krwawa niedziela w Bydgoszczy3 września 1939 w Bydgoszczy wśród cofającego się wojska wybuchła strzelanina. Zginęło kilkuset Niemców, a propaganda zrobiła z tego „krwawą niedzielę”.
  • Zatopienie Wichra i Gryfa3 września 1939 niemieckie bombowce nurkujące zatopiły w porcie na Helu niszczyciel „Wicher” i stawiacz min „Gryf”, największe polskie okręty na Bałtyku.
  • Legion Czechów i Słowaków3 września 1939 prezydent Mościcki powołał dekretem Legion Czechów i Słowaków. Około tysiąca uchodźców z Czechosłowacji miało walczyć z Niemcami u boku Polaków.
• 04

  • Niemcy przecinają korytarz pomorskiPo walkach w Borach Tucholskich niemiecka 4 Armia doszła do Wisły i połączyła się z 3 Armią z Prus Wschodnich. Armia „Pomorze” straciła dwie dywizje.
  • Pierwsze naloty RAF4 września 1939 brytyjskie bombowce zaatakowały okręty pod Wilhelmshaven i Brunsbüttel. Bomby w „Scheera” nie wybuchły, a RAF stracił 7 samolotów.
  • Japonia pozostaje poza wojną w Europie4 września 1939 rząd Nobuyukiego Abe ogłosił, że Japonia nie będzie się mieszać do wojny w Europie i skupi się na zakończeniu „incydentu chińskiego”.
  • Kolejne państwa ogłaszają neutralnośćNa początku września 1939 neutralność ogłosiły m.in. Szwajcaria, Irlandia, Holandia, Belgia, Hiszpania, Litwa, Iran, Jugosławia, Argentyna, Brazylia i Meksyk.
  • Brytyjski Korpus Ekspedycyjny we Francji4 września 1939 z Portsmouth wypłynęły do Francji czołowe oddziały BEF. Na początku października cztery dywizje lorda Gorta zajęły odcinek frontu pod Lille.
• 05

  • Stany Zjednoczone ogłaszają neutralność5 września 1939 Roosevelt ogłosił neutralność USA i embargo na broń dla walczących, także dla Polski. Powstał patrol neutralności, a 8 września stan wyjątkowy.
  • Irak, Egipt i Arabia Saudyjska zrywają stosunki z NiemcamiWe wrześniu 1939 Irak, Egipt i Arabia Saudyjska zerwały stosunki z Niemcami. Spełniły zobowiązania wobec Londynu, ale wojny Rzeszy nie wypowiedziały.
  • Wielka Brytania przestaje uznawać SłowacjęPo udziale Słowacji w napaści na Polskę Londyn wycofał uznanie państwa Tiso i 8 września uznał je za obszar okupowany przez wroga. ZSRR uznał je 16 września.
• 06

  • Związek Południowej Afryki wypowiada wojnę Niemcom6 września 1939 Związek Południowej Afryki wypowiedział wojnę Niemcom. Dwa dni wcześniej parlament odrzucił neutralność premiera Hertzoga, a rząd objął Smuts.
  • Bratobójczy ogień w pierwszych dniach wojny6 września 1939 Spitfire'y zestrzeliły nad Essexem dwa brytyjskie Hurricane'y, a 10 września okręt podwodny Triton zatopił brytyjski Oxley.
  • Niemcy zajmują Kraków6 września 1939 do niebronionego Krakowa weszły wojska niemieckiej 14 Armii. Armia „Kraków” cofała się już nad Nidę i Dunajec, a skarby Wawelu były w drodze.
  • Admiralicja wprowadza konwoje6 września 1939 ruszyły pierwsze brytyjskie konwoje i Northern Patrol. Dzień wcześniej U-47 zatopił frachtowiec „Bosnia”, pierwszy taki statek w tej wojnie.
  • Rumunia ogłasza neutralność6 września 1939 Rada Koronna opowiedziała się za neutralnością Rumunii. Sojusznik Polski nie przystąpił do wojny, ale zgodził się na tranzyt pomocy dla niej.
• 07

  • Początek ofensywy w Saarze7 września 1939 francuskie oddziały przekroczyły granicę Rzeszy w Saarze. Była to jedyna francuska ofensywa w 1939 roku, ostrożna i ograniczona od początku.
• 08

  • Niemcy minują wody brytyjskieWe wrześniu 1939 U-Booty zaczęły potajemnie minować brytyjskie wybrzeża, m.in. pod Portland. Na nowe miny magnetyczne trałowce były bezradne.
• 10

  • Kanada wypowiada wojnę Niemcom10 września 1939 Kanada wypowiedziała wojnę Niemcom, tydzień po Wielkiej Brytanii. Zwłokę zaplanowano, by pokazać, że decyzję podjął parlament w Ottawie.
  • Bombardowania Warszawy10 września 1939 Warszawa przeżyła jeden z najcięższych dni oblężenia, z kilkunastoma nalotami Luftwaffe. Bombardowano ją jednak od pierwszego dnia wojny.
• 11

  • Turcja i Bułgaria pozostają neutralne11 września 1939 premier Refik Saydam zapowiedział, że Turcja na razie zostanie poza wojną. 15 września neutralność formalnie ogłosiła Bułgaria.
• 12

  • Gamelin wstrzymuje ofensywę w Saarze12 września 1939 gen. Gamelin wstrzymał natarcie w Saarze, a premierzy Francji i Wielkiej Brytanii w Abbeville uznali, że Polsce nie da się realnie pomóc.
• 13

  • Wybuch na krążowniku Pluton13 września 1939 w porcie w Casablance wyleciał w powietrze francuski krążownik minowy „Pluton”, rozbrajający uzbrojone miny. Zginęło około 200 ludzi.
• 14

  • Początek bitwy o Changsha14 września 1939 japońska 11 Armia rozpoczęła w Jiangxi ofensywę, która miała rozbić chińską 9 Strefę Wojenną i dojść do Changsha, stolicy Hunanu.
  • Zatopienie U-3914 września 1939 U-39 zaatakował lotniskowiec „Ark Royal”, ale torpedy wybuchły przedwcześnie. Niszczyciele zatopiły go jako pierwszy U-Boot tej wojny.
  • Niemiecka presja na Rumunię14 września 1939 rząd rumuński pod naciskiem Berlina postanowił internować polskie władze, gdyby weszły do Rumunii, i ograniczył tranzyt broni do Polski.
• 15

  • Okrążenie Warszawy15 września 1939 niemiecka 3 Armia stanęła pod Pragą i odcięła Warszawę od wschodu. Dzień później obrońcy odrzucili żądanie kapitulacji.
• 16

  • Pierwszy konwój HX16 września 1939 z Halifaksu wypłynął do Liverpoolu konwój HX 1, osłaniany przez kanadyjskie niszczyciele. Tak zaczęła się najdłuższa seria konwojów tej wojny.
• 17

  • Kluczowe wydarzenieAgresja ZSRR na Polskę17 września 1939 o świcie Armia Czerwona bez wypowiedzenia wojny wkroczyła do Polski, wykonując tajny protokół paktu z Niemcami. Polska miała dwóch najeźdźców.
  • Zatopienie HMS Courageous17 września 1939 U-29 zatopił na zachód od Irlandii lotniskowiec HMS Courageous. Zginęło 518 lub 519 ludzi. To pierwszy okręt Royal Navy zatopiony przez wroga.
• 18

  • Polskie władze przekraczają granicę rumuńskąW nocy z 17 na 18 września 1939 prezydent, rząd i Naczelny Wódz przeszli do Rumunii, licząc na przejazd do Francji. Rumuni ich internowali.
  • Ucieczka Orła z TallinnaW nocy z 17 na 18 września 1939 internowany w Tallinnie ORP „Orzeł” uciekł z portu. Moskwa uznała, że Estonia nie umie strzec neutralności, i zaczęła naciski.
• 19

  • Spotkanie wojsk niemieckich i radzieckichArmia Czerwona zajęła Wilno, a pod Lwowem i Brześciem zetknęła się z Wehrmachtem. 22 września Guderian przekazał Brześć brygadzie pancernej Kriwoszeina.
• 21

  • Zabójstwo Armanda Călinescu21 września 1939 legioniści Żelaznej Gwardii zastrzelili w Bukareszcie premiera Rumunii Armanda Călinescu. Odwetem były egzekucje setek legionistów bez sądu.
• 24

  • Dönitz zaostrza wojnę podwodną24 września 1939, na wniosek Dönitza, U-Booty dostały prawo zatapiać statki używające radia i atakować francuskie. Był to pierwszy krok od reguł pryzowych.
  • Radzieckie żądania wobec Estonii24 września 1939 Mołotow zażądał od estońskiego ministra Seltera paktu o wzajemnej pomocy z radzieckimi bazami i zagroził, że w razie odmowy ZSRR użyje siły.
• 25

  • Konferencja panamerykańska w PanamieWe wrześniu 1939 ministrowie 21 republik amerykańskich obradowali w Panamie. Deklaracją z 3 października ogłosili wokół obu Ameryk strefę bez działań wojennych.
• 26

  • Pierwszy niemiecki samolot zestrzelony przez Brytyjczyków26 września 1939 Skua z „Ark Royal” zestrzelił nad Morzem Północnym łódź latającą Do 18. Niemcy ogłosili potem fałszywie, że lotniskowiec zatonął.
  • Japończycy przekraczają jezioro DongtingPod koniec września 1939 Japończycy przełamali chińską obronę nad rzeką Xinqiang, wylądowali na brzegu jeziora Dongting i sforsowali Miluo w drodze na Changsha.
• 27

  • Dziwna wojna27 września 1939, gdy Polska przegrywała, niemiecka artyleria ostrzelała francuskie wsie. Na zachodzie trwała dziwna wojna, prawie bez walk na lądzie.
  • Kluczowe wydarzeniePowstanie Służby Zwycięstwu PolskiW nocy z 26 na 27 września 1939 w oblężonej Warszawie gen. Tokarzewski-Karaszewicz założył Służbę Zwycięstwu Polski, zalążek przyszłej Armii Krajowej.
• 28

  • Niemiecko-radziecki traktat o granicach i przyjaźni28 września 1939 Ribbentrop i Mołotow podpisali w Moskwie traktat o granicach i przyjaźni. Linię podziału Polski przesunięto na Bug, a Litwę oddano ZSRR.
  • Kapitulacja Warszawy28 września 1939 gen. Kutrzeba i gen. Blaskowitz podpisali na Rakowcu kapitulację Warszawy. Wcześniej miasto przetrwało najcięższy nalot i generalny szturm.
  • Radziecko-estoński pakt o wzajemnej pomocy28 września 1939 Estonia pod groźbą wojny podpisała w Moskwie pakt o wzajemnej pomocy. ZSRR dostał bazy na wyspach i w Paldiski oraz prawo do 25 tys. żołnierzy.
• 30

  • Graf Spee zatapia pierwszy statek30 września 1939 „pancernik kieszonkowy” Admiral Graf Spee zatopił u wybrzeży Brazylii brytyjski frachtowiec Clement. Jego załoga ocalała.