TheSecondWar.pl
en
← Wszystkie miejsca

Miasto

Warszawa w czasie wojny

40 artykułów · 1919–1945

We wrześniu 1939 roku Warszawa broniła się przez trzy tygodnie, a 28 września skapitulowała. Niemcy zamknęli za murem getta około 400 tysięcy Żydów i od lipca 1942 roku wywozili ich do Treblinki; w kwietniu 1943 w getcie wybuchło powstanie. 1 sierpnia 1944 roku Armia Krajowa rozpoczęła Powstanie Warszawskie. Po jego kapitulacji Niemcy wypędzili ludność i burzyli miasto, którego ruiny 17 stycznia 1945 roku zajęły 1 Armia WP i Armia Czerwona.

1919

  1. 14 lutego 1919 – 18 października 1920BitwaWojna polsko-bolszewickaOd lutego 1919 do października 1920 Polska walczyła z Rosją Radziecką o ziemie dawnej Rzeczypospolitej. Bitwa warszawska zatrzymała marsz rewolucji na zachód.

1927

  1. 7 czerwca 1927WydarzenieZabójstwo Piotra Wojkowa7 czerwca 1927 na dworcu w Warszawie biały emigrant Borys Kowerda zastrzelił posła ZSRR Piotra Wojkowa, współodpowiedzialnego za zabicie rodziny carskiej.

1939

  1. 1 września – 6 października 1939BitwaKampania wrześniowaOd 1 września do 6 października 1939 Polska broniła się przed III Rzeszą, Słowacją, a od 17 września także przed ZSRR. Kampania zakończyła się rozbiorem kraju.
  2. 3 września 1939WydarzenieWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom3 września 1939 Wielka Brytania o 11.00, a Francja o 17.00 znalazły się w stanie wojny z Niemcami. Warszawa wiwatowała, ale realna pomoc nie nadeszła.
  3. 8–28 września 1939BitwaObrona Warszawy (1939)Od 8 do 28 września 1939 stolica Polski broniła się przed Wehrmachtem i Luftwaffe. Skapitulowała po zmasowanych nalotach, bez wody, prądu i nadziei na odsiecz.
  4. 9–22 września 1939BitwaBitwa nad BzurąOd 9 do 22 września 1939 armie „Poznań” i „Pomorze” gen. Kutrzeby uderzyły na skrzydło niemieckiej 8 Armii. Po początkowym sukcesie zostały okrążone i rozbite.
  5. 10 września 1939WydarzenieBombardowania Warszawy10 września 1939 Warszawa przeżyła jeden z najcięższych dni oblężenia, z kilkunastoma nalotami Luftwaffe. Bombardowano ją jednak od pierwszego dnia wojny.
  6. 15 września 1939WydarzenieOkrążenie Warszawy15 września 1939 niemiecka 3 Armia stanęła pod Pragą i odcięła Warszawę od wschodu. Dzień później obrońcy odrzucili żądanie kapitulacji.
  7. 27 września 1939WydarzeniePowstanie Służby Zwycięstwu PolskiW nocy z 26 na 27 września 1939 w oblężonej Warszawie gen. Tokarzewski-Karaszewicz założył Służbę Zwycięstwu Polski, zalążek przyszłej Armii Krajowej.
  8. 28 września 1939WydarzenieKapitulacja Warszawy28 września 1939 gen. Kutrzeba i gen. Blaskowitz podpisali na Rakowcu kapitulację Warszawy. Wcześniej miasto przetrwało najcięższy nalot i generalny szturm.

1940

  1. 20 czerwca 1940WydarzenieEgzekucje w Palmirach20 i 21 czerwca 1940 Niemcy rozstrzelali w Palmirach 358 więźniów Pawiaka, wśród nich Macieja Rataja, Mieczysława Niedziałkowskiego i Janusza Kusocińskiego.
  2. 19 września 1940WydarzenieWitold Pilecki trafia do Auschwitz19 września 1940 ppor. Witold Pilecki dał się złapać w łapance na Żoliborzu, by trafić do Auschwitz. Jako więzień nr 4859 zbudował w obozie konspirację.
  3. 2 października 1940WydarzenieUtworzenie getta warszawskiego2 października 1940 gubernator Ludwig Fischer nakazał utworzyć w Warszawie „dzielnicę żydowską”. Do połowy listopada przesiedlono około 250 tysięcy ludzi.
  4. 15 listopada 1940WydarzenieZamknięcie getta warszawskiegoW nocy z 15 na 16 listopada 1940 Niemcy zamknęli getto warszawskie. Około 400 tysięcy Żydów odcięto murem od miasta, a głód i szmugiel stały się codziennością.
  5. 3 grudnia 1940WydarzeniePierwszy Delegat Rządu na Kraj3 grudnia 1940 gen. Sikorski mianował Cyryla Ratajskiego Delegatem Rządu. W okupowanej Polsce zaczęła powstawać tajna administracja cywilna państwa.

1941

  1. 24 grudnia 1941WydarzenieAkcja futrzanaW Wigilię 1941 Niemcy nakazali Żydom w Generalnym Gubernatorstwie oddać wszystkie futra dla wojsk na froncie wschodnim. Za ukrycie futra groziła śmierć.

1942

  1. 22 lipca 1942WydarzenieObóz zagłady w Treblince22 lipca 1942 z Warszawy odjechał pierwszy transport do Treblinki II. Następnego dnia ruszył obóz, w którym Niemcy zamordowali około 800–900 tys. Żydów.
  2. 22 lipca 1942WydarzenieWielka Akcja w getcie warszawskim22 lipca 1942 Niemcy zaczęli wywozić Żydów z getta warszawskiego do Treblinki. Do 21 września zamordowali tam co najmniej 254 tysiące ludzi.
  3. 5 sierpnia 1942WydarzenieDeportacja Domu Sierot Janusza Korczaka5 sierpnia 1942 Niemcy wywieźli z getta warszawskiego do Treblinki Janusza Korczaka, Stefanię Wilczyńską, wychowawców i blisko 200 dzieci z Domu Sierot.
  4. 4 grudnia 1942WydarzeniePowstanie Rady Pomocy Żydom „Żegota”4 grudnia 1942 w Warszawie powstała przy Delegaturze Rządu Rada Pomocy Żydom „Żegota”. Dawała ukrywającym się Żydom pieniądze, dokumenty i kryjówki.

1943

  1. 18 stycznia 1943WydarzeniePierwszy zbrojny opór w getcie warszawskim18 stycznia 1943 Niemcy wznowili wywózki z getta warszawskiego. Bojownicy ŻOB po raz pierwszy stawili im zbrojny opór, a po czterech dniach akcję przerwano.
  2. 26 marca 1943WydarzenieAkcja pod Arsenałem26 marca 1943 harcerze z Grup Szturmowych Szarych Szeregów odbili w Warszawie z rąk gestapo Jana Bytnara „Rudego” i 20 innych więźniów.
  3. 19 kwietnia 1943WydarzenieWybuch powstania w getcie warszawskim19 kwietnia 1943, w wigilię Paschy, bojownicy ŻOB i ŻZW odparli Niemców wkraczających do getta warszawskiego. Wkrótce wrócili oni pod wodzą Jürgena Stroopa.
  4. 22 kwietnia 1943WydarzeniePodpalenie getta warszawskiegoOd 22 kwietnia 1943 Stroop palił getto warszawskie dom po domu. ŻZW opuścił plac Muranowski, ale ŻOB i ludzie w bunkrach walczyli jeszcze tygodniami.
  5. 16 maja 1943WydarzenieUpadek powstania w getcie warszawskim16 maja 1943 Stroop wysadził Wielką Synagogę na Tłomackiem i ogłosił koniec getta warszawskiego. Raport podawał 56 065 „ujętych” Żydów.
  6. 30 czerwca 1943WydarzenieAresztowanie generała Roweckiego30 czerwca 1943 gestapo aresztowało w Warszawie przy ul. Spiskiej 14 komendanta głównego AK gen. Stefana Roweckiego „Grota”. Dowództwo przejął gen. Komorowski.

1944

  1. 15 stycznia – 26 października 1944BitwaAkcja „Burza”Od stycznia do października 1944 AK uderzała na cofających się Niemców i witała Armię Czerwoną jako gospodarz. Sowieci rozbrajali jej oddziały.
  2. 1 lutego 1944WydarzenieZamach na Franza Kutscherę1 lutego 1944 żołnierze oddziału „Pegaz” z Kedywu AK zastrzelili w Alejach Ujazdowskich dowódcę SS i policji dystryktu warszawskiego Franza Kutscherę.
  3. 1 sierpnia 1944WydarzenieWybuch Powstania Warszawskiego1 sierpnia 1944 o 17:00 oddziały Armii Krajowej uderzyły na Niemców w Warszawie, by wyzwolić stolicę, zanim wkroczy do niej Armia Czerwona.
  4. 1 sierpnia – 2 października 1944BitwaPowstanie WarszawskieOd 1 sierpnia do 2 października 1944 Armia Krajowa walczyła z Niemcami o Warszawę. Po 63 dniach skapitulowała, a miasto wysiedlono i zburzono.
  5. 5 sierpnia 1944WydarzenieRzeź Woli5 sierpnia 1944 policja i SS Heinza Reinefartha zaczęły mordować ludność warszawskiej Woli. W trzy dni zginęło od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy cywilów.
  6. 5 września 1944WydarzeniePowstanie po upadku StarówkiNa początku września 1944 Warszawa walczyła dalej po utracie Starego Miasta. 5–6 września padło Powiśle, a w głodującym Śródmieściu zaczęto mówić o kapitulacji.
  7. 24 września 1944WydarzenieArmia Czerwona i Berling nad WisłąPod koniec września 1944 front w Polsce stał na Wiśle i Narwi. Desant 1 Armii WP na lewy brzeg Warszawy załamał się, a 23 września wycofano ostatnich żołnierzy.
  8. 2 października 1944WydarzenieKapitulacja Powstania Warszawskiego2 października 1944 w Ożarowie podpisano układ kończący powstanie warszawskie. AK otrzymała prawa kombatanckie, a ludność stolicy wypędzono.

1945

  1. 12 stycznia 1945WydarzeniePoczątek operacji wiślańsko-odrzańskiej12 stycznia 1945 1 Front Ukraiński Koniewa uderzył z przyczółka sandomierskiego. Ruszyła ofensywa, która w trzy tygodnie doprowadziła Armię Czerwoną nad Odrę.
  2. 12 stycznia – 3 lutego 1945BitwaOperacja wiślańsko-odrzańska12 stycznia – 3 lutego 1945 fronty Żukowa i Koniewa przeszły znad Wisły nad Odrę, rozbiły Grupę Armii A i zajęły Warszawę, Kraków, Łódź i Górny Śląsk.
  3. 17 stycznia 1945WydarzenieWkroczenie do Warszawy17 stycznia 1945 oddziały 1 Armii WP i Armii Czerwonej zajęły ruiny lewobrzeżnej Warszawy. Wraz z wojskiem do miasta przyszła nowa, komunistyczna władza.
  4. 19 stycznia 1945WydarzenieRozkaz Hitlera z 19 styczniaPo utracie Warszawy Hitler nakazał dowódcom od szczebla dywizji meldować mu z góry każdy zamiar odwrotu, natarcia lub oddania pozycji, by mógł je cofnąć.
  5. 28 czerwca 1945WydarzenieTymczasowy Rząd Jedności Narodowej28 czerwca 1945 w Warszawie powołano Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej z Osóbką-Morawskim jako premierem oraz Gomułką i Mikołajczykiem jako wicepremierami.
  6. 5 lipca 1945WydarzenieMocarstwa uznają Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej5 lipca 1945 Stany Zjednoczone i Wielka Brytania uznały TRJN w Warszawie i cofnęły uznanie rządowi RP w Londynie, który odtąd działał jako rząd na uchodźstwie.

Ludzie

Urodzeni lub zmarli w tym miejscu

  • Adam CzerniakówPrezes Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie (1939), przewodniczący warszawskiego Judenratu (1939–1942)
  • Albert ForsterGauleiter NSDAP w Gdańsku (1930–1945), zwierzchnik Wolnego Miasta Gdańska (1939), namiestnik Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (1939–1945)
  • August Emil FieldorfSzef Kierownictwa Dywersji (Kedywu) Komendy Głównej AK (1942–1944), organizator „NIE”, zastępca komendanta głównego Armii Krajowej (1944–1945)
  • Edward Rydz-ŚmigłyKomendant Główny POW (1917–1918), dowódca 3 Armii i Frontu Środkowego (1920), Generalny Inspektor Sił Zbrojnych (1935–1939), Marszałek Polski (od 1936), Naczelny Wódz (1939)
  • Emanuel RingelblumHistoryk Żydów w Polsce, działacz Jointu i Żydowskiej Samopomocy Społecznej, twórca i kierownik archiwum Oneg Szabat (1940–1943)
  • Janusz KorczakLekarz pediatra, pisarz, współzałożyciel i dyrektor Domu Sierot w Warszawie (1912–1942), współtwórca zakładu „Nasz Dom” (1919)
  • Józef BeckSzef gabinetu ministra spraw wojskowych (1926–1930), wicepremier (1930), minister spraw zagranicznych RP (1932–1939)
  • Józef PiłsudskiKomendant I Brygady Legionów (1914–1916), Naczelnik Państwa (1918–1922), Marszałek Polski (od 1920), po 1926 minister spraw wojskowych i dwukrotny premier
  • Juliusz RómmelDowódca 1 Dywizji Jazdy (1920), inspektor armii (1929–1939), dowódca Armii „Łódź” i Armii „Warszawa” (1939), generał dywizji
  • Jürgen StroopDowódca SS i Policji w dystrykcie warszawskim (1943), wyższy dowódca SS i Policji w Grecji (1943) i w okręgu Ren-Westmark (1943–1945), SS-Gruppenführer
  • Konstanty RokossowskiDowódca 16 Armii (1941–1942), Frontu Dońskiego (1942–1943), Centralnego (1943) oraz 1 i 2 Frontu Białoruskiego (1943–1945), marszałek ZSRR (od 1944), marszałek Polski i minister obrony narodowej PRL (1949–1956)
  • Ludwig FischerSzef, od 1941 gubernator dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945)
  • Mordechaj AnielewiczDziałacz Ha-Szomer Ha-Cair, komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej (1942–1943), dowódca powstania w getcie warszawskim (1943)
  • Piotr WojkowKomisarz zaopatrzenia uralskiej rady obwodowej (1918), przewodniczący delegacji radzieckiej w komisjach mieszanych traktatu ryskiego (1921–1924), poseł ZSRR w Polsce (1924–1927)
  • Roman DmowskiPrzywódca Ligi Narodowej i Narodowej Demokracji (od 1893), prezes Komitetu Narodowego Polskiego (1917–1919), delegat na konferencję pokojową w Paryżu (1919), minister spraw zagranicznych (1923)
  • Stefan StarzyńskiKomisaryczny prezydent Warszawy (1934–1939), Komisarz Cywilny przy Dowództwie Obrony Warszawy (1939)
  • Tadeusz Boy-ŻeleńskiTłumacz, krytyk teatralny i literacki, publicysta; kierownik katedry literatury francuskiej Uniwersytetu we Lwowie (1939–1941)
  • Tadeusz RozwadowskiSzef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1918 i 1920–1921), dowódca Armii „Wschód” (1918–1919), szef polskiej misji wojskowej w Paryżu (1919–1920), generał broni
  • Werner von FritschSzef Kierownictwa Wojsk Lądowych (1934–1935), naczelny dowódca wojsk lądowych (1935–1938), generał pułkownik
  • Witold PileckiWspółtwórca Tajnej Armii Polskiej (1939), organizator konspiracji w KL Auschwitz (1940–1943), oficer Kedywu KG AK i powstaniec warszawski (1943–1944)
  • Wojciech KorfantyPoseł do Reichstagu (1903–1912, 1918), komisarz Naczelnej Rady Ludowej (1918–1919), polski komisarz plebiscytowy na Górnym Śląsku (1920–1921), wicepremier (1923)