ZSRR i represje

NKWD

Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych

Radzieckie ministerstwo spraw wewnętrznych w latach 1934–1946, łączące policję polityczną, milicję, wojska wewnętrzne i pograniczne oraz system łagrów. Wykonawca wielkiego terroru, zbrodni katyńskiej i deportacji.

Ogólnozwiązkowe NKWD powstało w lipcu 1934 roku i wchłonęło policję polityczną OGPU. Kierowali nim kolejno Gienrich Jagoda, Nikołaj Jeżow i Ławrientij Beria. W latach 1937–1938 NKWD przeprowadziło wielki terror, w tym operację polską, w której zamordowano ponad sto tysięcy osób. Część zadań bezpieczeństwa państwa przejmował okresowo, a od 1943 roku na stałe, odrębny komisariat NKGB. W 1946 roku NKWD przemianowano na MWD.

Dla Polaków NKWD to przede wszystkim lata 1939–1941 i 1944–1945: aresztowania na zajętych ziemiach wschodnich, deportacje setek tysięcy ludzi w głąb ZSRR i wymordowanie wiosną 1940 roku około 22 tysięcy jeńców i więźniów w zbrodni katyńskiej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1944 roku NKWD rozbrajało oddziały Armii Krajowej, zakładało obozy dla jej żołnierzy i w marcu 1945 roku podstępnie aresztowało przywódców Państwa Podziemnego.