III Rzesza
III Rzesza
Potoczna nazwa państwa niemieckiego pod rządami Hitlera i NSDAP, od 30 stycznia 1933 do maja 1945 roku. Oficjalnie nazywało się Rzeszą Niemiecką, a od 1943 roku Wielką Rzeszą Niemiecką.
Nazwę spopularyzowała książka Arthura Moellera van den Brucka „Das Dritte Reich” z 1923 roku: pierwszą Rzeszą było Święte Cesarstwo Rzymskie, drugą cesarstwo niemieckie z lat 1871–1918, a trzecia miała je odnowić. Naziści chętnie mówili też o „Tysiącletniej Rzeszy”. Państwo przetrwało dwanaście lat: od mianowania Hitlera kanclerzem w 1933 roku do bezwarunkowej kapitulacji 8 maja 1945 roku i aresztowania rządu we Flensburgu 23 maja.
W ciągu kilkunastu miesięcy III Rzesza stała się dyktaturą jednej partii, a potem rozpętała wojnę i Zagładę. Dla Polski oznaczała okupację: część ziem polskich wcielono wprost do Rzeszy, a z reszty utworzono Generalne Gubernatorstwo.
Źródła
W kronice
(173)173 teksty używają tego pojęcia.
1923
1932
1933
- 27 lutegoPożar Reichstagu
- 28 lutegoDekret o ochronie narodu i państwa
- 20 marcaObóz koncentracyjny w Dachau
- 23 marcaUstawa o pełnomocnictwach
- 24 marca„Judea Declares War on Germany”
- 25 marcaAntynazistowski bojkot
- 1 kwietniaBojkot żydowskich sklepów
- 1 majaŚwięto Pracy Narodowej
- 2 majaLikwidacja związków zawodowych w Niemczech
- 15 majaPowstanie Luftwaffe
- 25 sierpniaUmowa Haawara
- 24 listopadaPrześladowania „aspołecznych”
1936
1938
1939
- 24 styczniaGöring powierza Heydrichowi emigrację Żydów
- 27 styczniaPlan Z
- 14 marcaProklamacja Państwa Słowackiego
- 16 marcaUtworzenie Protektoratu Czech i Moraw
- 23 marcaNiemiecko-rumuński układ gospodarczy
- 28 kwietniaHitler wypowiada układ morski i deklarację z Polską
- 2 sierpniaList Einsteina do Roosevelta
- 1 wrześniaNiemcy anektują Wolne Miasto Gdańsk
- 1 wrześniaPrzemówienie Hitlera w Reichstagu
- 1 wrześniaKampania wrześniowa
- 3 wrześniaWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom
- 3 wrześniaZatopienie Athenii
- 3 wrześniaKrwawa niedziela w Bydgoszczy
- 3 wrześniaLegion Czechów i Słowaków
- 3 wrześniaBitwa o Atlantyk
- 5 wrześniaIrak, Egipt i Arabia Saudyjska zrywają stosunki z Niemcami
- 5 wrześniaWielka Brytania przestaje uznawać Słowację
- 26 wrześniaPierwszy niemiecki samolot zestrzelony przez Brytyjczyków
- 20 październikaEncyklika Summi Pontificatus
- 21 październikaRejestracja poborowych w Wielkiej Brytanii
- 26 październikaWcielenie ziem polskich do Rzeszy i Generalne Gubernatorstwo
- 8 listopadaZamach Elsera
- 15 listopadaPogrzeb Jana Opletala
- 26 listopadaNiemcy przekazują Słowacji polskie ziemie
- 30 listopadaZSRR napada na Finlandię
- 7 grudniaPaństwa skandynawskie i Włochy wobec wojny zimowej
- 31 grudniaNoworoczne przemówienie Goebbelsa
1940
1941
- 10 styczniaNiemiecko-radziecki układ graniczny i handlowy
- 9 marcaWłoska ofensywa wiosenna w Albanii
- 15 majaPierwszy obóz Civilian Public Service
- 4 czerwcaŚmierć Wilhelma II
- 22 czerwcaAtak Niemiec na ZSRR
- 23 czerwcaHitler w Wilczym Szańcu
- 25 czerwcaFinlandia przystępuje do wojny z ZSRR
- 25 czerwcaWojna kontynuacyjna
- 31 lipcaRozkaz Göringa dla Heydricha
- 18 sierpniaWstrzymanie akcji T4
- 1 wrześniaGwiazda Dawida w Rzeszy
- 4 wrześniaIncydent z USS Greer
- 11 grudniaNiemcy i Włochy wypowiadają wojnę USA
1942
- 20 styczniaKonferencja w Wannsee
- 1 lutegoQuisling premierem Norwegii
- 26 marcaGwiazda na drzwiach żydowskich mieszkań
- 26 kwietniaOstatnie posiedzenie Reichstagu
- 27 majaZamach na Heydricha
- 4 czerwcaŚmierć Heydricha
- 4 wrześniaUstawa o pracy przymusowej we Francji
- 23 wrześniaRommel opuszcza Afrykę
- 30 wrześniaPrzemówienie Hitlera w Sportpalast
- 29 październikaProtest w Albert Hall
- 19 listopadaOperacja „Uran”
- 1 grudniaRaport Beveridge’a
- 31 grudniaBitwa na Morzu Barentsa
1943
- 24 styczniaRozbicie kotła stalingradzkiego
- 28 styczniaObowiązek pracy w III Rzeszy
- 31 styczniaKapitulacja Paulusa
- 7 lutegoRacjonowanie obuwia w Stanach Zjednoczonych
- 16 lutegoUtworzenie STO we Francji
- 18 lutegoPrzemówienie Goebbelsa o wojnie totalnej
- 22 lutegoEgzekucja rodzeństwa Scholl
- 14 marcaNiemcy odbijają Charków
- 16 majaOperacja Chastise
- 7 lipcaDornberger i von Braun u Hitlera
- 2 sierpniaCygański obóz rodzinny w Auschwitz
- 17 sierpniaOperacja Hydra
- 1 wrześniaMobilizacja brytyjskiej siły roboczej
- 3 wrześniaEwakuacja Berlina
- 21 wrześniaZbrodnia na Kefalinii
- 9 październikaVII Korpus w Wielkiej Brytanii
- 13 październikaWłochy wypowiadają wojnę Niemcom
- 15 listopadaRozkaz Himmlera w sprawie Romów
1944
- 24 styczniaBitwa pod Korsuniem
- 2 lutegoFront pod Narwą
- 7 lutegoJüri Uluots wzywa do mobilizacji
- 16 lutegoWyrwanie się z kotła pod Korsuniem
- 17 marcaNalot na Wiedeń
- 19 marcaPartyzanci jugosłowiańscy pod Triestem
- 30 marcaNalot na Norymbergę
- 3 kwietniaNaloty na Budapeszt i Bukareszt
- 27 lipcaBitwa na linii Tannenberg
- 5 sierpniaRzeź Woli
- 20 sierpniaLotnicy alianccy w Buchenwaldzie
- 20 sierpniaOperacja jasko-kiszyniowska
- 28 sierpniaKapitulacja Tulonu i Marsylii
- 4 wrześniaZawieszenie broni między Finlandią a ZSRR
- 8 wrześniaArmia Czerwona w Bułgarii
- 21 wrześniaKsiążę Karol regentem Belgii
- 6 październikaBitwa pod Debreczynem
- 14 październikaSamobójstwo Rommla
- 18 październikaVolkssturm
- 15 grudniaUtrata Ruhnu
- 24 grudniaKontrofensywa w Ardenach
- 31 grudniaWęgry wypowiadają wojnę Niemcom
1945
- 1 styczniaOperacja Bodenplatte
- 20 styczniaUcieczka z Prus Wschodnich
- 3 lutegoNalot na Berlin 3 lutego 1945
- 10 lutegoOperacja pomorska
- 23 lutegoNalot na Pforzheim
- 6 marcaPoczątek operacji Frühlingserwachen
- 7 marcaForsowanie Renu
- 16 marcaOperacja wiedeńska
- 20 marcaHeinrici zastępuje Himmlera
- 27 marcaArgentyna wypowiada wojnę Osi
- 29 marcaArmia Czerwona wkracza do Austrii
- 2 kwietniaBitwa o Wiedeń
- 4 kwietniaZajęcie Bratysławy
- 4 kwietniaWyzwolenie obozu Ohrdruf
- 5 kwietniaWiosenna ofensywa we Włoszech
- 9 kwietniaNalot na Kilonię
- 11 kwietniaWyzwolenie Buchenwaldu
- 13 kwietniaUpadek Wiednia
- 16 kwietniaPoczątek operacji berlińskiej
- 16 kwietniaOperacja berlińska
- 20 kwietniaOstatnie urodziny Hitlera
- 22 kwietniaZałamanie Hitlera
- 23 kwietniaTelegram Göringa
- 24 kwietniaOferta Himmlera
- 25 kwietniaSpotkanie nad Łabą
- 29 kwietniaWyzwolenie Dachau
- 1 majaŚmierć Goebbelsów
- 2 majaUcieczka z bunkra
- 5 majaWyzwolenie Mauthausen
- 6 majaOperacja praska
- 7 majaGöring w niewoli
- 8 majaKapitulacja rządu Tisy
- 20 majaKoniec powstania na Texelu
- 23 majaAresztowanie rządu flensburskiego
- 23 majaŚmierć Himmlera
- 25 majaOstatnie walki w Jugosławii