Polityka
Państwa Osi
Sojusz Niemiec, Włoch i Japonii, przypieczętowany paktem trzech z 27 września 1940 roku, oraz ich sprzymierzeńcy: Węgry, Rumunia, Słowacja, Bułgaria i Chorwacja. Nazwa pochodzi od „osi Rzym–Berlin” z 1936 roku.
Po porozumieniu niemiecko-włoskim z października 1936 roku Mussolini ogłosił 1 listopada w Mediolanie istnienie „osi” Rzym–Berlin. W listopadzie 1936 roku Niemcy i Japonia zawarły pakt antykominternowski, do którego rok później przystąpiły Włochy. W maju 1939 roku pakt stalowy uczynił z osi sojusz wojskowy, a 27 września 1940 roku pakt trzech połączył trzy mocarstwa. Przystąpiły do niego Węgry, Rumunia i Słowacja (1940), Bułgaria i Chorwacja (1941); podpis Jugosławii unieważnił przewrót w Belgradzie. Finlandia walczyła u boku Niemiec, ale paktu nie podpisała.
Państwa Osi nigdy nie prowadziły wspólnej strategii. Sojusz zaczął się rozpadać w 1943 roku wraz z kapitulacją Włoch, w 1944 roku na stronę aliantów przeszły Rumunia i Bułgaria, a wojna skończyła się kapitulacją Niemiec w maju i Japonii we wrześniu 1945 roku.
Źródła
W kronice
(191)191 tekstów używa tego pojęcia.
1934
1939
- 14 marcaProklamacja Państwa Słowackiego
- 23 marcaNiemiecko-rumuński układ gospodarczy
- 23 marcaMała wojna
- 31 marcaKoniec małej wojny
- 4 kwietniaWęgiersko-słowacki układ graniczny
- 22 majaPakt stalowy
- 4 wrześniaJaponia pozostaje poza wojną w Europie
- 4 wrześniaKolejne państwa ogłaszają neutralność
- 5 wrześniaIrak, Egipt i Arabia Saudyjska zrywają stosunki z Niemcami
- 5 wrześniaWielka Brytania przestaje uznawać Słowację
- 6 wrześniaRumunia ogłasza neutralność
- 11 wrześniaTurcja i Bułgaria pozostają neutralne
- 14 wrześniaPoczątek bitwy o Changsha
- 14 wrześniaNiemiecka presja na Rumunię
- 25 wrześniaKonferencja panamerykańska w Panamie
- 20 październikaNiemieckie naciski na Rumunię
- 26 październikaTiso prezydentem Słowacji
- 7 grudniaPaństwa skandynawskie i Włochy wobec wojny zimowej
- 14 grudniaZSRR wykluczony z Ligi Narodów
1940
- 1 lutegoRekordowy budżet wojskowy Japonii
- 29 marcaMołotow o Besarabii
- 10 czerwcaKampania wschodnioafrykańska
- 11 czerwcaOblężenie Malty
- 26 czerwcaUltimatum ZSRR wobec Rumunii
- 29 czerwcaArita zapowiada nowy ład w Azji Wschodniej
- 22 lipcaKonferencja hawańska
- 22 lipcaDrugi rząd Konoe
- 17 sierpniaNiemiecka blokada Wysp Brytyjskich
- 30 sierpniaDrugi arbitraż wiedeński
- 2 wrześniaUmowa „niszczyciele za bazy”
- 6 wrześniaAbdykacja Karola II
- 9 wrześniaWłoski nalot na Tel Awiw
- 22 wrześniaJaponia wkracza do Indochin Francuskich
- 22 wrześniaJapońska inwazja na Indochiny Francuskie
- 27 wrześniaPakt trzech
- 4 październikaSpotkanie na przełęczy Brenner (październik 1940)
- 7 październikaNiemiecka misja wojskowa w Rumunii
- 12 październikaInwazja na Wielką Brytanię odłożona do wiosny
- 16 październikaRejestracja poborowych w USA
- 23 październikaSpotkanie w Hendaye
- 24 październikaSpotkanie w Montoire
- 28 październikaWłochy atakują Grecję
- 28 październikaWojna grecko-włoska
- 1 listopadaTurcja wobec wojny grecko-włoskiej
- 5 listopadaRoosevelt wybrany na trzecią kadencję
- 8 listopadaBitwa nad rzeką Kalamas
- 12 listopadaMołotow w Berlinie
- 13 listopadaBitwa w górach Pindos
- 14 listopadaGreckie kontrnatarcie
- 16 listopadaBrytyjska pomoc dla Grecji
- 20 listopadaWęgry, Rumunia i Słowacja przystępują do paktu trzech
- 21 listopadaBelgia wypowiada wojnę Włochom
- 22 listopadaGrecy zdobywają Korczę
- 25 listopadaRadzieckie warunki przystąpienia do paktu trzech
- 18 grudniaDyrektywa nr 21: plan „Barbarossa”
1941
- 10 styczniaNiemiecko-radziecki układ graniczny i handlowy
- 21 styczniaBunt legionistów i pogrom w Bukareszcie
- 29 styczniaŚmierć Joanisa Metaksasa
- 1 lutegoHusband Kimmel dowódcą Floty Pacyfiku
- 10 lutegoMalta pod bombami
- 21 lutegoNiemcy nad Dunajem
- 1 marcaBułgaria przystępuje do paktu trzech
- 7 marcaBrytyjczycy lądują w Grecji
- 9 marcaWłoska ofensywa wiosenna w Albanii
- 11 marcaRoosevelt podpisuje ustawę Lend-Lease
- 25 marcaJugosławia przystępuje do paktu trzech
- 27 marcaZamach stanu w Jugosławii
- 27 marcaTakeo Yoshikawa w Honolulu
- 27 marcaBitwa u przylądka Matapan
- 28 marcaBitwa u przylądka Matapan
- 1 kwietniaZamach stanu w Iraku
- 3 kwietniaSamobójstwo Pála Telekiego
- 6 kwietniaNiemcy atakują Jugosławię
- 6 kwietniaNiemcy atakują Grecję
- 6 kwietniaInwazja na Jugosławię
- 6 kwietniaNiemiecka inwazja na Grecję
- 10 kwietniaStany Zjednoczone biorą w opiekę Grenlandię
- 10 kwietniaProklamacja Niepodległego Państwa Chorwackiego
- 13 kwietniaRadziecko-japoński pakt o neutralności
- 16 kwietniaBitwa o konwój Tarigo
- 21 kwietniaKapitulacja armii Epiru
- 9 majaFatwa muftiego Jerozolimy
- 12 majaZSRR uznaje rząd Raszida Alego
- 13 majaFliegerführer Irak w Mosulu
- 14 majaRAF przeciw lotniskom Vichy w Syrii
- 19 majaPogrom w Gabesie
- 31 majaKapitulacja Bagdadu
- 8 czerwcaInwazja na Syrię i Liban
- 9 czerwcaMobilizacja w Finlandii
- 11 czerwcaUpadek Assabu
- 14 czerwcaUSA zamrażają aktywa państw Osi
- 22 czerwcaAtak Niemiec na ZSRR
- 25 czerwcaFinlandia przystępuje do wojny z ZSRR
- 25 czerwcaWojna kontynuacyjna
- 26 czerwcaWęgry i Słowacja wypowiadają wojnę ZSRR
- 4 lipcaMAGIC ujawnia plany Japonii
- 8 lipcaRozbiór Jugosławii
- 10 lipcaWłoski korpus ekspedycyjny w Rosji
- 12 lipcaUkład brytyjsko-radziecki
- 26 lipcaUSA zamrażają aktywa Japonii
- 1 sierpniaUSA wprowadzają embargo naftowe
- 25 sierpniaInwazja na Iran
- 1 wrześniaRząd Milana Nedicia
- 6 wrześniaKonferencja cesarska z 6 września
- 27 wrześniaPierwszy liberty ship
- 27 wrześniaPowstanie EAM
- 28 wrześniaPowstanie w Dramie
- 3 październikaGandhi i indywidualna satjagraha
- 18 październikaHideki Tōjō premierem
- 22 listopadaBrytyjskie ultimatum wobec Finlandii
- 23 listopadaAmerykanie w Surinamie
- 26 listopadaNota Hulla
- 7 grudniaAtak na Pearl Harbor
- 8 grudniaPrzemówienie „dnia hańby”
- 11 grudniaNiemcy i Włochy wypowiadają wojnę USA
- 22 grudniaKonferencja Arcadia
- 24 grudniaWolni Francuzi na Saint-Pierre i Miquelon
1942
- 1 styczniaDeklaracja Narodów Zjednoczonych
- 6 styczniaOrędzie o stanie państwa 1942
- 28 styczniaBrazylia zrywa stosunki z państwami Osi
- 22 lutegoRoosevelt odwołuje MacArthura z Filipin
- 11 marcaMacArthur opuszcza Corregidor
- 17 marcaMacArthur w Australii
- 22 marcaDruga bitwa pod Syrtą
- 5 majaLądowanie na Madagaskarze
- 22 majaMeksyk wypowiada wojnę państwom Osi
- 5 czerwcaUSA wypowiadają wojnę Bułgarii, Węgrom i Rumunii
- 7 czerwcaPierwsze wystąpienie ELAS
- 22 sierpniaBrazylia wypowiada wojnę Niemcom i Włochom
- 23 sierpniaBitwa stalingradzka
- 6 wrześniaNiemcy zdobywają Noworosyjsk
- 5 listopadaNiemcy pod Ordżonikidze
- 8 listopadaOperacja Torch
- 10 listopadaOperacja Anton
- 10 listopada„Koniec początku”
- 15 listopadaWyścig do Tunisu
- 17 listopadaKampania tunezyjska
- 27 listopadaSamozatopienie floty francuskiej w Tulonie
- 31 grudniaBilans roku 1942
1943
- 5 styczniaDeklaracja przeciw grabieży mienia
- 14 styczniaKonferencja w Casablance
- 24 styczniaŻądanie bezwarunkowej kapitulacji
- 11 lutegoEisenhower naczelnym dowódcą w Afryce Północnej
- 13 lutegoBitwa pod Sidi Bu Zajd
- 14 lutegoBitwa o przełęcz Kasserine
- 16 marcaStalin żąda drugiego frontu
- 7 kwietniaBoliwia wypowiada wojnę państwom Osi
- 12 majaKonferencja Trident
- 10 lipcaLądowanie na Sycylii
- 10 lipcaInwazja na Sycylię
- 1 sierpniaOperacja Tidal Wave
- 17 sierpniaKoniec walk na Sycylii
- 4 wrześniaBułgaria po śmierci cara Borysa III
- 8 wrześniaOgłoszenie kapitulacji Włoch
- 9 wrześniaIran wypowiada wojnę Niemcom
- 18 październikaKonferencja moskiewska ministrów spraw zagranicznych
- 2 grudniaNalot na Bari
- 3 grudniaOperacja „Kugelblitz”
1944
- 17 styczniaBitwa o Monte Cassino
- 16 lutegoFińskie sondowanie pokoju
- 6 marcaAlarm w Australii Zachodniej
- 14 marcaIzolacja Irlandii
- 17 marcaNalot na Wiedeń
- 4 czerwcaAlianci w Rzymie
- 4 czerwcaOdroczenie inwazji
- 21 sierpniaKonferencja w Dumbarton Oaks
- 22 sierpniaKoniec japońskiej inwazji na Indie
- 8 wrześniaArmia Czerwona w Bułgarii
- 17 wrześniaWalki w San Marino
1945